Νέα μελέτη σε ποντίκια δείχνει ότι η μέθοδος μπορεί να αναστείλει την ανάπτυξη όγκων και να διατηρήσει την όραση, αλλά η εφαρμογή της στον άνθρωπο δεν είναι κοντά.
Το ρετινοβλάστωμα αποτελεί μία από τις πιο δύσκολες μορφές καρκίνου του ματιού, που εμφανίζεται κυρίως στα παιδιά. Σήμερα, η αντιμετώπιση βασίζεται συνήθως σε ενδοφθάλμιες ενέσεις, χημειοθεραπεία ή laser. Αυτές οι παρεμβάσεις μπορεί να είναι αποτελεσματικές, αλλά ενέχουν και κίνδυνο βλάβης σε υγιείς ιστούς του ματιού.
Σε αυτό το πλαίσιο, ερευνητές στην Κίνα δοκίμασαν μια εντελώς διαφορετική στρατηγική: οφθαλμικές σταγόνες που χρησιμοποιούν εξωσώματα από χοίρειο σπέρμα ως «οχήματα» μεταφοράς αντικαρκινικών μορίων προς τον αμφιβληστροειδή. Τα πρώτα αποτελέσματα, σε ποντίκια, κρίνονται ενθαρρυντικά, αλλά πρόκειται ακόμη για πειραματική, προκλινική έρευνα.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances.
Τι γνωρίζαμε μέχρι σήμερα – Το βασικό πρόβλημα είναι να φτάσει το φάρμακο στο πίσω μέρος του ματιού
Το ρετινοβλάστωμα εντοπίζεται στον αμφιβληστροειδή, δηλαδή στο πίσω μέρος του οφθαλμού. Το σημείο αυτό προστατεύεται από βιολογικούς φραγμούς που δυσκολεύουν πολύ τη διείσδυση φαρμάκων όταν αυτά χορηγούνται απλά με τη μορφή σταγόνων. Γι’ αυτό και οι γιατροί καταφεύγουν συχνά σε πιο επεμβατικές λύσεις, όπως οι ενέσεις μέσα στο μάτι. Ο Γιου Ζανγκ, ερευνητής στο Φαρμακευτικό Πανεπιστήμιο του Σενγιάνγκ στην Κίνα, και οι συνεργάτες του θέλησαν να βρουν έναν τρόπο να ξεπεράσουν αυτό το εμπόδιο χωρίς περιττή βλάβη στους μη καρκινικούς ιστούς.
Τι ακριβώς έκαναν οι ερευνητές
Η ερευνητική ομάδα βασίστηκε σε έναν ιδιαίτερο βιολογικό «μηχανισμό μεταφοράς», αξιοποιώντας μικροσκοπικά σωματίδια που παράγονται φυσιολογικά από τα κύτταρα και μπορούν να μεταφέρουν ουσίες μέσα στον οργανισμό. Τα σωματίδια αυτά, γνωστά ως εξωσώματα, λειτουργούν σαν μικροί «φορείς», μεταφέροντας μόρια από το ένα σημείο του σώματος στο άλλο.
Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν εξωσώματα που προέρχονται από χοίρειο σπέρμα, επειδή φαίνεται να έχουν μια ιδιαίτερη ιδιότητα: μπορούν να βοηθούν ουσίες να περνούν μέσα από φυσικούς «φραγμούς» του οργανισμού. Στη φύση, παρόμοιοι μηχανισμοί επιτρέπουν στα σπερματοζωάρια να ξεπερνούν εμπόδια στο αναπαραγωγικό σύστημα. Με βάση αυτό, οι ερευνητές θεώρησαν ότι τα συγκεκριμένα σωματίδια θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και για να μεταφέρουν φάρμακα στο μάτι, μια περιοχή που προστατεύεται από ισχυρούς φραγμούς.
Για να το ελέγξουν, έκαναν πειράματα σε κύτταρα του κερατοειδούς. Διαπίστωσαν ότι τα εξωσώματα μπορούν να επηρεάζουν τις λεγόμενες «στενές συνδέσεις» των κυττάρων, δηλαδή τα σημεία που λειτουργούν σαν φράγμα και ελέγχουν τι περνά μέσα στους ιστούς. Στην πράξη, φαίνεται ότι μπορούν να «χαλαρώνουν» προσωρινά αυτά τα σημεία, επιτρέποντας σε ουσίες να περάσουν εκεί όπου κανονικά δεν θα έφταναν.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί δείχνει ότι ίσως στο μέλλον θα μπορούμε να μεταφέρουμε φάρμακα σε δύσκολα προσβάσιμα σημεία του σώματος, χωρίς επεμβατικές διαδικασίες.
Τι έδειξαν τα πειράματα στα ποντίκια
Όταν οι σταγόνες δοκιμάστηκαν σε ποντίκια με όγκους στον αμφιβληστροειδή, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι 30 ημέρες αργότερα οι όγκοι είχαν παραμείνει μικροί και τα ζώα διατηρούσαν όραση, αντίστοιχη με εκείνη υγιών ζώων χωρίς όγκους.
Αντίθετα, στα ποντίκια που έλαβαν τις ίδιες ουσίες χωρίς να έχουν «μεταφερθεί» μέσα από εξωσώματα, οι όγκοι συνέχισαν να μεγαλώνουν και μάλιστα εξαπλώθηκαν και σε άλλα σημεία του ματιού. Αυτό συνέβη γιατί οι ουσίες από μόνες τους δεν κατάφεραν να ξεπεράσουν τον φυσικό προστατευτικό φραγμό του οφθαλμού.
Γιατί το εύρημα θεωρείται σημαντικό
Η Τσουνσιά Ζάο, ερευνήτρια στη χορήγηση φαρμάκων και τη νανοϊατρική στο Πανεπιστήμιο της Αδελαΐδας στην Αυστραλία, σχολίασε ότι η τεχνική αυτή θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ευρύτερα. Κυρίως για τη μεταφορά φαρμάκων μέσα από άλλους βιολογικούς φραγμούς, οι οποίοι είναι εξίσου δύσκολο να διαπεραστούν.Ένα παράδειγμα είναι ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός, που απασχολεί έντονα την έρευνα σε παθήσεις όπως η νόσος Αλτσχάιμερ. Ένα άλλο είναι οι βλεννογόνοι φραγμοί, που επίσης περιορίζουν τη μεταφορά θεραπευτικών ουσιών.
Τι μένει να αποδειχθεί – Από το εργαστήριο στην παραγωγή υπάρχει ακόμη μεγάλη απόσταση
Ένα ακόμη ανοιχτό ερώτημα είναι αν αυτό το σύνθετο σύστημα μπορεί να παραχθεί σε μεγάλη κλίμακα. Η Ζάο σημείωσε ότι δεν είναι ακόμη σαφές κατά πόσο μια τόσο περίπλοκη διαδικασία θα μπορούσε να μεταφερθεί στη βιομηχανική παραγωγή. Με άλλα λόγια, ακόμη κι αν η τεχνική αποδειχθεί αποτελεσματική και ασφαλής στους ανθρώπους, θα πρέπει μετά να λυθεί και το πρακτικό ζήτημα της σταθερής, ασφαλούς και οικονομικά εφικτής παρασκευής της.
Τι πρέπει να κρατήσουμε – Ελπίδα, αλλά με μεγάλη επιφύλαξη
Η νέα μελέτη προσφέρει ένα εντυπωσιακό παράδειγμα του πώς η νανοϊατρική και η βιοτεχνολογία μπορούν να αναζητήσουν λύσεις σε εξαιρετικά δύσκολα θεραπευτικά προβλήματα. Το βασικό εύρημα είναι ότι εξωσώματα από χοίρειο σπέρμα κατάφεραν, σε ποντίκια, να μεταφέρουν αντικαρκινικά μόρια στον αμφιβληστροειδή, να αναστείλουν την ανάπτυξη όγκων και να διατηρήσουν την όραση. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι βρισκόμαστε κοντά σε μια νέα θεραπεία για παιδιά με ρετινοβλάστωμα. Προς το παρόν, μιλάμε για ένα πολλά υποσχόμενο προκλινικό αποτέλεσμα που χρειάζεται επιβεβαίωση, έλεγχο ασφάλειας και πολύ περισσότερη έρευνα.
Φωτογραφία: istock
