Τι προβλήματα δημιουργεί η έντονη ηλιοφάνεια και ποια μέτρα μπορούν να σας βοηθήσουν.
Ο καταρράκτης μειώνει την όραση το καλοκαίρι, καθώς το έντονο φως δυσκολεύεται να διέλθει από τον θολωμένο φακό του ματιού. Ωστόσο οι πάσχοντες μπορούν να μειώσουν τις επιδράσεις του, με τη λήψη ορισμένων μέτρων.
Ο καταρράκτης είναι η συχνότερη αιτία μείωσης της όρασης μετά την ηλικία των 55 ετών. Αναπτύσσεται όταν διασπαστούν οι πρωτεΐνες από τις οποίες αποτελείται ο φυσικός, κρυσταλλοειδής φακός του ματιού.
Καθώς ο φακός γίνεται ολοένα πιο αδιαφανής, παρεμποδίζει την είσοδο του φωτός στον οφθαλμό και την εστίασή του με ακρίβεια στο οπίσθιο τμήμα του (τον αμφιβληστροειδή χιτώνα). Η συνέπεια είναι:
- Θολή όραση
- «Ξεθωριασμένα» χρώματα
- Διπλωπία (ο πάσχων βλέπει διπλά είδωλα)
- Δυσκολίες στην όραση σε συνθήκες έντονου φωτισμού
Ο καταρράκτης τυπικά αρχίζει την πέμπτη ή έκτη δεκαετία της ζωής, δηλαδή στα 40 ή στα 50 χρόνια. Θα χρειασθούν, όμως, πολλά ακόμα χρόνια έως ότου πλήξει αρκετά την όραση ώστε να γίνει αντιληπτός.
Επειδή κατά κανόνα είναι απόρροια της γήρανσης, γίνεται ολοένα συχνότερος με την ηλικία. Έτσι, το ποσοστό των πασχόντων κυμαίνεται από σχεδόν 4% στις ηλικίες 55-64 ετών έως 93% στις ηλικίες 80 ετών και πάνω. Μπορεί, όμως, να προσβάλλει άτομα κάθε ηλικίας, ακόμα και παιδιά.
Συμβάλλοντες παράγοντες
Η ηλικία δεν αποτελεί τον μοναδικό παράγοντα κινδύνου γι’ αυτόν, αναφέρει ο χειρουργός οφθαλμίατρος δρ Ευάγγελος Τσίχλης, διδάκτωρ Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης. Στην ανάπτυξή του μπορεί να συμβάλλουν η γενετική προδιάθεση και ορισμένοι περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως:
- Το κάπνισμα
- Η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία του ηλίου
- Ορισμένες παθήσεις όπως ο σακχαρώδης διαβήτης
- Οι εγχειρήσεις και οι τραυματισμοί στα μάτια
- Η μακροχρόνια λήψη στεροειδών φαρμάκων
- Η ενασχόληση με ορισμένα επαγγέλματα
Όποια κι αν είναι η αιτία, ο καταρράκτης πρέπει να αντιμετωπίζεται εγκαίρως και σωστά. Ειδάλλως η μειωμένη όραση πλήττει την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής. Μπορεί επίσης να έχει σοβαρές συνέπειες, αφού αυξάνει τον κίνδυνο:
- Άνοιας
- Τραυματισμών (λόγω πτώσεων και κάθε είδους ατυχημάτων, ακόμα και τροχαίων)
Οι κίνδυνοι το καλοκαίρι
«Κάτι σημαντικό που πρέπει όλοι να καταλάβουν για τον καταρράκτη είναι ότι αναπτύσσεται με πολύ αργό ρυθμό, σε βάθος χρόνου», τονίζει ο δρ Τσίχλης. «Στην αρχή τα συμπτώματά του είναι τόσο αδιόρατα, ώστε δύσκολα τα αντιλαμβάνεται ο πάσχων. Καθώς όμως εξελίσσεται, επηρεάζει σημαντικά την όραση».
Οι επιπτώσεις του σημαίνουν ότι σταδιακά καθιστά ολοένα πιο δύσκολες απλές δραστηριότητες τις οποίες όλοι θεωρούμε δεδομένες, προσθέτει. Τέτοιες δραστηριότητες είναι λ.χ.:
- Η ανάγνωση
- Η οδήγηση
- Ακόμα και η αναγνώριση προσώπων
Ειδικά το καλοκαίρι, ο καταρράκτης μπορεί να επιδεινώσει την ευαισθησία στο έντονο φως που έχουν οι πάσχοντες. Η ευαισθησία αυτή τους προκαλεί συμπτώματα, όπως:
- Θάμβος (θάμπωμα) της όρασης (είναι σαν να βλέπουν μέσα από θολό τζάμι)
- «Φωτοστέφανο» (άλως) γύρω από φωτεινές πηγές όπως οι αναμμένες λάμπες το βράδυ
- Λάμψεις ή αντανακλάσεις γύρω από φωτεινά αντικείμενα
- Μειωμένη αντίληψη των χρωμάτων
Όλ’ αυτά είναι ιδιαιτέρως επιβαρυντικά για δραστηριότητες όπως, π.χ., η οδήγηση τη νύχτα, διότι τα φώτα από τα οχήματα στην αντίθετη πλευρά του δρόμου «τυφλώνουν» τον πάσχοντα.
Δυσχεραίνουν επίσης την εργασία ή το διάβασμα σε ψηφιακές οθόνες (π.χ. κινητά, λάπτοπ). Τέλος, εμποδίζουν τον πάσχοντα να βλέπει καθαρά όταν βρίσκεται σε υπαίθριο χώρο στη διάρκεια της ημέρας.
Τι μπορείτε να κάνετε
Τα καλά νέα είναι ότι οι ασθενείς μπορούν να αντιμετωπίσουν τα πρόσθετα προβλήματα οράσεως που προκαλεί ο καταρράκτης το καλοκαίρι.
Μπορεί, π.χ., να χρειασθεί να μειώσουν την οδήγηση τη νύχτα. Αν πρέπει να οδηγήσουν, καλό είναι να προτιμούν καλά φωτισμένους δρόμους. Πρέπει επίσης να αποφεύγουν να κοιτάζουν απευθείας τα φώτα των διερχομένων αυτοκινήτων, συνιστά ο δρ Τσίχλης.
Μία άλλη αποτελεσματική στρατηγική είναι να προσέχουν τον φωτισμό στο σπίτι τους. Πρέπει να αποφεύγουν τα έντονα φώτα και να προτιμούν τα ηπιότερα, τα οποία όμως δεν θα πέφτουν πάνω τους. Με αυτό τον τρόπο μπορεί να μειωθούν οι λάμψεις και οι αντανακλάσεις που βλέπουν από τους λαμπτήρες φωτισμού.
Για να μειώσουν την ευαισθησία στο φως, μπορούν να χρησιμοποιούν στο σπίτι τους διακόπτες που ρυθμίζουν την ένταση του φωτός (dimmer) το βράδυ. Στη διάρκεια της ημέρας, εξ άλλου, μπορούν να προσαρμόζουν τις κουρτίνες και τα πατζούρια τους ώστε να μην μπαίνει έντονο φως και να είναι το περιβάλλον πιο άνετο για τα μάτια τους.
Τα γυαλιά ηλίου
Ο καταρράκτης καθιστά επιβεβλημένη και τη χρήση γυαλιών ηλίου στους υπαίθριους χώρους. Τα γυαλιά πρέπει να παρέχουν προστασία 100% από την υπεριώδη ακτινοβολία Α (UVA) και την Β (UVB). Πρέπει επίσης να είναι μεγάλα, ώστε να καλύπτουν καλά τα μάτια των πασχόντων.
Δεν πρέπει εξ άλλου να είναι πολύ παλιά, διότι τα προστατευτικά φίλτρα τους ενδέχεται να φθαρούν με την πάροδο του χρόνου. Εάν τα έχετε πολλά χρόνια, καλό είναι να τα πάτε στον οπτικό σας για να ελέγξει εάν παρέχουν ακόμα επαρκή προστασία από την UV, συνιστά η Αμερικανική Ακαδημία Οφθαλμολογίας (AAO).
Τα γυαλιά ηλίου πρέπει να συνδυάζονται με καπέλο με φαρδύ γείσο. Αυτό θα εμποδίζει τις ακτίνες του ηλίου να μπαίνουν απευθείας μέσα στα μάτια, μειώνοντας έτσι την ευαισθησία στο φως.
Πάντως, η μοναδική οριστική λύση στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πάσχοντες είναι η χειρουργική διόρθωση του καταρράκτη. Συνίσταται στην αφαίρεση του θολωμένου κρυσταλλοειδή φακού του οφθαλμού και την αντικατάστασή του με διαυγή ενδοφακό.
Η επέμβαση αυτή είναι μία από τις ασφαλέστερες και συχνότερα εφαρμοζόμενες στον κόσμο. Υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο εκτελούνται παγκοσμίως περισσότερες από 20 εκατομμύρια επεμβάσεις. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, λ.χ., το 2021 υπολογίζεται ότι εκτελέστηκαν 4,32 εκατομμύρια επεμβάσεις.
«Αν και ο καταρράκτης προκαλεί δυσάρεστα συμπτώματα, υπάρχουν κάποιες στρατηγικές που μπορούν να βοηθήσουν τους πάσχοντες και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής τους. Είναι όμως σημαντικό να συνεννοούνται για τις καλύτερες επιλογές με τον οφθαλμίατρό τους και να μην καθυστερούν αναίτια την απαιτούμενη επέμβαση, η οποία είναι ανώδυνη και τους επιτρέπει να επιστρέψουν άμεσα στις δραστηριότητές τους», καταλήγει ο δρ Τσίχλης.
Φωτογραφία: iStock
