Η Όλγα Τζέτζη, Παιδίατρος και Διδάκτωρ Παιδονευρολογίας ΑΠΘ, εξηγεί τις σοβαρές επιπλοκές της ιλαράς, τονίζοντας ότι η νόσος επιστρέφει απειλητικά όταν χαλαρώνει η εμβολιαστική προστασία.
Η επανεμφάνιση της ιλαράς σε πολλές περιοχές του κόσμου, οι νέες επιδημικές εξάρσεις στην Ευρώπη και οι πρόσφατοι θάνατοι παιδιών στις ΗΠΑ επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα σοβαρό ζήτημα Δημόσιας Υγείας: Πόσο προστατευμένα είναι σήμερα τα παιδιά απέναντι σε ένα νόσημα που μπορεί να προληφθεί αποτελεσματικά με τον εμβολιασμό.
Τα κενά στην εμβολιαστική κάλυψη, η εμβολιαστική διστακτικότητα και η διάδοση ψευδών επιστημονικών ισχυρισμών δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την επιστροφή μιας εξαιρετικά μεταδοτικής νόσου, οι επιπλοκές της οποίας μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρές.
Πόσο κινδυνεύει η Ελλάδα από μια νέα επιδημική έξαρση; Γιατί η ιλαρά δεν είναι μια απλή παιδική ασθένεια; Ποιες είναι οι σοβαρότερες επιπλοκές της και τι απαντά η επιστήμη στους ισχυρισμούς που συνδέουν το εμβόλιο MMR με τον αυτισμό;
Απαντήσεις στα κρίσιμα αυτά ερωτήματα δίνει στο -.gr η Όλγα Τζέτζη, Παιδίατρος και Διδάκτωρ Παιδονευρολογίας ΑΠΘ.
Ιλαρά: Γιατί επιστρέφει;
Η επιστροφή της ιλαράς αποτελεί μια ιδιαίτερα ανησυχητική εξέλιξη για τη Δημόσια Υγεία, καθώς πρόκειται για νόσημα που μπορούμε να προλάβουμε αποτελεσματικά με τον εμβολιασμό.
Τα πρόσφατα γεγονότα στις ΗΠΑ είναι αποκαλυπτικά. Σύμφωνα με τα στοιχεία των CDC που δημοσιεύθηκαν στις 6 Νοεμβρίου 2026, είχαν καταγραφεί ήδη 5.182 επιβεβαιωμένα κρούσματα ιλαράς μέσα στο 2026. Ιδιαίτερη ανησυχία προκάλεσαν οι πρόσφατοι θάνατοι παιδιών στη Νέα Υόρκη και στο Ουισκόνσιν.
Όπως εξηγεί η Δρ Τζέτζη, «η επανεμφάνισή της δεν οφείλεται σε κάποια θεμελιώδη αλλαγή του ιού, αλλά κυρίως στη συσσώρευση ανεμβολίαστων ή ατελώς εμβολιασμένων ατόμων στον πληθυσμό.
Η πανδημία COVID-19 προκάλεσε διαταραχές στα εθνικά προγράμματα εμβολιασμού, καθυστερήσεις στις προγραμματισμένες δόσεις και περιορισμό της πρόσβασης σε υπηρεσίες πρόληψης. Παράλληλα, η εμβολιαστική διστακτικότητα και η διάδοση ψευδών επιστημονικών ισχυρισμών, ιδιαίτερα μέσω των κοινωνικών δικτύων, επιδείνωσαν το πρόβλημα.
Ο ιός της ιλαράς είναι εξαιρετικά μεταδοτικός. Για να περιοριστεί αποτελεσματικά η κυκλοφορία του απαιτείται εμβολιαστική κάλυψη τουλάχιστον 95% με δύο δόσεις, χωρίς σημαντικά κενά μεταξύ διαφορετικών πληθυσμιακών ομάδων.
Είναι τραγικό να χάνεται σήμερα η ζωή ενός παιδιού από ένα νόσημα για το οποίο διαθέτουμε ασφαλές και αποτελεσματικό εμβόλιο. Ήδη από τον Μάιο του 2024, σε επιστημονική μου δημοσίευση με τίτλο «Threats and Outbreaks of Measles; Current Situation in Greece» , Αcta Scientific Paediatrics (Volume 7 Issue 6), είχα επισημάνει την ανάγκη ενίσχυσης της εμβολιαστικής κάλυψης και της επιδημιολογικής επιτήρησης.
Το βασικό πρόβλημα δεν είναι ότι στερούμαστε επιστημονικής γνώσης. Είναι ότι δεν μετατρέπουμε πάντοτε έγκαιρα αυτή τη γνώση σε οργανωμένες δράσεις πρόληψης».
Ιλαρά: Πόσο κινδυνεύει η Ελλάδα;
Η Ευρώπη εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη με τον κίνδυνο νέων επιδημικών εξάρσεων, καθώς η κυκλοφορία του ιού δεν έχει εκλείψει. Παρότι ο αριθμός των κρουσμάτων έχει μειωθεί σε σχέση με προηγούμενες περιόδους, εξακολουθούν να καταγράφονται επιδημικές εξάρσεις και τοπικές αλυσίδες μετάδοσης.
Σύμφωνα με την ενημέρωση του ECDC στις 6 Νοεμβρίου 2026, στην Ευρωπαϊκή Ένωση καταγράφηκαν 2.325 κρούσματα κατά το δωδεκάμηνο Οκτωβρίου 2025 – Σεπτεμβρίου 2026. Από τα περιστατικά με γνωστό ιστορικό εμβολιασμού, η μεγάλη πλειονότητα αφορούσε ανεμβολίαστα ή ατελώς εμβολιασμένα άτομα. Τα υψηλότερα ποσοστά επίπτωσης παρατηρούνται στα βρέφη κάτω του ενός έτους και στα παιδιά ηλικίας ενός έως τεσσάρων ετών.
«Στην Ελλάδα δεν έχουμε σήμερα επιδημιολογική εικόνα αντίστοιχη με τις χώρες που παρουσιάζουν μεγάλες εξάρσεις. Αυτό, όμως, δεν επιτρέπει εφησυχασμό», τονίζει η παιδίατρος.
Όπως εξηγεί, «η χώρα μας έχει ήδη βιώσει σημαντικές επιδημίες ιλαράς, μεταξύ άλλων την περίοδο 2017–2018. Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, το 2024 καταγράφηκαν 38 κρούσματα και το 2025 τέσσερα, χωρίς θανάτους.
Η διεθνής κινητικότητα του πληθυσμού, οι ταξιδιωτικές μετακινήσεις και τα κενά εμβολιασμού μπορούν να οδηγήσουν σε εισαγωγή κρουσμάτων και τοπικές μεταδόσεις. Επομένως, το ζητούμενο δεν είναι μόνο η συνολική εμβολιαστική κάλυψη, αλλά και ο εντοπισμός ομάδων με ανεπαρκή προστασία.
Αυτός ήταν και ο στόχος των εθελοντικών εμβολιαστικών παρεμβάσεων στις οποίες συμμετείχα εθελονυικά ως παιδίατρος, σε συνεργασία με τον ΕΟΔΥ, σε κοινότητες Ρομά της Βόρειας Ελλάδας το 2024 . Η εμπειρία εκείνη ανέδειξε ότι η πρόληψη πρέπει να φτάνει ενεργά σε κάθε παιδί, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν κοινωνικά, γεωγραφικά ή οικονομικά εμπόδια πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας.
Η προστασία της Δημόσιας Υγείας δεν επιτυγχάνεται μόνο μέσα στο ιατρείο. Χρειάζεται διαρκής παρουσία στην κοινότητα, ισότιμη πρόσβαση στον εμβολιασμό και συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων», τονίζει η Δρ Τζέτζη.
Ιλαρά: Οι σοβαρές επιπλοκές της νόσου
Η αντίληψη ότι η ιλαρά είναι μια απλή παιδική ασθένεια αποτελεί μία από τις πιο επικίνδυνες παρανοήσεις γύρω από τη νόσο. Σύμφωνα με τα CDC, περίπου ένα στα 20 παιδιά που νοσούν μπορεί να εμφανίσει πνευμονία, ενώ περίπου ένα στα 1.000 μπορεί να εκδηλώσει εγκεφαλίτιδα, η οποία ενδέχεται να αφήσει μόνιμες νευρολογικές βλάβες.
Όπως υπογραμμίζει η παιδίατρος, «είναι λανθασμένο και δυνητικά επικίνδυνο να πιστεύουν κάποιοι ότι η ιλαρά είναι μια αθώα παιδική ασθένεια. Πρόκειται για μια συστηματική ιογενής λοίμωξη, η οποία μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές ακόμη και σε προηγουμένως υγιή παιδιά.
Συχνά αρχίζει με υψηλό πυρετό, βήχα, καταρροή, επιπεφυκίτιδα και ακολουθεί το χαρακτηριστικό εξάνθημα. Ωστόσο, η κλινική πορεία δεν είναι πάντοτε ήπια. Οι σημαντικότερες επιπλοκές περιλαμβάνουν την πνευμονία, την ωτίτιδα, τη σοβαρή διάρροια με αφυδάτωση και την οξεία εγκεφαλίτιδα.
Ως παιδίατρος με διδακτορική εξειδίκευση στην Παιδονευρολογία, θα ήθελα να αναδείξω και μία ιδιαίτερα σοβαρή, αν και σπάνια, απώτερη επιπλοκή: την υποξεία σκληρυντική πανεγκεφαλίτιδα, γνωστή ως SSPE.
Πρόκειται για προοδευτική, κατά κανόνα θανατηφόρα νευρολογική νόσο, η οποία μπορεί να εμφανιστεί αρκετά χρόνια μετά την αρχική λοίμωξη, ακόμη και όταν το παιδί φαινόταν ότι είχε αναρρώσει πλήρως.
Επιπλέον, ο ιός της ιλαράς μπορεί να προκαλέσει το φαινόμενο της λεγόμενης «ανοσολογικής αμνησίας», αποδυναμώνοντας μέρος της ήδη αποκτημένης ανοσολογικής προστασίας και αυξάνοντας την ευαλωτότητα σε άλλες λοιμώξεις.
Αυτά τα δεδομένα αποδεικνύουν ότι δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε την ιλαρά ως μια συνηθισμένη εξανθηματική νόσο της παιδικής ηλικίας».
Ιλαρά: Ποια παιδιά κινδυνεύουν περισσότερο
«Όλα τα ανεμβολίαστα παιδιά μπορούν να νοσήσουν και να εμφανίσουν επιπλοκές» τονίζει η παιδίατρος. Ωστόσο, όπως εξηγεί, «ο κίνδυνος σοβαρής νόσησης είναι ιδιαίτερα αυξημένος σε συγκεκριμένες ομάδες. Πρώτα απ’ όλα, στα βρέφη και ιδιαίτερα σε εκείνα που δεν έχουν φτάσει ακόμη στην ηλικία χορήγησης της πρώτης δόσης του εμβολίου.
Ακολουθούν τα παιδιά με ανοσοκαταστολή, όπως όσα υποβάλλονται σε ορισμένες αντικαρκινικές ή ανοσοκατασταλτικές θεραπείες, καθώς και παιδιά με σοβαρό υποσιτισμό ή ανεπάρκεια βιταμίνης Α.
Ευάλωτα είναι επίσης τα παιδιά που δεν έχουν εμβολιαστεί ή έχουν λάβει μόνο μία δόση χωρίς να ολοκληρώσουν το προβλεπόμενο πρόγραμμα. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στα παιδιά που ζουν σε συνθήκες συνωστισμού ή αντιμετωπίζουν δυσκολίες πρόσβασης σε υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας.
Θα ήθελα να τονίσω ότι το πρόβλημα δεν αφορά αποκλειστικά την υγεία του παιδιού που παραμένει ανεμβολίαστο. Όταν μειώνεται η εμβολιαστική κάλυψη, αυξάνεται ο κίνδυνος μετάδοσης σε παιδιά που δεν μπορούν ακόμη να εμβολιαστούν ή έχουν ιατρικές αντενδείξεις. Γι’ αυτό ο εμβολιασμός έχει τόσο ατομική όσο και συλλογική σημασία».
Ιλαρά: Εμβόλιο MMR και αυτισμός – Τι απαντά η επιστήμη
Ένας από τους πιο επίμονους μύθους που εξακολουθούν να επηρεάζουν τις αποφάσεις ορισμένων γονέων είναι η σύνδεση του εμβολίου MMR με τον αυτισμό.
Ο συγκεκριμένος ισχυρισμός ξεκίνησε από μια δημοσίευση του 1998, στην Αγγλία, η οποία αποσύρθηκε επισήμως το 2010, καθώς αποκαλύφθηκαν σοβαρά επιστημονικά και δεοντολογικά ζητήματα.
Έκτοτε, πολυάριθμες επιδημιολογικές μελέτες, με πολύ μεγάλους πληθυσμούς παιδιών, έχουν εξετάσει το ζήτημα χωρίς να διαπιστώσουν αιτιώδη συσχέτιση μεταξύ του εμβολίου MMR και των διαταραχών αυτιστικού φάσματος.
Μάλιστα, τον Δεκέμβριο του 2025, η Παγκόσμια Συμβουλευτική Επιτροπή για την Ασφάλεια των Εμβολίων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) επανεξέτασε την επιστημονική βιβλιογραφία και επιβεβαίωσε εκ νέου ότι δεν τεκμηριώνεται αιτιώδης σχέση μεταξύ παιδικών εμβολιασμών και αυτισμού.
Η κ. Τζέτζη είναι κατηγορηματική: «Δεν υπάρχει αξιόπιστη επιστημονική τεκμηρίωση ότι το εμβόλιο MMR προκαλεί αυτισμό». Όπως εξηγεί, «από την επιστημονική μου ενασχόληση με τις νευροαναπτυξιακές διαταραχές και την πρώιμη ανίχνευση του αυτισμού, γνωρίζω πόσο σημαντικό είναι να διαχωρίζουμε τη χρονική σύμπτωση από την αιτιώδη σχέση.
Τα πρώτα χαρακτηριστικά του αυτισμού συχνά γίνονται περισσότερο αντιληπτά σε ηλικίες που συμπίπτουν χρονικά με τους συνήθεις παιδικούς εμβολιασμούς. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο εμβολιασμός προκαλεί τη διαταραχή.
Τον Οκτώβριο του 2025 επανήλθα στο θέμα και με επιστημονική δημοσίευσή μου στο Journal of MAR Pediatrics, με τίτλο «Politics, Pseudoscience, and the Real Needs of Children with Autism», αναδεικνύοντας τις συνέπειες που μπορεί να έχει η διάδοση ψευδοεπιστημονικών ισχυρισμών στη Δημόσια Υγεία.
Η παραπληροφόρηση δεν είναι μια θεωρητική αντιπαράθεση. Μπορεί να οδηγήσει σε αναβολή ή άρνηση εμβολιασμού, αφήνοντας παιδιά απροστάτευτα απέναντι σε σοβαρές λοιμώξεις.
Οι γονείς δικαιούνται πλήρη ενημέρωση και σαφείς απαντήσεις στις ανησυχίες τους, με σεβασμό και χωρίς στιγματισμό. Έχουν όμως και δικαίωμα στην επιστημονική αλήθεια».
Ιλαρά: Τι συμβουλεύει τους γονείς η παιδίατρος
Το σημαντικότερο βήμα για την προστασία των παιδιών είναι να διασφαλιστεί ότι έχουν λάβει τις προβλεπόμενες δόσεις του εμβολίου MMR. Η αποτελεσματικότητα του εμβολίου είναι υψηλή, καθώς δύο δόσεις προσφέρουν περίπου 97% προστασία έναντι της ιλαράς.
Όπως υπογραμμίζει η παιδίατρος, «η πρόληψη αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα δώρα που μπορούμε να προσφέρουμε στα παιδιά μας. Η ιλαρά δεν είναι μια νόσος του παρελθόντος. Είναι μια πραγματική απειλή που επιστρέφει όταν χαλαρώνει η εμβολιαστική μας προστασία.
Καλώ τους γονείς να ελέγξουν το βιβλιάριο υγείας των παιδιών τους, να συζητήσουν με τον παιδίατρό τους και να φροντίσουν για την έγκαιρη ολοκλήρωση των προβλεπόμενων εμβολιασμών. Σε περίπτωση καθυστέρησης, μπορούν να εφαρμοστούν κατάλληλα προγράμματα αναπλήρωσης των δόσεων.
Αν υπάρχει υποψία ιλαράς, είναι σημαντικό οι γονείς να επικοινωνούν τηλεφωνικά με τον παιδίατρο ή τη δομή υγείας πριν από την προσέλευση, ώστε να αποφεύγεται η έκθεση άλλων παιδιών στον ιδιαίτερα μεταδοτικό ιό.
Παράλληλα, χρειάζεται να θυμόμαστε ότι η ευθύνη δεν μπορεί να μεταφέρεται αποκλειστικά στην οικογένεια. Η Πολιτεία οφείλει να εξασφαλίζει προσβάσιμες υπηρεσίες εμβολιασμού, ισχυρή Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, συστηματική επιδημιολογική επιτήρηση και οργανωμένες δράσεις ενημέρωσης σε σχολεία και κοινότητες.
Μέσα από την ΠΡ.Υ.Π.ΕΦ. – Προαγωγή Υγείας Παιδιού & Εφήβου, επιδιώκουμε ακριβώς αυτή τη σύνδεση της επιστημονικής γνώσης με την οικογένεια, το σχολείο και την κοινότητα.
Κάθε θάνατος παιδιού από ένα νόσημα που μπορεί να προληφθεί με εμβολιασμό πρέπει να μας κινητοποιεί. Η επιστήμη μάς έχει δώσει τα μέσα. Η ευθύνη όλων μας είναι να τα αξιοποιήσουμε. Γιατί η πρόληψη σώζει ζωές», καταλήγει η ειδικός.
Φωτογραφία iStock
