Πώς κάποιοι ηλικιωμένοι διατηρούν οξύ μυαλό δεκαετίες αργότερα και τι αποκαλύπτει η επιστήμη για τον εγκέφαλό τους
Για περισσότερα από 25 χρόνια, ερευνητές της Northwestern Medicine μελετούν ανθρώπους ηλικίας 80 ετών και άνω, γνωστούς ως «SuperAgers», με στόχο να κατανοήσουν πώς ορισμένα άτομα διατηρούν εντυπωσιακή πνευματική διαύγεια και μνήμη σε προχωρημένη ηλικία.
Οι άνθρωποι αυτοί παρουσιάζουν επιδόσεις σε τεστ μνήμης αντίστοιχες με εκείνες ατόμων τουλάχιστον 30 χρόνια νεότερων, αμφισβητώντας την παραδοσιακή άποψη ότι η γνωστική έκπτωση είναι αναπόφευκτη με το πέρασμα του χρόνου.
Στο πλαίσιο των ερευνών, οι επιστήμονες εντόπισαν ορισμένα χαρακτηριστικά στον τρόπο ζωής και την προσωπικότητά τους που τους διαφοροποιούν από τους συνομηλίκους τους, όπως η έντονη κοινωνικότητα και η εξωστρέφεια. Ωστόσο, οι πιο εντυπωσιακές ανακαλύψεις προήλθαν από τη μελέτη του ίδιου του εγκεφάλου τους. Όπως δήλωσε η δρ. Σάντρα Γουάιντραουμπ, καθηγήτρια Ψυχιατρικής και Συμπεριφορικών Επιστημών και Νευρολογίας στην Ιατρική Σχολή Feinberg του Πανεπιστημίου Northwestern, «αυτό που βρήκαμε στους εγκεφάλους τους ήταν πραγματικά συγκλονιστικό». Τα ευρήματα της μελέτης δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Alzheimer’s & Dementia: The Journal of the Alzheimer’s Association.
Μνήμη και εγκέφαλοι «SuperAgers: δύο διαφορετικοί μηχανισμοί
Ο όρος «SuperAger» εισήχθη από τον δρ. Μ. Μαρσέλ Μεσουλάμ, ιδρυτή του Κέντρου Γνωστικής Νευρολογίας και Νόσου Αλτσχάιμερ Mesulam στο Northwestern, στα τέλη της δεκαετίας του 1990.
Από το 2000, 290 άτομα συμμετείχαν στο πρόγραμμα, ενώ οι ερευνητές έχουν μελετήσει 77 εγκεφάλους SuperAgers που δωρίθηκαν μετά θάνατον. Σε ορισμένους από αυτούς εντοπίστηκαν οι πρωτεΐνες β-αμυλοειδές και tau (ταυ), γνωστές για τη συσχέτισή τους με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Σε άλλους δεν υπήρχαν καθόλου ίχνη αυτών των επιβλαβών στοιχείων.
Όπως εξηγεί η δρ. Γουάιντραουμπ, υπάρχουν δύο βασικοί μηχανισμοί στους εγκεφάλους των SuperAgers:
- αντίσταση: ο εγκέφαλος δεν παράγει τις χαρακτηριστικές πλάκες και νευροϊνιδιακά συμπλέγματα
- ανθεκτικότητα: ακόμη και όταν αυτά υπάρχουν, δεν επηρεάζουν τη λειτουργία του εγκεφάλου
Τι ξεχωρίζει τους SuperAgers
Οι επιδόσεις μνήμης τους είναι εντυπωσιακές, καθώς συγκεντρώνουν τουλάχιστον 9 στα 15 σημεία σε τεστ ανάκλησης λέξεων, επίπεδο αντίστοιχο με άτομα ηλικίας 50 έως 60 ετών. Ο εγκέφαλός τους διατηρεί νεανική δομή, με ελάχιστη ή καθόλου λέπτυνση του φλοιού, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις περιοχές όπως ο πρόσθιος φλοιός του προσαγωγίου εμφανίζονται παχύτερες από εκείνες νεότερων ενηλίκων, υποστηρίζοντας λειτουργίες όπως η λήψη αποφάσεων και η συναισθηματική ρύθμιση.
Παράλληλα, παρουσιάζουν μοναδικά κυτταρικά χαρακτηριστικά. Διαθέτουν μεγαλύτερο αριθμό νευρώνων von Economo, που σχετίζονται με την κοινωνική συμπεριφορά, καθώς και μεγαλύτερους ενδορινικούς νευρώνες, οι οποίοι παίζουν καθοριστικό ρόλο στη μνήμη. Τέλος, διατηρούν ισχυρούς κοινωνικούς δεσμούς και ενεργή κοινωνική ζωή, ανεξάρτητα από άλλες συνήθειες όπως η άσκηση.
Νευροβιολογικά πρότυπα και νέες προοπτικές για την άνοια
Με τον εντοπισμό τόσο βιολογικών όσο και συμπεριφορικών μοτίβων που σχετίζονται με το φαινόμενο του SuperAging, οι ερευνητές ελπίζουν να αναπτύξουν νέες στρατηγικές για την ενίσχυση της γνωστικής ανθεκτικότητας και τη μείωση του κινδύνου εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ και άλλων μορφών άνοιας.
Η δρ. Γουάιντραουμπ, επισημαίνει ότι η εξαιρετική μνήμη στην τρίτη ηλικία δεν είναι μόνο εφικτή, αλλά συνδέεται με ένα ιδιαίτερο νευροβιολογικό προφίλ. Αυτό ανοίγει τον δρόμο για παρεμβάσεις που στοχεύουν στη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου ακόμη και σε πολύ προχωρημένες ηλικίες.
Φωτογραφία: istock
