Υπνοθεραπεία: Τι είναι και ποιοι έχουν το δικαίωμα να την εξασκούν στην Ελλάδα, σύμφωνα με μία ειδικό

Όταν η δημόσια συζήτηση για την Υπνοθεραπεία φτάνει μέχρι την άποψη ότι επαγγελματίες που έχουν εκπαιδευτεί στο εξωτερικό ίσως χρειαστεί να φύγουν από την Ελλάδα για να αξιοποιήσουν τις σπουδές και την εξειδίκευσή τους, ένα ερώτημα προηγείται όλων των άλλων:

Γνωρίζουμε επαρκώς αυτό που συζητάμε πριν αποφασίσουμε να το αποκλείσουμε; Ας φύγει πρώτα η άγνοια

Τι είναι η Κλινική Υπνοθεραπεία; Πώς εφαρμόζεται διεθνώς; Ποιοι επαγγελματίες εκπαιδεύονται σε αυτήν; Πού βρίσκονται τα όριά της; Και ποιες προϋποθέσεις χρειάζονται ώστε να εφαρμόζεται με ασφάλεια και επαγγελματική ευθύνη;

Με τον όρο Υπνοθεραπεία αναφερόμαστε στη θεραπευτική αξιοποίηση της ύπνωσης και της στοχευμένης θεραπευτικής υποβολής, σε συνεργασία και συναίνεση με τον θεραπευόμενο και με σαφείς θεραπευτικούς στόχους και επαγγελματικά όρια. [12] Η προστασία του κοινού είναι αδιαπραγμάτευτη. Δεν επιτυγχάνεται όμως με γενικεύσεις ούτε με την εξίσωση ανθρώπων με εντελώς διαφορετική εκπαίδευση και επαγγελματική διαδρομή. Επιτυγχάνεται όταν υπάρχουν σαφή κριτήρια για την κατάρτιση, την αξιολόγηση, την εποπτεία, τις επαγγελματικές αρμοδιότητες και την παραπομπή.

Πριν λοιπόν απορρίψουμε την Υπνοθεραπεία, ας απομακρύνουμε πρώτα την έλλειψη ενημέρωσης γύρω από αυτήν.

Από την εγκοίμηση στα Ασκληπιεία στη σύγχρονη θεραπευτική εμπειρία της υπνοθεραπείας

Τα Ασκληπιεία συγκαταλέγονται στα αρχαιότερα οργανωμένα θεραπευτικά κέντρα της ιστορίας και έχουν περιγραφεί ως δημόσιες δομές υγειονομικής φροντίδας, «ιερά νοσοκομεία» και κέντρα ιατρικής εκπαίδευσης της αρχαιότητας. [15]

Στα Ασκληπιεία, η ἐγκοίμησις εντασσόταν σε μια οργανωμένη θεραπευτική διαδικασία που έδινε σημασία στην προετοιμασία, την ενεργή συμμετοχή και την προσωπική εμπειρία του θεραπευόμενου. [1,2]

Η αρχαία εγκοίμηση δεν ταυτίζεται με τη σύγχρονη Κλινική Υπνοθεραπεία, παρουσιάζει όμως πρόδρομα στοιχεία μιας θεραπευτικής προσέγγισης όπου η προσδοκία και η εσωτερική εμπειρία έχουν ιδιαίτερη σημασία. Σήμερα, η ύπνωση μελετάται μέσα από τη νευροεπιστήμη, την ψυχοφυσιολογία και την κλινική έρευνα.

Ύπνωση, εγκέφαλος και βιωμένη εμπειρία

Η ύπνωση δεν είναι ύπνος ούτε κατάσταση απώλειας ελέγχου. Η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία την περι- ως κατάσταση εστιασμένης προσοχής, μειωμένης περιφερειακής επίγνωσης και αυξημένης ανταπόκρισης σε υποβολές. [3]

Στο Stanford University School of Medicine, η ομάδα του David Spiegel χρησιμοποίησε λειτουργική μαγνητική τομογραφία για να μελετήσει τη λειτουργία του εγκεφάλου κατά την ύπνωση. Καταγράφηκαν μεταβολές στη δραστηριότητα και στη λειτουργική συνδεσιμότητα εγκεφαλικών δικτύων που σχετίζονται με την προσοχή, τη σωματική και συναισθηματική επεξεργασία και τον γνωστικό έλεγχο. [4]

Παράλληλα, συστηματική ανασκόπηση του 2024 στο Consciousness and Cognition δείχνει ότι οι υπνωτικές υποβολές μπορούν να επηρεάζουν την αντίληψη, τη γνωστική επεξεργασία, τη συμπεριφορά και την αίσθηση προσωπικού ελέγχου, ενώ οι ακριβείς μηχανισμοί αυτών των μεταβολών εξακολουθούν να διερευνώνται. [5]

Μέσα σε ένα θεραπευτικό πλαίσιο, η ύπνωση μπορεί επίσης να υποστηρίξει την επανεξέταση παγιωμένων προσδοκιών, πεποιθήσεων και τρόπων ερμηνείας μιας εμπειρίας, διευκολύνοντας εναλλακτικούς τρόπους αντίληψης και ανταπόκρισης. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι πεποιθήσεις «διαγράφονται» ή αλλάζουν αυτόματα, αλλά ότι μπορούν να επανεξεταστούν και να αποκτήσουν διαφορετικό νόημα. [13,14]

Τα δεδομένα αυτά δείχνουν ότι η ύπνωση αποτελεί επιστημονικά μελετήσιμο νευρογνωστικό και νευροφυσιολογικό φαινόμενο. [4,5] Η κλινική της αποτελεσματικότητα, ωστόσο, αξιολογείται ξεχωριστά για κάθε εφαρμογή μέσα από ελεγχόμενη κλινική έρευνα.

Από τη νευροεπιστήμη στην κλινική εφαρμογή της Υπνοθεραπείας: το παράδειγμα του εντέρου

Ένα από τα καλύτερα τεκμηριωμένα παραδείγματα προέρχεται από τη γαστρεντερολογία. Ήδη από το 1984, ο γαστρεντερολόγος Peter J. Whorwell και οι συνεργάτες του δημοσίευσαν στο The Lancet ελεγχόμενη μελέτη υπνοθεραπείας σε ασθενείς με σοβαρό, ανθεκτικό Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου. [6] Η έρευνα συνεχίστηκε τις επόμενες δεκαετίες. Στην πολυκεντρική τυχαιοποιημένη μελέτη IMAGINE, η υπνοθεραπεία εμφάνισε μεγαλύτερη πιθανότητα επαρκούς ανακούφισης των συμπτωμάτων του IBS σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου, με το αποτέλεσμα να διατηρείται και στους 12 μήνες. [7]

Οι βρετανικές οδηγίες NICE περιλαμβάνουν επίσης την υπνοθεραπεία μεταξύ των ψυχολογικών παρεμβάσεων που μπορούν να εξετάζονται σε επίμονο IBS. [8] Το 2025, οι Vasant, Boissiere και Whorwell υποστήριξαν ότι η πρόσβαση στη gut-directed hypnotherapy θα μπορούσε να διευρυνθεί μέσω κατάλληλης εκπαίδευσης επαγγελματιών υγείας, όπως νοσηλευτών και διαιτολόγων, μέσα σε οργανωμένο πλαίσιο επιλογής ασθενών, εποπτείας και παραπομπής. [9]

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί δείχνει ότι η επιστημονική εξέλιξη της Υπνοθεραπείας δεν χρειάζεται να οδηγεί σε σύγκρουση επαγγελμάτων.

Η Υπνοθεραπεία συνδέει ειδικότητες — δεν τις ανταγωνίζεται

Η Κλινική Ύπνωση μπορεί να λειτουργεί συμπληρωματικά προς την Ιατρική, την Ψυχολογία, τη Νοσηλευτική, την Κλινική Διαιτολογία και άλλα επαγγέλματα υγείας, όταν εφαρμόζεται από κατάλληλα εκπαιδευμένους επαγγελματίες μέσα στα όρια της επιστημονικής και επαγγελματικής τους ευθύνης. Δεν δημιουργεί έναν παράλληλο θεραπευτικό κόσμο. Δεν αντικαθιστά την ιατρική διάγνωση, την ψυχολογική ή ψυχιατρική αξιολόγηση και δεν παρέχει σε κάποιον δικαίωμα άσκησης πράξεων που ανήκουν σε διαφορετικό επάγγελμα.

Προσθέτει μια εξειδίκευση εκεί όπου υπάρχει ήδη η  κατάλληλη επαγγελματική βάση.

Το Manchester είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της λογικής: ο επαγγελματίας που εκπαιδεύεται στη gut-directed hypnotherapy δεν αντικαθιστά τον γαστρεντερολόγο. Συμμετέχει σε ένα διεπιστημονικό μοντέλο φροντίδας με συγκεκριμένα κριτήρια, συνεργασία και όρια. [6,9] Η σύγχρονη υγειονομική φροντίδα εξελίσσεται μέσα από τη διασύνδεση διαφορετικών ειδικοτήτων. Σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να αναζητηθεί και η θέση της Κλινικής Υπνοθεραπείας.

Η επαγγελματική επάρκεια ενός επαγγελματία Υγείας δεν σταματά στο πρώτο πτυχίο

Το βασικό πτυχίο έχει ουσιαστική σημασία. Θεμελιώνει την αρχική επαγγελματική ιδιότητα, τη βασική επιστημονική γνώση και το πεδίο ευθύνης. Δεν μπορεί όμως να αποτελεί το μοναδικό κριτήριο αξιολόγησης ενός επαγγελματία σε ολόκληρη τη σταδιοδρομία του. Η επαγγελματική επάρκεια εξελίσσεται μέσα από πρόσθετη εκπαίδευση, εξειδίκευση, επαγγελματική εμπειρία, εποπτευόμενη πρακτική και συνεχιζόμενη επαγγελματική ανάπτυξη.

Η εξειδίκευση δεν καταργεί το βασικό επάγγελμα. Χτίζει πάνω σε αυτό.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οποιαδήποτε μεταγενέστερη εκπαίδευση δημιουργεί αυτομάτως νέα επαγγελματικά δικαιώματα. Σημαίνει ότι η αξιολόγηση ενός επαγγελματία πρέπει να εξετάζει συνολικά την εκπαίδευση, την εμπειρία, την εποπτεία, την αξιολόγηση δεξιοτήτων και, κυρίως, τη γνώση των επαγγελματικών ορίων.

Υπνοθεραπευτής και Κλινικός Υπνοθεραπευτής

Για έναν αναγνώστη που συναντά για πρώτη φορά το πεδίο, είναι εύλογο να αναρωτηθεί γιατί χρησιμοποιούνται οι όροι Υπνοθεραπευτής και Κλινικός Υπνοθεραπευτής. Διεθνώς δεν υπάρχει μία ενιαία και νομικά κατοχυρωμένη διάκριση μεταξύ των δύο τίτλων· η ορολογία και οι προϋποθέσεις χρήσης τους διαφέρουν ανάλογα με τη χώρα και τον επαγγελματικό φορέα.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, το CNHC χρησιμοποιεί την επαγγελματική κατηγορία Hypnotherapy. Η British Society of Clinical and Academic Hypnosis (BSCAH), αντίθετα, χρησιμοποιεί τον όρο Adjunctive Clinical Hypnosis για την εφαρμογή της ύπνωσης από επαγγελματίες υγείας —όπως ιατρούς, νοσηλευτές, οδοντιάτρους και ψυχολόγους— ως συμπληρωματικού εργαλείου μέσα στο ήδη υπάρχον επαγγελματικό τους πεδίο. Η εφαρμογή αυτή μπορεί να αφορά, μεταξύ άλλων, τη διαχείριση του πόνου, λειτουργικών διαταραχών, της ναυτίας και του άγχους, καθώς και την υποστήριξη αλλαγών συμπεριφοράς. Η βασική αρχή είναι ότι ο επαγγελματίας ενσωματώνει την ύπνωση στην ήδη υπάρχουσα κλινική του γνώση και στις αρμοδιότητες που διαθέτει από το βασικό του επάγγελμα. [10]

Αντίστοιχα, το Birmingham City University, σε συνεργασία με την BSCAH, προσφέρει εκπαίδευση στην Clinical Hypnosis, Language and Communication Techniques in Healthcare, η οποία οικοδομείται πάνω στην προηγούμενη κλινική εκπαίδευση και εμπειρία των επαγγελματιών υγείας. [11]

Η προσέγγιση αυτή μπορεί να προσφέρει μια χρήσιμη βάση συζήτησης και για την Ελλάδα. Ο τίτλος Υπνοθεραπευτής θα μπορούσε να συνδέεται με ολοκληρωμένη και ελεγχόμενη επαγγελματική εκπαίδευση στην Υπνοθεραπεία. Ο χαρακτηρισμός Κλινικός Υπνοθεραπευτής, αντίστοιχα, θα μπορούσε να αποκτήσει συγκεκριμένο περιεχόμενο όταν η εκπαίδευση στην Υπνοθεραπεία προστίθεται σε ήδη αναγνωρισμένη κλινική ή υγειονομική επαγγελματική βάση και εφαρμόζεται μέσα στα αντίστοιχα όρια ευθύνης. Πρόκειται για πρόταση θεσμικής αποσαφήνισης για την Ελλάδα και όχι για ισχυρισμό ότι αυτή η διάκριση αποτελεί ήδη ενιαίο διεθνή νομικό κανόνα. Ο όρος Clinical, επομένως παραπέμπει περισσότερο στο επαγγελματικό υπόβαθρο, στην κατάλληλη εκπαίδευση, στα σαφή όρια άσκησης και στην κλινική ευθύνη με την οποία εφαρμόζεται η εξειδίκευση.

Η εκπαίδευση της Υπνοθεραπείας δεν μπορεί να εξισώνεται με ένα σύντομο σεμινάριο

Εξίσου σημαντικό είναι να μη θεωρείται επαρκής οποιαδήποτε εκπαίδευση φέρει απλώς την ονομασία «Υπνοθεραπεία». Θεωρητική κατάρτιση, πρακτική εκπαίδευση, μελέτες περιπτώσεων, εποπτευόμενη άσκηση και αξιολόγηση επαγγελματικών δεξιοτήτων αποτελούν εντελώς διαφορετική εκπαιδευτική διαδρομή από ένα σύντομο σεμινάριο τεχνικών ύπνωσης.

Η διάκριση αυτή δεν είναι συντεχνιακό αίτημα. Είναι ζήτημα ασφάλειας του πολίτη.

Το CNHC Core Curriculum for Hypnotherapy αποτελεί ένα χρήσιμο διεθνές παράδειγμα οργανωμένου επαγγελματικού προτύπου. Για να πληροί ένας υποψήφιος τα εκπαιδευτικά και επαγγελματικά αποτελέσματα του Core Curriculum και να είναι επιλέξιμος για αίτηση εγγραφής στο CNHC, πρέπει να γνωρίζει και να κατανοεί την Ανατομία, τη Φυσιολογία και την Παθολογία που σχετίζονται με την πρακτική της Υπνοθεραπείας. Το ίδιο πρότυπο περιλαμβάνει αξιολόγηση αναγκών, αναγνώριση αντενδείξεων και περιορισμών, επαγγελματικά όρια, ενημερωμένη επιλογή του θεραπευόμενου και παραπομπή όταν ενδείκνυται. [12]

• Δείτε ολόκληρο το πρόγραμμα σπουδών της Κλινικής Υπνοθεραπείας στα Ελληνικά και στα Αγγλικά

Γιατί όχι σοβαρή εκπαίδευση και έρευνα της Υπνοθεραπείας στην Ελλάδα;

Εδώ προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα. Γιατί οι επαγγελματίες στην Ελλάδα που επιθυμούν οργανωμένη εκπαίδευση στην Κλινική Ύπνωση να χρειάζεται να στρέφονται κυρίως στο εξωτερικό ή σε ιδιωτικούς εκπαιδευτικούς φορείς; Γιατί να μη δημιουργηθούν και στην Ελλάδα εκπαιδευτικές και ερευνητικές διαδρομές με σαφές curriculum, αξιολόγηση, πρακτική άσκηση, εποπτεία, δεοντολογία και έλεγχο ποιότητας; Η ύπαρξη διεθνών μοντέλων δεν σημαίνει ότι πρέπει να αντιγραφούν αυτούσια. Σημαίνει όμως ότι μπορούν να μελετηθούν και να αξιοποιηθούν για την ανάπτυξη ενός ελληνικού πλαισίου που θα συνδέει την εκπαίδευση με την επιστημονική έρευνα και την ασφαλή κλινική εφαρμογή.

Ένα σαφές αίτημα προς την Πολιτεία και τους θεσμούς

Με ποιο πλαίσιο μπορεί η Υπνοθεραπεία/κλινική Υπνοθεραπεία να ασκείται με ασφάλεια, διαφάνεια και επαγγελματική ευθύνη στην Ελλάδα;

Το αίτημα προς το Υπουργείο Υγείας, τα Πανεπιστήμια και τους αρμόδιους επιστημονικούς και επαγγελματικούς φορείς είναι να ανοίξει ουσιαστικός θεσμικός διάλογος για τη θέση της Υπνοθεραπείας και να διαμορφωθούν σαφή και ελέγξιμα κριτήρια για την εκπαίδευση, την αξιολόγηση, την εποπτεία, τη δεοντολογία, τη χρήση των επαγγελματικών τίτλων και τα όρια άσκησης. Παράλληλα, χρειάζεται να διερευνηθεί η δυνατότητα ανάπτυξης πανεπιστημιακής εκπαίδευσης και επιστημονικής έρευνας στην Κλινική Ύπνωση στην Ελλάδα, με συμμετοχή των Επιστημών Υγείας και εποπτευόμενη πρακτική όπου αυτό είναι επιστημονικά και θεσμικά κατάλληλο.

Οποιαδήποτε μελλοντική ρύθμιση πρέπει επίσης να προβλέπει αντικειμενική αξιολόγηση των ήδη ενεργών επαγγελματιών, λαμβάνοντας υπόψη την πραγματική εκπαίδευση, την επαγγελματική εμπειρία, την εποπτεία και τη συνεχιζόμενη επαγγελματική ανάπτυξη. Ένα σοβαρό θεσμικό πλαίσιο πρέπει να προστατεύει ταυτόχρονα τον πολίτη από την ανεπαρκή κατάρτιση, την αντιποίηση τίτλων και την υπέρβαση επαγγελματικών ορίων, αλλά και την πραγματική επαγγελματική επάρκεια από αδικαιολόγητους οριζόντιους αποκλεισμούς.

Αυτό που λείπει είναι το πλαίσιο

Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι «ανεξέλεγκτη Υπνοθεραπεία ή απαγόρευση». Υπάρχει ένας τρίτος και πολύ πιο σοβαρός δρόμος: εκπαίδευση, αξιολόγηση, εποπτεία, δεοντολογία, σαφή όρια, συνεργασία και λογοδοσία. Η Υπνοθεραπεία δεν χρειάζεται να διεκδικήσει τη θέση άλλων επιστημονικών κλάδων. Η αξία της βρίσκεται ακριβώς στο ότι μπορεί να λειτουργεί ως εξειδίκευση που συνδέει, όχι ως πρακτική που ανταγωνίζεται.Η Υπνοθεραπεία χρειάζεται να αξιολογηθεί με βάση την επιστημονική τεκμηρίωση, την ποιότητα της εκπαίδευσης και την πραγματική επαγγελματική επάρκεια εκείνων που την ασκούν. Όπου πληρούνται σαφή και ελέγξιμα κριτήρια, μπορεί να ενταχθεί σε ένα διαφανές θεσμικό πλαίσιο που θα προστατεύει τόσο τον πολίτη όσο και την υπεύθυνη επαγγελματική πρακτική. Πριν, λοιπόν, μιλήσουμε για το ποιοι πρέπει να φύγουν, ας ζητήσουμε από τους θεσμούς κάτι ουσιαστικότερο: να εξετάσουν, να αξιολογήσουν και να ρυθμίσουν με βάση τη γνώση, την κατάρτιση και την ασφάλεια, όχι τις γενικεύσεις, τις προκαταλήψεις ή τις προσωπικές αντιπαραθέσεις

Πηγές

1. Kapotsis G, Steiropoulos P, Rovina N, Vagiakis E, Trakada G. Sleep incubation [enkoimesis] in medical practice at Asclepieia of ancient Greece: The ancient Greek sleep medicine. Sleep Medicine. 2025;130:31–35. DOI: 10.1016/j.sleep.2025.03.023.
2. UNESCO World Heritage Centre. Sanctuary of Asklepios at Epidaurus.
3. Elkins GR, Barabasz AF, Council JR, Spiegel D. Advancing Research and Practice: The Revised APA Division 30 Definition of Hypnosis. International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis. 2015;63(1):1–9. DOI: 10.1080/00207144.2014.961870.
4. Jiang H, White MP, Greicius MD, Waelde LC, Spiegel D. Brain Activity and Functional Connectivity Associated with Hypnosis. Cerebral Cortex. 2017;27(8):4083–4093. DOI: 10.1093/cercor/bhw220.
5. Zahedi A, Lynn SJ, Sommer W. How hypnotic suggestions work – A systematic review of prominent theories of hypnosis. Consciousness and Cognition. 2024;123:103730. DOI: 10.1016/j.concog.2024.103730.
6. Whorwell PJ, Prior A, Faragher EB. Controlled trial of hypnotherapy in the treatment of severe refractory irritable-bowel syndrome. The Lancet. 1984;2(8414):1232–1234.
7. Flik CE, Laan W, Zuithoff NPA, et al. Efficacy of individual and group hypnotherapy in irritable bowel syndrome (IMAGINE): a multicentre randomised controlled trial. The Lancet Gastroenterology & Hepatology. 2019;4(1):20–31. DOI: 10.1016/S2468-1253(18)30310-8.
8. National Institute for Health and Care Exc-nce — NICE. Irritable bowel syndrome in adults: diagnosis and management (CG61).
9. Vasant DH, Boissiere J, Whorwell PJ. Training Allied Healthcare Professionals Maybe the Answer to Upscaling Gut-Directed Hypnotherapy. United European Gastroenterology Journal. 2025;13(7):1044–1045. DOI: 10.1002/ueg2.70051.
10. British Society of Clinical and Academic Hypnosis — BSCAH. Clinical Hypnosis / Adjunctive Clinical Hypnosis.
11. Birmingham City University & British Society of Clinical and Academic Hypnosis. Clinical Hypnosis, Language and Communication Techniques in Healthcare.
12. Complementary and Natural Healthcare Council — CNHC. Core Curriculum for Hypnotherapy.
13. Lynn SJ, Green JP, Polizzi CP, -nberg S, Gautam A, Aksen D. Hypnosis, Hypnotic Phenomena, and Hypnotic Responsiveness: Clinical and Research Foundations—A 40-Year Perspective. International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis. 2019;67(4):475–511. DOI: 10.1080/00207144.2019.1649541.
14. Kirsch I. Clinical hypnosis as a nondeceptive placebo: empirically derived techniques. American Journal of Clinical Hypnosis. 2023;65(3):246–257. DOI: 10.1080/00029157.2022.2119023.
15. 15 Pavli A, Maltezou HC. Asclepieia in ancient Greece: pilgrimage and healing destinations, the forerunner of medical tourism. Le Infezioni in Medicina. 2024;32(1):113–115. DOI: 10.53854/liim-3201-15.