Ποιοι είναι αυτοί οι καρκίνοι και τι δείχνουν οι έως τώρα κλινικές μελέτες γι’ αυτούς.
Συνεχή αύξηση στις ηλικίες κάτω των 50 ετών παρουσιάζουν οι γαστρεντερικοί καρκίνοι, γεγονός που προκαλεί εντεινόμενη ανησυχία στην επιστημονική κοινότητα.
Το πρώτο καμπανάκι κινδύνου κτύπησε με τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Ωστόσο νέα δεδομένα δείχνουν πως αυξάνονται και άλλοι γαστρεντερικοί καρκίνοι, όπως:
- Ο καρκίνος του παγκρέατος
- Ο καρκίνος του στομάχου
- Ο καρκίνος του οισοφάγου
- Ο καρκίνος της σκωληκοειδούς αποφύσεως
- Ο καρκίνος των χοληφόρων
- Οι νευροενδοκρινείς όγκοι
Όπως αναφέρουν η κυρία Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, καθηγήτρια Θεραπευτικής, Επιδημιολογίας & Προληπτικής Ιατρικής στην Θεραπευτική Κλινική ΕΚΠΑ στο Νοσοκομείο Αλεξάνδρα και η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου, οι γαστρεντερικοί καρκίνοι βρέθηκαν στο επίκεντρο πρόσφατης δημοσίευσης της Αμερικανικής Εταιρείας Κλινικής Ογκολογίας (ASCO post).
Όπως αναφέρει, οι γαστρεντερικοί καρκίνοι στους νέους παρουσίασαν αύξηση κατά σχεδόν 15% την περίοδο 2010–2019. Η αύξηση αυτή είναι ταχύτερη σε σύγκριση με άλλες κακοήθεις νόσους, που εμφανίζονται σε νεαρότερες ηλικίες όπως ο καρκίνος του μαστού. Αφορά επίσης δυσανάλογα γυναίκες, καθώς και άτομα μαύρης, ισπανικής και αυτόχθονης καταγωγής.
Ένα φαινόμενο που άρχισε πριν από δεκαετίες
Η αλήθεια είναι ότι οι γαστρεντερικοί καρκίνοι έχουν αρχίσει εδώ και χρόνια να απειλούν με αυξανόμενη συχνότητα τους νέους. Όλα άρχισαν με τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 καταγραφόταν αύξηση των κρουσμάτων του στις ηλικίες κάτω των 50 ετών.
Ο ετήσιος ρυθμός της αύξησης ήταν έκτοτε 1% έως 2%. Σήμερα, ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί μία από τις κυριότερες αιτίες θανάτου από κακοήθη νόσο σε άνδρες και γυναίκες ηλικίας κάτω των 50 ετών.
Ιδιαιτέρως ανησυχητικό είναι το γεγονός πως όσοι γεννήθηκαν μετά το 1990, έχουν διπλάσιες πιθανότητες να εκδηλώσουν τη νόσο, έναντι όσων γεννήθηκαν την δεκαετία του 1950. Επιπλέον, οι νεότεροι διατρέχουν και τετραπλάσιο κίνδυνο αναπτύξεως καρκίνου του ορθού εντέρου (χαμηλά στο παχύ έντερο).
Παρότι τα υψηλότερα ποσοστά διάγνωσης παρατηρούνται σε ηλικίες 40–49 ετών, η ταχύτερη αύξηση καταγράφεται στις ηλικίες 20-30 ετών. Όσο νεότερη είναι η ηλικία, τόσο πιο απότομη φαίνεται να είναι η άνοδος της συχνότητας.
Ο ρόλος της κληρονομικότητας
Ένα μέρος αυτών των καρκίνων σχετίζεται με γενετική προδιάθεση. Υπολογίζεται ότι το 15–30% των νεαρών πασχόντων φέρουν παθογόνες κληρονομικές μεταλλάξεις, όπως το σύνδρομο Lynch.
Η κληρονομικότητα από μόνη της, όμως, δεν μπορεί να εξηγήσει τη ραγδαία αύξηση που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια. Το γεγονός αυτό στρέφει το ενδιαφέρον των ερευνητών σε περιβαλλοντικούς και βιολογικούς παράγοντες.
Ο τρόπος ζωής και το μικροβίωμα του εντέρου
Πολλοί παράγοντες του τρόπου ζωής έχουν συσχετισθεί με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου, συμπεριλαμβανομένου του παχέος εντέρου. Τέτοιοι παράγοντες είναι:
- Η παχυσαρκία
- Η κακή διατροφή
- Η σωματική αδράνεια
- Το κάπνισμα
- Η κατανάλωση αλκοόλ
Εν τούτοις, μεγάλο ποσοστό νεαρών ασθενών με καρκίνο του παχέος εντέρου δεν πληροί αυτούς τους παράγοντες. Πολλοί ασθενείς είναι φυσιολογικού βάρους, σωματικά δραστήριοι και ακολουθούν υγιεινό τρόπο ζωής. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει ότι κάτι άλλο στο σύγχρονο περιβάλλον συμβάλλει στην ανάπτυξη της νόσου.
Μία από τις πιο σημαντικές και πρόσφατες ανακαλύψεις αφορά τον ρόλο του εντερικού μικροβιώματος. Μελέτες έχουν δείξει ότι η παρουσία ενός συγκεκριμένου βακτηρίου είναι τρεις φορές συχνότερη σε ασθενείς κάτω των 40 ετών με καρκίνο του παχέος εντέρου σε σύγκριση με μεγαλύτερους ασθενείς.
Το βακτήριο είναι το E. coli και παράγει την τοξίνη colibactin (κολιμπακτίνη). Η ουσία αυτή είναι γονιδιοτοξική, δηλαδή μπορεί να προκαλέσει μεταλλάξεις στο DNA των κυττάρων του εντέρου. Κατά τη διαδικασία αυτή αφήνει χαρακτηριστικά μοριακά «αποτυπώματα», που εντοπίζονται συχνότερα σε καρκίνους πρώιμης έναρξης.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το βακτήριο αυτό φαίνεται να εγκαθίσταται στο μικροβίωμα ήδη από την παιδική ηλικία. Αυτό πιθανώς σχετίζεται με την δυτικού τύπου διατροφή και με την χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών.
Και ο καρκίνος του παγκρέατος
Όπως προαναφέρθηκε, και άλλοι γαστρεντερικοί καρκίνοι αυξάνονται ανησυχητικά στους νέους. Ένας από αυτούς είναι ο καρκίνος του παγκρέατος, που διαγιγνώσκεται ολοένα συχνότερα στις νεότερες ηλικίες, ιδίως στις γυναίκες.
Παγκοσμίως, αποτελεί πλέον τον τέταρτο συχνότερο καρκίνο πρώιμης έναρξης, με δεκάδες χιλιάδες νέες διαγνώσεις ετησίως. Η πρόγνωση παραμένει εξαιρετικά φτωχή. Επιπλέον, η διάγνωση μεταστατικής νόσου σε ανθρώπους ηλικίας 30 ή 40 ετών έχει τεράστιο ψυχολογικό και κοινωνικό αντίκτυπο.
Παρότι δεν έχουν εντοπιστεί σαφείς βιολογικοί δείκτες ή ανατομικές διαφορές που να εξηγούν την αύξηση αυτή, τα δεδομένα υποδηλώνουν ότι πρόκειται για ένα πραγματικό και επιταχυνόμενο φαινόμενο.
Καθοριστική η έγκαιρη διάγνωση
Όταν διαγιγνώσκονται γαστρεντερικοί καρκίνοι σε νεότερους ασθενείς, συχνά χορηγούνται επιθετικότερες θεραπείες. Ακόμα και με αυτές, όμως, τα ποσοστά επιβίωσης δεν είναι πάντοτε καλύτερα από εκείνα των μεγαλύτερων ηλικιών.
Στην πραγματικότητα, η διάγνωση είναι μερικές φορές χειρότερη, ιδίως σε ασθενείς ηλικίας κάτω των 35 ετών. Το γεγονός αυτό υπογραμμίζει την ανάγκη για έγκαιρη διάγνωση.
Σήμερα, ο προσυμπτωματικός έλεγχος για καρκίνο του παχέος εντέρου συνιστάται από την ηλικία των 45 ετών σε όσους διατρέχουν μέσο κίνδυνο αναπτύξεως της νόσου. Για τους υπόλοιπους γαστρεντερικούς καρκίνους, όμως, δεν υπάρχουν ακόμη επίσημες κατευθυντήριες οδηγίες. Νέες εξετάσεις αίματος πολλαπλής ανίχνευσης καρκίνου βρίσκονται υπό ανάπτυξη, αλλά δεν είναι ακόμη έτοιμες για ευρεία χρήση.
Αυξημένη ανάγκη για ενημέρωση και έρευνα
Υπό αυτές τις συνθήκες είναι επιτακτική ανάγκη να βρεθούν οι λόγοι για τους οποίους αυξάνονται οι γαστρεντερικοί καρκίνοι στους νέους. Επιπλέον, η ανακάλυψη αξιόπιστων, οικονομικά προσιτών βιοδεικτών και η ενίσχυση της δημόσιας ενημέρωσης μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην πρόληψη και στη βελτίωση της επιβίωσης.
Η ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τα πρώιμα συμπτώματα και η απομάκρυνση της αντίληψης ότι «ο καρκίνος αφορά μόνο μεγαλύτερες ηλικίες» είναι κρίσιμα βήματα για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος που, δυστυχώς, φαίνεται να αφορά ολοένα και περισσότερους νέους ανθρώπους, καταλήγουν οι δύο ειδικοί.
Φωτογραφία: iStock
