Δεν διακόπτουμε την αγωγή, αλλά φροντίζουμε για τον κατάλληλο έλεγχο. Άλλωστε, ο κίνδυνος εξαρτάται από τη δόση, τη διάρκεια της θεραπείας και άλλους παράγοντες
Η απώλεια οστικής μάζας συνδέεται συνήθως με τη γήρανση, την εμμηνόπαυση και την έλλειψη σωματικής άσκησης. Υπάρχει, όμως, ένας ακόμη παράγοντας που συχνά περνά απαρατήρητος. Ορισμένα φάρμακα που λαμβάνουμε για άλλες παθήσεις μπορεί, με την πάροδο του χρόνου, να επιδράσουν στα οστά, μειώνοντας την αντοχή τους και, ως εκ τούτου να αυξάνοντας τον κίνδυνο κατάγματος.
Πρόκειται για θεραπείες που χρησιμοποιούνται σε αρκετά διαφορετικά νοσήματα, από το άσθμα και τις αυτοάνοσες παθήσεις μέχρι την επιληψία, την κατάθλιψη και ορισμένες μορφές καρκίνου.
Όπως επισημαίνουν ειδικοί στην Washington Post, οι επιδράσεις αυτές δεν σημαίνουν ότι τα φάρμακα πρέπει να αποφεύγονται. Πολλά είναι απαραίτητα και ορισμένα σώζουν ζωές. Σημαίνουν, όμως, ότι η προστασία των οστών χρειάζεται να αποτελεί μέρος της παρακολούθησης των ασθενών.
Ο κίνδυνος δεν είναι ίδιος για όλους. Εξαρτάται από το συγκεκριμένο φάρμακο, τη δόση και τη διάρκεια της θεραπείας, αλλά και από παράγοντες όπως η ηλικία, η εμμηνόπαυση, το ιστορικό καταγμάτων και η ήδη μειωμένη οστική πυκνότητα.
Η απώλεια οστικής πυκνότητας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος έχει οστεοπόρωση. Μπορεί να είναι ήπια ή να οδηγήσει σε οστεοπενία, ενώ σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις μπορεί να αναπτυχθεί οστεοπόρωση.
Ποια φάρμακα μπορεί να επηρεάσουν τα οστά
1. Κορτικοστεροειδή: Η κορτιζόνη και η μακροχρόνια χρήση της
Τα κορτικοστεροειδή, όπως η πρεδνιζόνη, χρησιμοποιούνται για να περιορίσουν τη φλεγμονή σε παθήσεις όπως το άσθμα, ο λύκος και άλλα αυτοάνοσα νοσήματα. Όταν λαμβάνονται από το στόμα για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορούν να μειώσουν τον σχηματισμό νέου οστού και να αυξήσουν την απώλεια οστικής μάζας. Επηρεάζουν επίσης τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός αξιοποιεί το ασβέστιο.
Αντίθετα, μια σύντομη θεραπεία λίγων ημερών δεν έχει συνήθως τις ίδιες μακροχρόνιες επιπτώσεις. Οι οδηγίες του Αμερικανικού Κολεγίου Ρευματολογίας συνιστούν αξιολόγηση του κινδύνου κατάγματος σε ασθενείς που λαμβάνουν κορτικοστεροειδή σε δόση ισοδύναμη με τουλάχιστον 2,5 mg πρεδνιζόνης την ημέρα για περισσότερο από τρεις μήνες.
2. Φάρμακα για τον ορμονοευαίσθητο καρκίνο του μαστού
Οι αναστολείς αρωματάσης, όπως η αναστροζόλη, η λετροζόλη και η εξεμεστάνη, χρησιμοποιούνται στη θεραπεία ορισμένων μορφών καρκίνου του μαστού.
Η δράση τους βασίζεται στη μείωση των οιστρογόνων, ορμονών που μπορούν να ευνοήσουν την ανάπτυξη συγκεκριμένων όγκων. Τα οιστρογόνα, όμως, έχουν και προστατευτικό ρόλο για τα οστά.
Όταν τα επίπεδά τους μειώνονται σημαντικά, η απώλεια οστικής μάζας μπορεί να επιταχυνθεί. Επειδή οι θεραπείες αυτές διαρκούν συχνά αρκετά χρόνια, οι ασθενείς χρειάζονται αξιολόγηση του κινδύνου καταγμάτων και κατάλληλη παρακολούθηση της οστικής πυκνότητας.
3. Ορισμένα αντιεπιληπτικά φάρμακα
Τα αντιεπιληπτικά χρησιμοποιούνται κυρίως για την αντιμετώπιση των επιληπτικών κρίσεων, αλλά κάποια χορηγούνται και για άλλες παθήσεις, όπως ο νευροπαθητικός πόνος.
Δεν επηρεάζουν όλα τα φάρμακα αυτής της κατηγορίας τα οστά με τον ίδιο τρόπο. Μεγαλύτερη ανησυχία υπάρχει για ορισμένα παλαιότερα σκευάσματα, όπως η φαινυτοΐνη, η φαινοβαρβιτάλη και η καρβαμαζεπίνη.
Τα φάρμακα αυτά μπορούν να επηρεάσουν τον μεταβολισμό της βιταμίνης D, η οποία είναι απαραίτητη για την απορρόφηση του ασβεστίου. Με τη μακροχρόνια χρήση, αυτό μπορεί να συμβάλει στη μείωση της οστικής πυκνότητας.
Οι επιπτώσεις συνήθως εμφανίζονται σταδιακά, ενώ ο κίνδυνος επηρεάζεται από τη διάρκεια της θεραπείας και άλλους παράγοντες υγείας.
4. Ορμονικές θεραπείες για τον καρκίνο του προστάτη
Ορισμένες θεραπείες για τον καρκίνο του προστάτη περιορίζουν την παραγωγή ή τη δράση της τεστοστερόνης, επειδή η ορμόνη αυτή μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων.
Η τεστοστερόνη, ωστόσο, είναι σημαντική και για τη διατήρηση της οστικής και μυϊκής μάζας. Η μείωσή της μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια οστικής πυκνότητας, ενώ η ταυτόχρονη μείωση της μυϊκής δύναμης μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο πτώσεων.
Γι’ αυτό οι ευρωπαϊκές ουρολογικές οδηγίες συνιστούν έλεγχο της οστικής πυκνότητας κατά την έναρξη μακροχρόνιας ορμονικής θεραπείας και παρακολούθηση στη συνέχεια.
5. Ορισμένα αντικαταθλιπτικά
Μια ακόμη κατηγορία που έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων είναι οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs), οι οποίοι χρησιμοποιούνται ευρέως στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης και των αγχωδών διαταραχών.
Σε αυτούς περιλαμβάνονται φάρμακα όπως η φλουοξετίνη, η σερτραλίνη και η σιταλοπράμη. Μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι οι άνθρωποι που λαμβάνουν SSRIs εμφανίζουν συχνότερα κατάγματα σε σύγκριση με όσους δεν τα λαμβάνουν. Ωστόσο, δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως σε ποιον βαθμό η συσχέτιση οφείλεται στα ίδια τα φάρμακα και σε ποιον σε άλλους παράγοντες, όπως η υποκείμενη πάθηση, οι πτώσεις ή η ηλικία.
Επομένως, τα δεδομένα δεν σημαίνουν ότι κάθε ασθενής που λαμβάνει αντικαταθλιπτικά θα εμφανίσει απώλεια οστικής μάζας. Χρειάζεται εξατομικευμένη εκτίμηση, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν και άλλοι παράγοντες κινδύνου.
Πώς μπορούν να προστατευτούν οι ασθενείς
Η λήψη ενός από τα παραπάνω φάρμακα δεν σημαίνει ότι θα μειωθεί απαραίτητα η οστική πυκνότητα ή ότι θα συμβεί κάποιο κάταγμα. Ούτε αποτελεί λόγο διακοπής μιας θεραπείας χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
Αντίθετα, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η έγκαιρη αξιολόγηση μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη της οστικής απώλειας και των καταγμάτων.
- Ανάλογα με το φάρμακο και τον ατομικό κίνδυνο, ο γιατρός μπορεί να συστήσει:
- Μέτρηση οστικής πυκνότητας, ώστε να διαπιστωθεί αν υπάρχει ήδη οστική απώλεια και αν χρειάζεται επανέλεγχος.
- Επαρκή πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D, μέσω της διατροφής ή, όταν υπάρχει ένδειξη, με συμπληρώματα.
- Ασκήσεις με αντιστάσεις και δραστηριότητες που φορτίζουν τα οστά, όπως το περπάτημα, για τη διατήρηση της οστικής και μυϊκής δύναμης.
- Φαρμακευτική αγωγή για την προστασία των οστών, σε ασθενείς με αυξημένο κίνδυνο κατάγματος, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόληψη των πτώσεων, καθώς ένα κάταγμα μπορεί να προκύψει όχι μόνο από την αποδυνάμωση των οστών, αλλά και από προβλήματα ισορροπίας ή μειωμένη μυϊκή δύναμη.
Το ουσιαστικό μήνυμα είναι ότι η προστασία των οστών δεν χρειάζεται να περιμένει μέχρι να εμφανιστεί ένα κάταγμα. Όταν μια απαραίτητη θεραπεία μπορεί να επηρεάσει την οστική υγεία, ο έλεγχος και τα προληπτικά μέτρα μπορούν να οργανωθούν παράλληλα με τη λήψη της.
Φωτογραφία: istock
