Τις αιτίες πίσω από αυτή τη συμπεριφορά αναλύει στο -.gr ο επικεφαλής ερευνητής της μελέτης, Δρ. Alistair Thorpe.
Περισσότεροι από ένας στους τρεις ενήλικες υπερβάλλουν ή ακόμη και επινοούν συμπτώματα, προκειμένου να πείσουν τον γιατρό τους να τους συνταγογραφήσει αντιβιοτικά, είτε για τους ίδιους είτε για τα παιδιά τους.
Αυτό αποκαλύπτει νέα μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου της Γιούτα, στις ΗΠΑ, η οποία βασίστηκε σε πανεθνική έρευνα με τη συμμετοχή σχεδόν 1.000 ανθρώπων.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, τα οποία δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Network Open, το 28% των συμμετεχόντων παραδέχθηκε ότι είχε παρουσιάσει σκόπιμα πιο έντονα ή ακόμη και ανύπαρκτα συμπτώματα, προκειμένου να λάβει ιατρική συνταγή για αντιβίωση. Αντίστοιχα, το 27% δήλωσε ότι είχε κάνει το ίδιο για να εξασφαλίσει αντιβίωση για κάποιο παιδί που είχε υπό τη φροντίδα του.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα αποτελέσματα αναδεικνύουν την ανάγκη ουσιαστικότερης επικοινωνίας μεταξύ γιατρών και ασθενών, ώστε οι τελευταίοι να αισθάνονται ότι οι ανησυχίες τους ακούγονται και τα συμπτώματά τους αντιμετωπίζονται με τη δέουσα προσοχή.
Διαβάστε επίσης: Αντιβιοτικά: Ένας στους τρεις ασθενείς λέει ψέματα για να εξασφαλίσει μία συνταγή
Γιατί οι ασθενείς επιμένουν να πάρουν αντιβιοτικά
Τα ευρήματα έδειξαν ότι οι συχνότεροι λόγοι πίσω από αυτή τη συμπεριφορά είναι η έντονη δυσφορία από τα συμπτώματα και η βαθιά πεποίθηση ότι μόνο τα αντιβιοτικά μπορούν να τους βοηθήσουν να αναρρώσουν.
Αρκετοί συμμετέχοντες ανέφεραν, επίσης, ότι ήθελαν να γίνουν γρήγορα καλά, ώστε να επιστρέψουν στην εργασία ή στο σχολείο, ενώ άλλοι επιθυμούσαν να έχουν μεγαλύτερο έλεγχο στις θεραπευτικές αποφάσεις.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι προηγούμενες αρνητικές εμπειρίες με γιατρούς, όπως η υποτίμηση ή η απόρριψη των συμπτωμάτων τους, αύξαναν την πιθανότητα να υπερβάλουν κατά την περιγραφή της κατάστασής τους.
Αντιβιοτικά: Η εμπιστοσύνη μεταξύ γιατρού και ασθενούς είναι καθοριστική
Οι ερευνητές τονίζουν ότι στόχος της μελέτης δεν ήταν να ενοχοποιήσει τους ασθενείς ή να ενθαρρύνει τους γιατρούς να τους αντιμετωπίζουν με καχυποψία. Αντίθετα, τα ευρήματα υπογραμμίζουν την ανάγκη για ουσιαστικότερη επικοινωνία και ισχυρότερη σχέση εμπιστοσύνης.
Οι γιατροί χρειάζεται να εξηγούν με σαφήνεια γιατί δεν είναι απαραίτητη η αντιβίωση, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι οι ασθενείς αισθάνονται πως ακούγονται και λαμβάνουν απαντήσεις στις ανησυχίες τους.
Το ζητούμενο είναι μια σχέση που θα βασίζεται στην ειλικρίνεια, την αμοιβαία κατανόηση και την εμπιστοσύνη, με κοινό στόχο την ασφαλέστερη και αποτελεσματικότερη θεραπεία των ασθενών.
Ο επικεφαλής ερευνητής, Δρ. Alistair Thorpe, Επίκουρος Καθηγητής στο Τμήμα Καινοτομίας και Έρευνας Συστημάτων Υγείας στο Τμήμα Επιστημών Υγείας Πληθυσμού στο Πανεπιστήμιο της Γιούτα, αναλύει τα ευρήματα της μελέτης στο -.gr.
«Ο στόχος θα πρέπει να είναι να παρέχουμε στους ασθενείς σαφείς και κατανοητές εξηγήσεις, αποτελεσματικές επιλογές ανακούφισης των συμπτωμάτων και συγκεκριμένες οδηγίες για το ποια σημάδια θα πρέπει να τους κινητοποιήσουν να αναζητήσουν περαιτέρω ιατρική βοήθεια. Δεν αρκεί απλώς να τους λέμε να επιστρέψουν στο σπίτι και να περιμένουν να περάσει η ασθένεια», αναφέρει χαρακτηριστικά ο ερευνητής.
Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη.
ΕΡ: Γιατί πιστεύετε ότι ένα τόσο σημαντικό ποσοστό ασθενών λένε ψέματα στους γιατρούς τους, προκειμένου να εξασφαλίσουν μια ιατρική συνταγή για αντιβιοτικά; Τι αποκαλύπτει αυτό για τη σχέση μας με τα φάρμακα;
Α.T.: Αυτό που διαπιστώσαμε στην έρευνά μας ήταν ότι οι άνθρωποι παραποιούσαν ή παρουσίαζαν διαφορετικά τα συμπτώματά τους επειδή ένιωθαν ότι οι ίδιοι ή τα παιδιά τους ήταν πραγματικά άρρωστοι. Επίσης, πίστευαν ότι τα αντιβιοτικά ήταν η μόνη θεραπεία που θα μπορούσε να τους βοηθήσει, ανησυχούσαν μήπως η ασθένεια εξελιχθεί σε κάτι σοβαρότερο και ένιωθαν την πίεση να επιστρέψουν στις επαγγελματικές, σχολικές ή άλλες υποχρεώσεις τους.
Επομένως, θεωρώ ότι το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι απλώς «γιατί κάποιος θα ήταν διατεθειμένος να το κάνει αυτό», αλλά μάλλον «τι είναι αυτό που κάνει τους ανθρώπους να αισθάνονται ότι πρέπει να υπερβάλουν ή ακόμη και να επινοήσουν συμπτώματα, προκειμένου να ακουστούν και να λάβουν τη βοήθεια που χρειάζονται». Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς διαπιστώσαμε ότι αρκετοί συμμετέχοντες ανέφεραν πως συχνά αισθάνονταν ότι οι γιατροί τους δεν έπαιρναν στα σοβαρά τις ανησυχίες τους.
ΕΡ: Γιατί εξακολουθούμε να αντιλαμβανόμαστε τα αντιβιοτικά ως ένα είδος «πανίσχυρου φαρμάκου» που θα μας βοηθήσει να αναρρώσουμε γρηγορότερα, ακόμη και όταν πάσχουμε από μια απλή γρίπη;
Α.T.: Τα αντιβιοτικά είναι πράγματι ισχυρά και πολύ σημαντικά φάρμακα όταν πρόκειται για βακτηριακές λοιμώξεις. Επομένως, είναι κατανοητό γιατί οι άνθρωποι τα αντιλαμβάνονται ως φάρμακα που μπορούν να κάνουν ουσιαστική διαφορά στην πορεία μιας ασθένειας. Η δυσκολία έγκειται στο γεγονός ότι δεν έχουν καμία αποτελεσματικότητα έναντι των ιών, οι οποίοι ευθύνονται για πολλές λοιμώξεις του αναπνευστικού, όπως το κοινό κρυολόγημα και η γρίπη.
Επιπλέον, είναι απολύτως κατανοητό ότι οι άνθρωποι συνδέουν τη λήψη αντιβιοτικών με την ανάρρωσή τους, ακόμη και όταν η ασθένεια θα υποχωρούσε ούτως ή άλλως από μόνη της. Αν, για παράδειγμα, κάποιος έλαβε αντιβιοτικά κατά τη διάρκεια μιας προηγούμενης ιογενούς λοίμωξης και στη συνέχεια ανάρρωσε λίγες ημέρες αργότερα, είναι πολύ εύκολο να αποδώσει την ανάρρωση στο φάρμακο και όχι στη φυσική πορεία της ίασης.
Δεν είμαι ιδιαίτερα θετικός απέναντι στην άποψη ότι οι άνθρωποι πρέπει απλώς να «αφήσουν τον οργανισμό τους να αναρρώσει». Όταν αισθάνεσαι πραγματικά άσχημα ή όταν το παιδί σου υποφέρει, η αναμονή μπορεί να είναι εξαιρετικά δύσκολη. Μάλιστα, διαθέτουμε δεδομένα από προηγούμενες μελέτες που δείχνουν ότι αυτού του είδους τα μηνύματα δεν είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά.
Ο στόχος θα πρέπει επομένως να είναι ένας: να παρέχουμε στους ανθρώπους σαφείς και κατανοητές εξηγήσεις, αποτελεσματικές επιλογές ανακούφισης των συμπτωμάτων και συγκεκριμένες οδηγίες για το ποια σημάδια θα πρέπει να τους κινητοποιήσουν ώστε να αναζητήσουν περαιτέρω ιατρική βοήθεια. Δεν αρκεί απλώς να τους λέμε να επιστρέψουν στο σπίτι και να περιμένουν να περάσει η ασθένεια.
ΕΡ: Τι σκέφτεται ένας ασθενής όταν ο γιατρός τού λέει «δεν χρειάζεστε αντιβιοτικά», αλλά εκείνος φεύγει από το ιατρείο με την αίσθηση ότι του αρνήθηκαν τη θεραπεία που χρειαζόταν;
Α.T.: Κάθε άνθρωπος και κάθε περίπτωση είναι διαφορετικά. Ωστόσο, διαπιστώνουμε συχνά ότι αυτό που επιδιώκουν πρωτίστως οι ασθενείς είναι να αισθανθούν καλύτερα, να γνωρίζουν ότι οι ίδιοι ή τα παιδιά τους είναι ασφαλείς και να έχουν την πεποίθηση ότι ο γιατρός έχει λάβει σοβαρά υπόψη τα συμπτώματά τους.
Εάν μια ιατρική επίσκεψη ολοκληρωθεί με μόνη εξήγηση τη φράση «Δεν χρειάζεστε αντιβιοτικά», ο ασθενής μπορεί να φύγει με την αίσθηση ότι δεν του προσφέρθηκε απολύτως τίποτα.
Μια πολύ πιο ουσιαστική επικοινωνία περιλαμβάνει την εξήγηση του γιατί τα αντιβιοτικά δεν θα βοηθήσουν στη συγκεκριμένη περίπτωση, ποιες επιλογές υπάρχουν για την ανακούφιση των συμπτωμάτων, πόσος χρόνος μπορεί να χρειαστεί μέχρι την ανάρρωση και ποια προειδοποιητικά σημάδια θα πρέπει να τον οδηγήσουν στην αναζήτηση περαιτέρω ιατρικής φροντίδας.
Με αυτόν τον τρόπο, ένα «όχι» στη χορήγηση αντιβιοτικών μπορεί να μετατραπεί σε ένα ολοκληρωμένο και ουσιαστικό σχέδιο φροντίδας.
Πιστεύω ότι οι περισσότεροι άνθρωποι θέλουν να καταλάβουν τι ακριβώς τούς συμβαίνει και αναζητούν τη διαβεβαίωση ότι οι ίδιοι ή τα παιδιά τους είναι καλά.
Ωστόσο, είναι αλήθεια ότι εάν κάποιος έχει αισθανθεί στο παρελθόν ότι δεν τον άκουσαν ή εάν έχει την ισχυρή πεποίθηση ότι τα αντιβιοτικά αποτελούν τη μοναδική θεραπεία που μπορεί να τον βοηθήσει, ενδέχεται να προσέλθει στην ιατρική επίσκεψη έχοντας ήδη διαμορφώσει συγκεκριμένες προσδοκίες.
Γι’ αυτό η επικοινωνία είναι τόσο σημαντική. Είναι απαραίτητο οι ασθενείς να αισθάνονται ότι ακούγονται, ότι οι ανησυχίες τους λαμβάνονται σοβαρά υπόψη και ότι φεύγουν από το ιατρείο έχοντας λάβει ένα κατάλληλο σχέδιο φροντίδας, ανεξάρτητα από το αν τελικά χρειάζονται αντιβιοτικά ή όχι.
ΕΡ: Πώς μπορεί ένας γιατρός να κερδίσει την εμπιστοσύνη του ασθενή που επιμένει να λάβει αντιβίωση ενώ δεν την χρειάζεται;
Α.T.: Γνωρίζουμε ότι η εμπιστοσύνη αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της σχέσης γιατρού και ασθενούς. Συχνά, το πρώτο βήμα για την οικοδόμηση αυτής της εμπιστοσύνης είναι να προσπαθήσει ο γιατρός να κατανοήσει πραγματικά τι είναι αυτό που ανησυχεί τον ασθενή.
Φοβάται μήπως έχει παραβλεφθεί κάτι σοβαρό; Δυσκολεύεται να διαχειριστεί τα συμπτώματά του; Ανησυχεί επειδή πρέπει να επιστρέψει το παιδί του στο σχολείο ή ο ίδιος στην εργασία του; Έχει βιώσει στο παρελθόν κάποια εμπειρία κατά την οποία αισθάνθηκε ότι οι ανησυχίες του αγνοήθηκαν ή υποτιμήθηκαν;
Όταν ο γιατρός κατανοήσει αυτές τις ανησυχίες, μπορεί να τις αντιμετωπίσει άμεσα και να επικοινωνήσει με τον ασθενή με τρόπο σαφή, ουσιαστικό και κατανοητό για τον ίδιο. Αυτή η κοινή κατανόηση διευκολύνει την επικοινωνία και μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στο να αισθανθεί ο ασθενής ότι ακούγεται, ότι γίνεται κατανοητός και ότι λαμβάνει την απαραίτητη φροντίδα.
ΕΡ: Πόσο εύκολο είναι τελικά για έναν ασθενή να παραπλανήσει τον γιατρό του; Μπορεί η επιμονή του ασθενούς να λάβει αντιβιοτικά να επηρεάσει την κρίση του γιατρού;
Α.T.: Δυστυχώς, δεν εξετάσαμε άμεσα αυτό το ζήτημα στο πλαίσιο της μελέτης μας. Γνωρίζουμε, ωστόσο, ότι οι κλινικές αποφάσεις βασίζονται συχνά, τουλάχιστον εν μέρει, στις πληροφορίες που παρέχουν οι ίδιοι οι ασθενείς ή οι φροντιστές τους, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για συμπτώματα που δεν είναι δυνατόν να παρατηρηθούν άμεσα κατά τη διάρκεια μιας σύντομης ιατρικής επίσκεψης.
Διαπιστώσαμε ότι οι περισσότεροι από τους συμμετέχοντες που ανέφεραν ότι είχαν παραποιήσει τα συμπτώματά τους προκειμένου να λάβουν αντιβιοτικά πίστευαν ότι είχαν πράγματι καταφέρει να τα εξασφαλίσουν με αυτόν τον τρόπο. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι γιατροί θα πρέπει να αντιμετωπίζουν κάθε ασθενή με καχυποψία. Η απάντηση δεν είναι να καλλιεργήσουμε ακόμη μεγαλύτερη δυσπιστία.
Αντίθετα, θα πρέπει να επικεντρωθούμε στη δημιουργία συνθηκών που θα βοηθούν τους ασθενείς και τους φροντιστές να αισθάνονται ότι μπορούν να μιλήσουν με ειλικρίνεια για τα συμπτώματα και τις ανησυχίες τους, χωρίς να φοβούνται ότι οι γιατροί θα τους αγνοήσουν ή δεν θα τους πάρουν στα σοβαρά κατά τη διάρκεια της ιατρικής επίσκεψης.
ΕΡ: Θα μπορούσε η επιθυμία μας να αναρρώσουμε όσο το δυνατόν γρηγορότερα να μας καταστήσει πιο ευάλωτους σε σοβαρές λοιμώξεις στο μέλλον;
Α.T.: Η χρήση αντιβιοτικών όταν δεν είναι απαραίτητα εκθέτει αναμφίβολα τον ασθενή σε πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες, χωρίς να του προσφέρει κάποιο θεραπευτικό όφελος. Παράλληλα, συμβάλλει στην ανάπτυξη της μικροβιακής αντοχής με την πάροδο του χρόνου.
Αυτό σημαίνει ότι τα αντιβιοτικά στα οποία βασιζόμαστε για την αντιμετώπιση σοβαρών βακτηριακών λοιμώξεων ενδέχεται σταδιακά να γίνουν λιγότερο αποτελεσματικά.
Γι’ αυτό είναι τόσο σημαντική η ορθολογική χρήση των αντιβιοτικών. Η προσπάθεια αυτή αποδίδει καλύτερα όταν οι ασθενείς, οι επαγγελματίες υγείας και τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης συνεργάζονται, μέσα από ουσιαστική επικοινωνία και πρακτική υποστήριξη των ανθρώπων που καλούνται να διαχειριστούν μια ασθένεια.
ΕΡ: Ποιος φέρει τελικά την ευθύνη για την υπερβολική χρήση αντιβιοτικών; Ο ασθενής, ο γιατρός ή το σύστημα υγείας;
Α.T.: Η διασφάλιση της ορθολογικής χρήσης των αντιβιοτικών αποτελεί μια σύνθετη πρόκληση, στην οποία εμπλέκονται πολλές διαφορετικές πλευρές. Σε καμία περίπτωση δεν θα αποδίδαμε την ευθύνη αποκλειστικά σε μία από αυτές.
Οι ασθενείς και οι φροντιστές τους έχουν συχνά απολύτως κατανοητές ανησυχίες, καθώς και πρακτικές δυσκολίες και πιέσεις στην καθημερινότητά τους.
Από την άλλη πλευρά, οι γιατροί καλούνται να λάβουν αποφάσεις υπό συνθήκες διαγνωστικής αβεβαιότητας και χρονικών περιορισμών, ενώ παράλληλα μπορεί να ανησυχούν μήπως απογοητεύσουν τον ασθενή τους.
Η λύση, επομένως, απαιτεί τη συμμετοχή όλων μας. Χρειαζόμαστε καλύτερη ενημέρωση του κοινού σχετικά με το τι μπορούν και τι δεν μπορούν να κάνουν τα αντιβιοτικά, αποτελεσματικότερες στρατηγικές επικοινωνίας που θα βοηθούν τους γιατρούς να αντιμετωπίζουν τις ανησυχίες των ασθενών, καθώς και συστήματα υγειονομικής περίθαλψης που θα προσφέρουν ουσιαστική και ρεαλιστική υποστήριξη στους ανθρώπους όταν μια ασθένεια διαταράσσει την εργασία, τη σχολική φοίτηση ή τις οικογενειακές και φροντιστικές τους υποχρεώσεις.
Φωτογραφία iStock
