Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται να κάνει σχεδόν τα πάντα ευκολότερα: να βρίσκει απαντήσεις, να - κείμενα, να οργανώνει πληροφορίες και να αναλαμβάνει χρονοβόρες εργασίες. Όμως κάθε φορά που της παραχωρούμε ένα ακόμη κομμάτι της σκέψης μας, υπάρχει το ενδεχόμενο να στερούμε από τον εγκέφαλό μας την άσκηση που χρειάζεται για να παραμένει δημιουργικός, συγκεντρωμένος και λειτουργικός.
Οι πρώτες επιστημονικές ενδείξεις προκαλούν μεγάλη ανησυχία. Η υπερβολική εξάρτηση από εργαλεία όπως το ChatGPT και το Claude φαίνεται ότι μπορεί να επηρεάσει την προσοχή, τη μνήμη, τη δημιουργικότητα και την ικανότητά μας να επεξεργαζόμαστε πληροφορίες.
Μπορεί επίσης να μειώσει την απόδοσή μας και να προκαλέσει το φαινόμενο «AI brain fry», όπως το ονόμασαν στο Harvard Business Review, δηλαδή «κάψιμο του εγκεφάλου από την τεχνητή νοημοσύνη».
Η διδάκτωρ και ερευνήτρια στο Media Lab του MIT, Ναταλία Κόσμινα, μιλώντας στο Men’s Health, περιέγραψε τον πιθανό αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης στον εγκέφαλο με μία ιδιαίτερα σκληρή παρομοίωση: «Είναι σαν το TikTok και η φαιντανύλη να απέκτησαν παιδί». Τι ακριβώς, όμως, κινδυνεύει να «καεί» και πώς μπορούμε να το προστατεύσουμε;
Πώς η AI αποδυναμώνει τον εγκέφαλο
Η ικανότητά μας να σκεφτόμαστε μόνοι μας, να θυμόμαστε πληροφορίες και ίσως ακόμη και να βρίσκουμε νόημα στη ζωή μπορεί να είναι από τα πρώτα πράγματα που υποχωρούν, όταν αρχίζουμε να εξαρτόμαστε υπερβολικά από την τεχνητή νοημοσύνη στην καθημερινότητά μας.
Όταν ο εγκέφαλος λαμβάνει αποφάσεις, αναζητά απαντήσεις, δημιουργεί, επεξεργάζεται πληροφορίες και σχηματίζει αναμνήσεις μόνος του, τα νευρωνικά του δίκτυα επικοινωνούν μεταξύ τους. Όταν, όμως, αναθέτετε αυτές τις λειτουργίες στην τεχνητή νοημοσύνη – μια πρακτική που ονομάζεται «γνωστική εκφόρτωση» – τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, γνωστά ως LLMs, εισβάλλουν σε αυτήν την επικοινωνία.
Η ερευνητική ομάδα της Ναταλίας Κόσμινα στο MIT παρατήρησε το φαινόμενο μέσω εγκεφαλικών σαρώσεων σε τρεις ομάδες φοιτητών, οι οποίοι κλήθηκαν να γράψουν ένα σύντομο δοκίμιο. Η πρώτη ομάδα χρησιμοποίησε το ChatGPT, η δεύτερη χρησιμοποίησε την Google χωρίς περιλήψεις τεχνητής νοημοσύνης και η τρίτη δεν χρησιμοποίησε καμία τεχνολογία.
Στους φοιτητές που βασίστηκαν αποκλειστικά στον εγκέφαλό τους, τόσα πολλά δίκτυα νευρώνων συνεργάζονταν, ώστε ο εγκέφαλός τους έμοιαζε να έχει πάρει «φωτιά», σύμφωνα με την Κόσμινα.
Αντίθετα, οι σαρώσεις των χρηστών του ChatGPT έδειξαν την ασθενέστερη εγκεφαλική συνδεσιμότητα. Σε ορισμένες περιπτώσεις καταγράφηκε έως και 55% μικρότερη συνολική ροή πληροφοριών ανάμεσα στις περιοχές του εγκεφάλου, ιδιαίτερα στα δίκτυα που σχετίζονται με τη δημιουργικότητα και τη μνήμη.
Η Κόσμινα επικαλέστηκε ένα σχόλιο στο διαδίκτυο για τα στοιχεία της έρευνας. Όπως ανέφερε ένας χρήστης «έμοιαζε σαν να είχε πεθάνει ο μισός εγκέφαλός τους».
Όταν οι ερευνητές εξέτασαν τους φοιτητές σχετικά με το περιεχόμενο των δοκιμίων που είχαν γράψει, οι χρήστες του ChatGPT δεν μπορούσαν να δώσουν απαντήσεις. «Οι περισσότεροι από αυτούς δεν μπορούσαν να θυμηθούν τι είχαν γράψει μέσα σε 60 δευτερόλεπτα από τη στιγμή που παρέδωσαν τα δοκίμιά τους», αναφέρει η Κόσμινα.
Η ίδια εκτιμά ότι η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη ενδέχεται να εμποδίζει την κωδικοποίηση των αναμνήσεων, δηλαδή τη διαδικασία μέσω της οποίας οι πληροφορίες αποθηκεύονται στον εγκέφαλο.
Επειδή η σχετική έρευνα βρίσκεται ακόμη σε πολύ πρώιμο στάδιο, είναι δύσκολο να γνωρίζουμε ποιες μπορεί να είναι οι μακροπρόθεσμες συνέπειες αυτής της λεγόμενης «ψηφιακής άνοιας» και εάν αυξάνει πραγματικά την πιθανότητα εμφάνισης άνοιας αργότερα στη ζωή.
Τι συμβαίνει με τα κύματα γάμμα του εγκεφάλου
Νευροεπιστήμονες – όπως η διδάκτωρ Βίβιαν Μινγκ, συγγραφέας του βιβλίου Robot-Proof: When Machines Have All the Answers, Build Better People – προσπαθούν να απαντήσουν σε αυτό το κρίσιμο ερώτημα.
Η Μινγκ μελετά τη δραστηριότητα των κυμάτων γάμμα στον εγκέφαλο, προκειμένου να διαπιστώσει πώς μπορεί να την επηρεάζει μακροπρόθεσμα η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.
Η δραστηριότητα των κυμάτων γάμμα εμφανίζεται όταν συμμετέχετε σε βαθιά και απαιτητική σκέψη. Θεωρείται επίσης σημαντική για τον σχηματισμό μακροπρόθεσμων αναμνήσεων στον ιππόκαμπο, την περιοχή του εγκεφάλου που διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη μνήμη και τη μάθηση.
«Όταν είστε πραγματικά γνωστικά ενεργοί – για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια μιας βαθιάς συζήτησης ή όταν προσπαθείτε να λύσετε ένα δύσκολο πρόβλημα – βλέπουμε έντονα συντονισμένη δραστηριότητα στον ιππόκαμπο», εξηγεί η νευροεπιστήμονας στο Men’s Health.
Σε πρόσφατη μελέτη, η Μινγκ ζήτησε από μία ομάδα φοιτητών να προβλέψουν τις τιμές του πετρελαίου και άλλων εμπορευμάτων. Όσοι χρησιμοποίησαν τεχνητή νοημοσύνη παρουσίασαν θεαματικά χαμηλότερα επίπεδα δραστηριότητας κυμάτων γάμμα σε σχέση με εκείνους που δεν τη χρησιμοποίησαν.
Η Μινγκ ανησυχεί ότι, εάν ο εγκέφαλος δεν εισέρχεται ποτέ σε μία συγχρονισμένη κατάσταση γάμμα, δεν θα λαμβάνει τη γνωστική «προπόνηση» που χρειάζεται. Αυτό προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία για όσους είναι άνω των 50 ετών, καθώς σε αυτήν την ηλικία επιταχύνονται τόσο η σταδιακή μείωση της δραστηριότητας γάμμα όσο και η συρρίκνωση του ιππόκαμπου.
«Όσο περισσότερο χρησιμοποιείτε τον εγκέφαλό σας, τόσο περισσότερο συντονίζεται και τόσο περισσότερο αντιστέκεται στην άνοια», επισημαίνει η Μινγκ.
Το ζήτημα χρειάζεται να αντιμετωπιστεί σοβαρά. Πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Neurology διαπίστωσε ότι η διά βίου έκθεση σε νοητικά ερεθίσματα και ο γνωστικός εμπλουτισμός συνδέονταν με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας αργότερα στη ζωή.
Ευτυχώς, υπάρχουν τρόποι να χρησιμοποιήσετε τόσο τον εγκέφαλο όσο και το σώμα σας, ώστε να προστατεύσετε τη φαιά ουσία από τις πιθανές επιπτώσεις της υπερβολικής χρήσης τεχνητής νοημοσύνης.
Πώς να σπάσετε την «παγίδα» της ΑΙ
Η λύση – στο «κάψιμο» της ΑΙ – δεν είναι απαραίτητα να χρησιμοποιείτε την τεχνητή νοημοσύνη λιγότερο, αλλά σωστότερα. Μπορείτε να της αναθέτετε ανούσιες και επαναλαμβανόμενες εργασίες, που σας τρώνε χρόνο και δεν απαιτούν ενεργή πνευματική προσπάθεια, καθώς πρόκειται για τυποποιημένες και διεκπεραιωτικές δραστηριότητες που γίνονται στον «αυτόματο πιλότο».
«Ο στόχος της τεχνητής νοημοσύνης είναι να σας κρατήσει μέσα στην πλατφόρμα ΑΙ», αναφέρει ο διδάκτωρ Τζέφρι Καρπ, επικεφαλής εργαστηρίου ιατρικής καινοτομίας στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ.
«Το γνωρίζουμε, αλλά παρ’ όλα αυτά το αφήνουμε να συμβαίνει». Όσο περισσότερο παρασυρόμαστε σε μία ατελείωτη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, τόσο περισσότερο παραμένουμε μέσα σε αυτήν.
Πιθανότατα δεν πήρατε ποτέ συνειδητά την απόφαση να χρησιμοποιείτε την τεχνητή νοημοσύνη για κάθε μικρό ζήτημα, όπως πιθανότατα δεν αποφασίσατε ποτέ συνειδητά ότι θα πίνετε καφέ κάθε πρωί για το υπόλοιπο της ζωής σας, σημειώνει ο Καρπ. «Εάν ο εγκέφαλος είναι ένα δάσος και εσείς ανοίγετε ένα μονοπάτι, όταν χρησιμοποιείτε το ίδιο μονοπάτι ξανά και ξανά, αυτό γίνεται κάποια στιγμή γίνετε αυτόματο», εξηγεί.
Τα πράγματα μπορεί να γίνουν ακόμη χειρότερα. Μπορείτε να κατευθύνετε την τεχνητή νοημοσύνη ώστε να σας λέει όσα θέλετε να ακούσετε, είναι διαθέσιμη 24 ώρες το 24ωρο και μπορεί τελικά να διαμορφώνει τη συμπεριφορά σας έτσι ώστε να επιστρέφετε συνεχώς σε αυτήν.
Σύμφωνα με τον Καρπ, συχνά συγχέουμε το εύκολο με το κατάλληλο. Αυτό ενισχύει στον εγκέφαλο τις νευρωνικές διαδρομές της «παράδοσης» και μας αφήνει απογοητευμένους στην πραγματική ζωή όταν συναντάμε οποιαδήποτε τριβή – ακόμη και όταν αυτή η τριβή προέρχεται από «ακατάστατες» και δύσκολες ανθρώπινες αλληλεπιδράσεις που όμως δίνουν νόημα στη ζωή μας.
Με απλά λόγια, μαθαίνουμε να ανεβαίνουμε κάθε φορά στο νοητικό ηλεκτρικό ποδήλατο, ενώ στην πραγματικότητα το πετάλι είναι αυτό που κρατά ενεργούς τόσο τον εγκέφαλο όσο και τον εαυτό μας.
Υπάρχουν τρόποι να βγάλετε τον εγκέφαλό σας από τον αυτόματο πιλότο. Μερικές φορές αρκεί να κάνετε ένα μόνο πράγμα διαφορετικά. Για παράδειγμα, απενεργοποιήστε το Copilot για μερικές ώρες, ώστε να διαπιστώσετε πόσο εξαρτημένοι είστε από αυτό.
Κάθε τέτοια διακοπή είναι μικρή, αλλά επιτυγχάνει κάτι κρίσιμο: σας κάνει να προσέξετε τι ακριβώς κάνετε, ώστε να μπορέσετε να επανασυνδεθείτε με τη δυνατότητα της συνειδητής επιλογής, όταν μία συνήθεια δεν σας εξυπηρετεί. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι εξαιρετική στην αναγνώριση μοτίβων. Εσείς, όμως, μπορείτε να καλλιεργήσετε τη συνήθεια να τα διαταράσσετε – και έτσι να βοηθήσετε τον εγκέφαλό σας να σταματήσει να «καίγεται».
[penci_related_posts title=”ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:” number=”8″ style=”grid” align=”none” displayby=”cat” orderby=”random”]
