Η ασφάλεια του ασθενούς δεν αρχίζει τη στιγμή που κάτι πάει στραβά. Αρχίζει πολύ νωρίτερα: από τον έλεγχο του χώρου όπου πραγματοποιείται μια ιατρική πράξη, την επιστημονική τεκμηρίωση μιας θεραπείας και την ουσιαστική ενημέρωση πριν από τη συναίνεση, μέχρι την ετοιμότητα αντιμετώπισης μιας επιπλοκής. Και όταν, παρά τις δικλίδες ασφαλείας, συμβεί ένα σοβαρό περιστατικό, γεννιέται το πιο δύσκολο ερώτημα: πόσο εύκολο είναι για τον ασθενή ή την οικογένειά του να μάθει τι πραγματικά συνέβη, να βρει ποιος είναι αρμόδιος και να διεκδικήσει τα δικαιώματά του;
Η κα Μέμη Τσεκούρα, Πρόεδρος της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας, μιλά στο Newsbeast για τα κενά που εξακολουθούν να υπάρχουν στην προστασία των ασθενών, την ανάγκη ουσιαστικών και αιφνιδιαστικών ελέγχων, τις σύνθετες ιατρικές πράξεις που μπορεί να πραγματοποιούνται χωρίς τις απαιτούμενες συνθήκες ασφάλειας, αλλά και για την ενημερωμένη συναίνεση που δεν μπορεί να εξαντλείται σε μια υπογραφή. Εξηγεί:
- τι δικαιούται να γνωρίζει ο ασθενής πριν από μια θεραπεία,
- τι συμβαίνει όταν ζητά τον ιατρικό του φάκελο ή
- επιχειρεί να διερευνήσει ένα πιθανό ιατρικό σφάλμα
και απαντά στο ερώτημα που τελικά αφορά όλους μας: «Ποιος με προστατεύει όταν το σύστημα υγείας κάνει λάθος;»
Μέμη Τσεκούρα, Πρόεδρος της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας
Μιλάμε συνεχώς για την ασφάλεια των ασθενών ως προτεραιότητα. Στην πράξη, όμως, πόσο προστατευμένος είναι σήμερα ο ασθενής στην Ελλάδα και ποια είναι τα περιστατικά ή τα κενά που σας ανησυχούν περισσότερο;
Η ασφάλεια των ασθενών αποτελεί βασική έκφανση του θεμελιώδους δικαιώματος στην προστασία της υγείας. Ο βαθμός προστασίας του ασθενούς εξαρτάται από το πόσο συστηματικά εφαρμόζονται οι κανόνες στην πράξη, από την επάρκεια των υπηρεσιών και από τη δυνατότητα έγκαιρου εντοπισμού των προβλημάτων.
Έχουν γίνει σημαντικά βήματα. Η Εθνική Στρατηγική για την Ποιότητα της Φροντίδας Υγείας και την Ασφάλεια των Ασθενών 2025–2030 δίνει μια συνολική κατεύθυνση. Παράλληλα, με τον ν. 5294/2026 θεσπίστηκε το Εθνικό Σύστημα Διακυβέρνησης της Ποιότητας της Φροντίδας Υγείας και της Ασφάλειας των Ασθενών (Ε.Σ.Δ.Π.Φ.Υ.Α.Α.), με κεντρικό ρόλο του ΟΔΙΠΥ και σύνδεση του εθνικού σχεδιασμού με τις Υγειονομικές Περιφέρειες και τις μονάδες υγείας. Η Ένωση έχει συμβάλει στον σχετικό διάλογο, δίνοντας έμφαση στην ουσιαστική συμμετοχή των ασθενών, στην αξιοποίηση της εμπειρίας τους και στη συστηματική αναφορά και διερεύνηση ανεπιθύμητων συμβάντων. Η εφαρμογή αυτού του πλαισίου χρειάζεται προσωπικό, πόρους, σαφείς ευθύνες και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Μας ανησυχούν ιδιαίτερα οι σύνθετες ιατρικές πράξεις που διενεργούνται χωρίς τις απαιτούμενες συνθήκες ασφάλειας, τα σφάλματα στη φαρμακευτική αγωγή, οι λοιμώξεις και τα κενά στον συντονισμό των υπηρεσιών. Αντίστοιχη προσοχή απαιτούν η ελλιπής ενημέρωση και οι ατεκμηρίωτες θεραπευτικές υποσχέσεις. Η πρόοδος θα αποτυπωθεί στην πρόληψη αυτών των κινδύνων και στην έγκαιρη διόρθωση των αδυναμιών που τους επιτρέπουν να εμφανίζονται.
Πόσο ασφαλής μπορεί να θεωρείται ο ασθενής όταν ιατρικές πράξεις πραγματοποιούνται σε χώρους που αδειοδοτούνται ως ιατρεία, αλλά ενδέχεται στην πράξη να λειτουργούν με χαρακτηριστικά κλινικής; Υπάρχει επαρκής έλεγχος και, κυρίως, γνωρίζει ο ασθενής ποιος έχει πιστοποιήσει τον χώρο στον οποίο εμπιστεύεται την υγεία του;
Κάθε ιατρική πράξη πρέπει να πραγματοποιείται σε χώρο που διαθέτει την κατάλληλη αδειοδότηση, στελέχωση και υποδομή για τη συγκεκριμένη υπηρεσία. Ιδίως στις σύνθετες ή επεμβατικές πράξεις, καθοριστική σημασία έχουν η παρακολούθηση του ασθενούς και η ετοιμότητα αντιμετώπισης επιπλοκών. Όταν οι υπηρεσίες που παρέχονται υπερβαίνουν τις επιτρεπόμενες δραστηριότητες ή τις δυνατότητες του χώρου, δημιουργείται σοβαρό ζήτημα ασφάλειας.
Η επάρκεια του ελέγχου κρίνεται από το αν εξετάζεται η πραγματική λειτουργία κάθε μονάδας και αν οι παραβάσεις οδηγούν σε έγκαιρη παρέμβαση. Γι’ αυτό η Ένωση τάσσεται υπέρ της επαναφοράς του Σώματος Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας και Πρόνοιας, με εξειδικευμένο προσωπικό, σαφείς αρμοδιότητες και επαρκείς πόρους. Χρειάζονται τακτικοί και αιφνιδιαστικοί έλεγχοι, συντονισμός των αρμόδιων αρχών και παρακολούθηση της συμμόρφωσης.
Η εξαγγελθείσα εφαρμογή ενημέρωσης για την αδειοδότηση των ιατρείων μέσω κωδικού QR μπορεί να βοηθήσει τους πολίτες. Για να είναι χρήσιμη, πρέπει να εξηγεί ποια αρχή έχει εκδώσει την άδεια, αν αυτή ισχύει και ποιες υπηρεσίες καλύπτει. Τα στοιχεία χρειάζεται να επικαιροποιούνται και να συνδέονται με ουσιαστικούς ελέγχους. Ο ασθενής πρέπει να έχει εύκολη πρόσβαση σε αυτές τις πληροφορίες, ενώ η ευθύνη για τη νομιμότητα και την ασφάλεια παραμένει στους παρόχους και στην Πολιτεία.
Η «ενημερωμένη συναίνεση» καταλήγει κάποιες φορές να είναι περισσότερο μια υπογραφή που θωρακίζει τον πάροχο παρά μια διαδικασία που προστατεύει τον ασθενή; Τι πρέπει να γνωρίζει υποχρεωτικά ο ασθενής για διάγνωση, διαθέσιμες θεραπείες, κινδύνους, παρενέργειες και χρόνο αποκατάστασης πριν πει πραγματικά «ναι»;
Η συναίνεση χάνει την ουσία της όταν η διαδικασία εξαντλείται σε μια βιαστική υπογραφή, χωρίς χρόνο για συζήτηση και ερωτήσεις. Ο ασθενής χρειάζεται να καταλαβαίνει τι αντιμετωπίζει, γιατί προτείνεται μια συγκεκριμένη παρέμβαση, ποιο όφελος αναμένεται, ποιους κινδύνους έχει, ποιες άλλες επιλογές υπάρχουν και πώς αναμένεται να εξελιχθεί η αποκατάστασή του. Αυτά αποτελούν βασικά στοιχεία της ενημέρωσης που προβλέπει ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας.
Εδώ είναι καθοριστική η εγγραμματοσύνη υγείας: η δυνατότητα του ανθρώπου να κατανοεί και να αξιολογεί τις πληροφορίες που λαμβάνει και να τις χρησιμοποιεί στις αποφάσεις του. Η ιατρική ορολογία, η παρουσίαση πολλών πληροφοριών μαζί και το άγχος της στιγμής μπορούν να δυσκολέψουν σημαντικά αυτή τη διαδικασία.
Η βελτίωση της εγγραμματοσύνης απαιτεί οργανωμένη ενημέρωση και εκπαίδευση των πολιτών, μαζί με εκπαίδευση των επαγγελματιών στην επικοινωνία. Απλή γλώσσα, κατανοητό ενημερωτικό υλικό και επιβεβαίωση ότι ο ασθενής έχει καταλάβει όσα συζητήθηκαν πρέπει να αποτελούν μέρος της φροντίδας. Γι’ αυτό η Ένωση ζητά Εθνική Στρατηγική για την Εγγραμματοσύνη Υγείας. Στόχος είναι κάθε άνθρωπος να μπορεί να συμμετέχει ουσιαστικά στις αποφάσεις, με την υποστήριξη που χρειάζεται και χωρίς πίεση.
Πιστεύετε ότι το ίδιο συμβαίνει και σχετικά με το πώς η θεραπεία που τελικά έχει επιλεγεί ενδέχεται να αλλάξει την καθημερινότητά του; Έχει δικαίωμα να γνωρίζει εκ των προτέρων πιθανές επιπτώσεις στην εργασία, στην οικογενειακή και κοινωνική ζωή του και βλέπετε αυτό το δικαίωμα να γίνεται πράξη;
Βεβαίως. Η ενημέρωση πρέπει να δίνει στον ασθενή τη δυνατότητα να προετοιμαστεί για όσα ενδέχεται να αλλάξουν στη ζωή του. Ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας αναγνωρίζει και αυτή τη διάσταση, περιλαμβάνοντας τις κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες στην ενημέρωση που οφείλει να παρέχεται.
Για τον ασθενή έχουν μεγάλη σημασία πρακτικά ερωτήματα: Θα μπορεί να εργαστεί; Θα χρειαστεί βοήθεια στο σπίτι; Θα μπορεί να φροντίζει τα παιδιά του; Πόσο συχνά θα μετακινείται για τη θεραπεία και ποια επιβάρυνση συνεπάγεται αυτό; Οι απαντήσεις πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις συνθήκες ζωής και τις προτεραιότητές του, με ειλικρίνεια για όσα μπορούν να προβλεφθούν και όσα παραμένουν αβέβαια.
Η ενίσχυση της εγγραμματοσύνης βοηθά τον ασθενή να εκφράζει τις ανάγκες του, να κατανοεί τις οδηγίες και να αναγνωρίζει πότε χρειάζεται να ζητήσει βοήθεια. Αντίστοιχα, οι υπηρεσίες οφείλουν να δίνουν σαφείς οδηγίες, εύκολη δυνατότητα επικοινωνίας και καθοδήγηση για τη διαθέσιμη υποστήριξη. Η ενημέρωση χρειάζεται να συνεχίζεται καθώς εξελίσσεται η θεραπεία και προκύπτουν νέες ανάγκες.
Όταν κάτι πάει σοβαρά λάθος, πόσο εύκολο είναι για τον ασθενή ή και την οικογένειά του να μάθει τι ακριβώς συνέβη και να διεκδικήσουν το δίκιο τους; Ή παραμένουν σε δυσκολότερη θέση, καθώς καλούνται οι ίδιοι να αναζητήσουν τον φάκελο, τις αποδείξεις και την επιστημονική τεκμηρίωση μιας πιθανής ιατρικής αμέλειας;
Η θέση τους είναι συχνά ιδιαίτερα δύσκολη. Μαζί με τις συνέπειες ενός σοβαρού συμβάντος, καλούνται να συγκεντρώσουν στοιχεία, να κατανοήσουν σύνθετες ιατρικές πληροφορίες και να αναζητήσουν επιστημονική και νομική υποστήριξη.
Στην Ένωση δεχόμαστε πολλά παράπονα για δυσκολίες και εμπόδια στην πρόσβαση στον ιατρικό φάκελο. Πρόκειται για ένα πολύ ουσιαστικό πρόβλημα, καθώς ο φάκελος είναι απαραίτητος για να κατανοήσει ο ασθενής τη φροντίδα που έλαβε, να ζητήσει δεύτερη γνώμη και να διερευνήσει ενδεχόμενες ευθύνες.
Ως Ένωση ζητούμε έγκαιρη χορήγηση των στοιχείων στους δικαιούχους, σαφείς εξηγήσεις για όσα είναι γνωστά και ενημέρωση για τη διαδικασία διερεύνησης. Χρειάζονται προσβάσιμες διαδικασίες καταγγελιών, συγκεκριμένα χρονικά όρια απάντησης και δυνατότητα ανεξάρτητης επιστημονικής αξιολόγησης.
Η διαπίστωση ενδεχόμενης αμέλειας απαιτεί εξέταση των πραγματικών περιστατικών και των επιστημονικών δεδομένων· μια δυσμενής έκβαση από μόνη της δεν την αποδεικνύει. Γι’ αυτό έχει σημασία η διερεύνηση να είναι αξιόπιστη και έγκαιρη, να αποσαφηνίζει τυχόν ευθύνες και να οδηγεί σε μέτρα πρόληψης αντίστοιχων συμβάντων.
Αν ένας ασθενής σας ρωτούσε σήμερα «ποιος με προστατεύει όταν το σύστημα υγείας κάνει λάθος;», τι θα του απαντούσατε;
Θα του εξηγούσα ποιες δυνατότητες έχει, ανάλογα με το περιστατικό. Στα νοσοκομεία του ΕΣΥ υπάρχουν τα Γραφεία Προστασίας Δικαιωμάτων και η διοίκηση. Ανάλογα με την αρμοδιότητα, μπορεί επίσης να απευθυνθεί στις Υγειονομικές Περιφέρειες, στις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Υγείας, στον Συνήγορο του Πολίτη ή στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας. Για ζητήματα ιατρικής δεοντολογίας υπάρχει η δυνατότητα προσφυγής στον οικείο Ιατρικό Σύλλογο.
Η πρόσβαση σε αυτές τις διαδικασίες έχει και εμπόδια. Ενδεικτικά, για την υποβολή καταγγελίας σε Ιατρικό Σύλλογο προβλέπεται παράβολο 50 ευρώ. Είναι μια πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση για τον άνθρωπο που ζητά να εξεταστεί η υπόθεσή του.
Υπάρχει, λοιπόν, θεσμικό πλαίσιο και πληθώρα φορέων προστασίας δικαιωμάτων. Η αποτελεσματικότητα της προστασίας περιορίζεται από την υποστελέχωση, τις περιορισμένες ή μη αποφασιστικές αρμοδιότητες ορισμένων οργάνων και την εμπλοκή πολλών υπηρεσιών χωρίς επαρκή συντονισμό. Ο πολίτης δυσκολεύεται να εντοπίσει ποιος μπορεί να δώσει ουσιαστική λύση και συχνά χρειάζεται να προσφύγει σε δικηγόρο και σε δικαστική διεκδίκηση, με σημαντικό κόστος και μεγάλη χρονική επιβάρυνση.
Για την Ένωση, προτεραιότητα είναι να ενισχυθούν οι υπάρχοντες μηχανισμοί με προσωπικό, σαφείς αρμοδιότητες και αποτελεσματικές διαδικασίες συνεργασίας. Η προστασία των δικαιωμάτων πρέπει να είναι προσιτή και να οδηγεί σε έγκαιρες, αιτιολογημένες απαντήσεις για κάθε ασθενή.
Στοιχεία επικοινωνίας της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας:
- Διεύθυνση: Μικράς Ασίας 76, Τ.Κ. 115 27, Αθήνα
- Τηλέφωνο: 210 322 3300
- Email: [email protected]
- Επίσημη ιστοσελίδα Ένωσης Ασθενών Ελλάδας
[penci_related_posts title=”ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:” number=”8″ style=”grid” align=”none” displayby=”cat” orderby=”random”]
