Επιθετικά μηνιγγιώματα: Ελπιδοφόρα αποτελέσματα από εξατομικευμένη θεραπεία

Μια εθνική κλινική δοκιμή από το Alliance for Clinical Trials in Oncology, έδειξε ότι το αντικαρκινικό φάρμακο με δραστική ουσία την αμπεμασικλίμπη, το οποίο χορηγείται για τον καρκίνο του μαστού, μπορεί να επιβραδύνει την ανάπτυξη όγκων σε ασθενείς που πάσχουν από επιθετικά μηνιγγιώματα και φέρουν συγκεκριμένες γενετικές μεταλλάξεις.

• Διαβάστε επίσης – Μηνιγγίωμα: Το «ταξίδι» μιας ασθενούς από τη διάγνωση έως την ανάρρωση

Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Medicine και θεωρείται εξαιρετικά σημαντική, γιατί για πρώτη φορά στις Ηνωμένες Πολιτείες η επιλογή των συμμετεχόντων στη θεραπεία βασίστηκε στα γενετικά χαρακτηριστικά των όγκων τους.

Δηλαδή, οι ερευνητές δεν αξιολόγησαν όλους τους ασθενείς με επιθετικά μηνιγγιώματα ως μία ενιαία ομάδα, αλλά εστίασαν σε όσους παρουσίαζαν συγκεκριμένες μεταλλάξεις που θεωρητικά θα μπορούσαν να ανταποκριθούν καλύτερα στο φάρμακο.

Με αυτόν τον τρόπο, το φάρμακο δοκιμάστηκε εκεί όπου υπήρχαν επιστημονικές ενδείξεις ότι μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικό, μια πρακτική που εντάσσεται στην εξατομικευμένη ιατρική και έχει στόχο να αυξήσει τις πιθανότητες επιτυχούς θεραπείας.

Τι είναι τα μηνιγγιώματα

Τα μηνιγγιώματα είναι όγκοι που αναπτύσσονται από τα κύτταρα της αραχνοειδούς μήνιγγας,  δηλαδή ενός από τα προστατευτικά περιβλήματα που περιβάλλουν τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό. Αν και τις περισσότερες φορές είναι καλοήθεις, δηλαδή δεν εμφανίζουν χαρακτηριστικά καρκινικής συμπεριφοράς, αυτό δεν σημαίνει ότι είναι πάντοτε ακίνδυνοι.

Καθώς αναπτύσσονται, μπορεί να πιέσουν τον παρακείμενο εγκεφαλικό ιστό, τα νεύρα ή τα αιμοφόρα αγγεία, προκαλώντας συμπτώματα όπως πονοκέφαλο, αλλαγές στην όραση ή κινητικές δυσκολίες — ανάλογα με τη θέση του όγκου.

Πολλά μηνιγγιώματα αναπτύσσονται αργά και χωρίς να προκαλούν εμφανή συμπτώματα, γι’ αυτό και συχνά εντοπίζονται τυχαία, σε μαγνητικές ή αξονικές τομογραφίες που γίνονται για άλλους λόγους.

• Οι ειδικοί τα κατατάσσουν σε τρεις βαθμούς (Ι έως ΙΙΙ), με βάση την επιθετικότητα και την πιθανότητα υποτροπής:
• Ο βαθμός Ι είναι ο πιο συνηθισμένος και αφορά τους καλοήθεις όγκους που συνήθως αφαιρούνται με επιτυχία και δεν επανεμφανίζονται.
• Ο βαθμός ΙΙ θεωρείται «άτυπος» και έχει μεγαλύτερη πιθανότητα επανεμφάνισης.
• Ο βαθμός ΙΙΙ είναι ο πιο σπάνιος και περιλαμβάνει κακοήθη μηνιγγιώματα που αναπτύσσονται γρήγορα και τείνουν να επανέρχονται ακόμα και μετά από θεραπεία.

Παρότι τα περισσότερα μηνιγγιώματα είναι μη καρκινικά, κάποιες μορφές, μπορούν να αποβούν ιδιαίτερα επικίνδυνες, ιδίως όταν δεν ανταποκρίνονται καλά στη χειρουργική επέμβαση ή την ακτινοθεραπεία.

Η προσέγγιση της μελέτης και το φάρμακο που χρησιμοποιήθηκε

Στη μελέτη συμμετείχαν άτομα με επιθετικά μηνιγγιώματα (βαθμού 2 και 3), τα οποία παρουσίαζαν συγκεκριμένες γενετικές αλλοιώσεις. Οι περισσότεροι είχαν ήδη υποβληθεί σε χειρουργείο ή/και ακτινοθεραπεία, χωρίς όμως να υπάρξει έλεγχος της νόσου.

Το δε φάρμακο που δοκιμάστηκε είναι ένα  σκεύασμα που χορηγείται από το στόμα και χρησιμοποιείται ήδη σε θεραπείες για ορισμένους τύπους καρκίνου του μαστού, ενώ η  δράση του βασίζεται στην αναστολή συγκεκριμένων μηχανισμών που βοηθούν τα καρκινικά κύτταρα να πολλαπλασιάζονται.

Στην περίπτωση των μηνιγγιωμάτων, η ερευνητική ομάδα ήθελε να εξετάσει εάν αυτός ο μηχανισμός μπορεί να περιορίσει την ανάπτυξη των όγκων, όταν υπάρχουν συγκεκριμένες μεταλλάξεις σε συγκεκριμένο γονίδιο.

Η μελέτη οργανώθηκε ως εξής:

• Συμμετείχαν ασθενείς με διαγνωσμένα επιθετικά μηνιγγιώματα (Grade 2 και 3) και συγκεκριμένες γενετικές μεταλλάξεις.
• Όλοι είχαν ήδη λάβει κάποια μορφή θεραπείας (χειρουργική επέμβαση, ακτινοθεραπεία ή και τα δύο).
• Οι συμμετέχοντες έλαβαν κατά μέσο όρο εννέα κύκλους θεραπείας με abemaciclib.
• Το βασικό κριτήριο αξιολόγησης ήταν η εξέλιξη της νόσου σε διάστημα έξι μηνών.

Τι έδειξαν τα πρώτα αποτελέσματα

Τα πρώτα ευρήματα από τη μελέτη Alliance A071401 ήταν ενθαρρυντικά, ειδικά αν ληφθεί υπόψη η περιορισμένη αποτελεσματικότητα των υπαρχουσών θεραπειών για επιθετικά μηνιγγιώματα.

• Το 58% των συμμετεχόντων δεν εμφάνισε επιδείνωση της νόσου για τουλάχιστον έξι μήνες μετά την έναρξη της θεραπείας, ποσοστό σαφώς υψηλότερο από το 0–29% που είχε καταγραφεί σε προηγούμενες μελέτες.
• Η μέση επιβίωση χωρίς επιδείνωση ήταν περίπου 10 μήνες.
• Η συνολική επιβίωση των ασθενών άγγιξε τους 29 μήνες, σε μια ομάδα για την οποία συνήθως δεν υπάρχουν άλλες αποτελεσματικές επιλογές θεραπείας.

Παρενέργειες και ασφάλεια

Όπως με τα περισσότερα αντικαρκινικά φάρμακα, καταγράφηκαν ορισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες:

• Οι πιο συχνές ήταν κόπωση, διάρροια, πονοκέφαλος και ναυτία, οι οποίες χαρακτηρίστηκαν ήπιες έως μέτριες.
• Περίπου το 25% των ασθενών εμφάνισε σοβαρότερες παρενέργειες (βαθμού 3 ή 4), οι οποίες όμως ήταν διαχειρίσιμες και συμβατές με τη γνωστή δράση του φαρμάκου σε άλλες παθήσεις.

Η Δρ. Πρισίλα Μπραστιανός, επικεφαλής της έρευνας, επισήμανε πως τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν τη δυναμική της γενετικά καθοδηγούμενης θεραπείας, ιδίως για περιπτώσεις που μέχρι τώρα είχαν ελάχιστες επιλογές. Όπως τόνισε, η δυνατότητα επιλογής φαρμάκων με βάση το γενετικό προφίλ του όγκου σηματοδοτεί μια μετατόπιση προς την εξατομικευμένη ιατρική, όπου η θεραπεία δεν είναι «μία για όλους», αλλά στοχευμένη στις ανάγκες του κάθε ασθενούς.

Φωτογραφία: istock