Τι έδειξε μεγάλη, πολυετής μελέτη. Ο ρόλος της φυσικής δραστηριότητας και του ωραρίου και της διάρκειας του ύπνου.
Η κατάλληλη προσαρμογή της ώρας και της διάρκειας του ύπνου και η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας μπορεί να μειώνουν τις πιθανότητες αναπτύξεως πλαγίας αμυατροφικής σκλήρυνσης (ALS), αναφέρουν επιστήμονες από την Κίνα.
Εξετάζοντας δεδομένα από εκατοντάδες χιλιάδες εθελοντές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι έχει σημασία τι ώρα ξυπνά κάποιος το πρωί, πόσες ώρες κοιμάται και πόσο δραστήριος είναι.
Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει πως η καθιστική ζωή ή ο πολύς ύπνος, λ.χ., είναι η αιτία της ALS. Φαίνεται μόνο πως υπάρχει κάποια συσχέτιση, διευκρινίζουν οι επιστήμονες.
Τα νέα ευρήματα θα παρουσιασθούν στο επερχόμενο 78ο Ετήσιο Συνέδριο της Αμερικανικής Ακαδημίας Νευρολογίας (ΑΑΝ). Το συνέδριο θα διεξαχθεί 18-22 Απριλίου 2026 στο Σικάγο.
Η ALS είναι μία σπάνια, προοδευτικά εξελισσόμενη ασθένεια, αναφέρει η ΑΑΝ. Χαρακτηρίζεται από εκφύλιση των νευρικών κυττάρων στον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό. Οι πάσχοντες χάνουν σταδιακά την ικανότητα να εκκινούν και να ελέγχουν μυϊκές κινήσεις. Η συνέπεια είναι να οδηγούνται προοδευτικά στην ολική παράλυση και τον θάνατο.
Το μέσο προσδόκιμο ζωής μετά τη διάγνωση είναι 2 έως 5 χρόνια. Ωστόσο το 10% των πασχόντων επιζούν επί περισσότερα από 10 χρόνια.
Προγενέστερες μελέτες είχαν δείξει ότι ο ύπνος και η φυσική δραστηριότητα παίζουν ρόλο στην ανάπτυξη διαφόρων νευροεκφυλιστικών διαταραχών. Τα δεδομένα για την ALS όμως ήταν ασαφή και έτσι οι επιστήμονες της παρούσας μελέτης θέλησαν να εξακριβώσουν τι ισχύει τελικά.
Η μελέτη
Για τον σκοπό αυτό εξέτασαν δεδομένα από 502.279 εθελοντές, ηλικίας 37 έως 73 ετών. Το σχεδόν 46% ήσαν άνδρες. Οι ερευνητές τους παρακολούθησαν επί σχεδόν 14 χρόνια. Στο μεσοδιάστημα οι 675 (ή ποσοστό 0,14%) εκδήλωσαν ALS.
Κατά την έναρξη της μελέτης οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν αναλυτικά ερωτηματολόγια για τις συνήθειες ύπνου και την φυσική δραστηριότητά τους. Έτσι οι ερευνητές μπόρεσαν να καθορίσουν τον χρονότυπό τους.
Ο χρονότυπος είναι το διαφορετικό πρόγραμμα ύπνου-αφύπνισης κάθε ανθρώπου. Ουσιαστικά σημαίνει ποιες ώρες είμαστε σε περισσότερη εγρήγορση και ποιες νυστάζουμε. Αποτελεί τμήμα των κιρκάδιων ρυθμών, δηλαδή του φυσικού κύκλου ύπνου-αφύπνισης του οργανισμού.
Οι ερευνητές χώρισαν τους εθελοντές τους σε δύο χρονοτύπους:
- Τον πρωινό χρονότυπο. Σε αυτόν ανήκουν όσοι εκ φύσεως μπαίνουν πιο νωρίς για ύπνο και ξυπνούν πιο νωρίς το πρωί. Οι άνθρωποι αυτοί αναφέρουν μέγιστη παραγωγικότητα νωρίς στην ημέρα.
- Τον βραδινό χρονότυπο (οι «κουκουβάγιες»). Σε αυτόν ανήκουν όσοι εξ φύσεως μπαίνουν αργά για ύπνο και ξυπνούν αργά το πρωί. Η μέγιστη παραγωγικότητά τους είναι αργότερα στην ημέρα.
Από τους συμμετέχοντες στη μελέτη, οι 277.620 κατετάγησαν στον πρωινό χρονότυπο και οι 166.361 στον βραδινό. Οι υπόλοιποι συμμετέχοντες αποκλείσθηκαν από την τελική ανάλυση, διότι δεν είχαν σταθερό ωράριο ύπνου και έτσι δεν καθορίσθηκε ο χρονότυπός τους.
Τα ευρήματα
Όπως διαπίστωσαν, οι ερευνητές τη νόσο ALS εκδήλωσαν:
- 350 από τους εθελοντές του πρωινού χρονότυπο (ποσοστό λίγο πάνω από 0,12%)
- 237 από εκείνους με τον βραδινό χρονότυπο (ποσοστό λίγο πάνω από 0,14%)
Αφού οι ερευνητές συνυπολόγισαν άλλους συμβάλλοντες παράγοντες (π.χ. φύλο, ηλικία) κατέληξαν στο συμπέρασμα πως όσοι ξυπνούν νωρίς το πρωί έχουν 20% λιγότερες πιθανότητες να αναπτύξουν τη νόσο.
Η μελέτη έδειξε επίσης ότι πρόσθετη προστασία αποκόμιζαν όσοι κοιμόντουσαν 6-8 ώρες κάθε βράδυ, έναντι όσων κοιμόντουσαν περισσότερο ή λιγότερο.
Η μελέτη έδειξε επίσης πως οι εθελοντές που γυμνάζονταν περισσότερο, είχαν κατά 26% λιγότερες πιθανότητες να εκδηλώσουν ALS. Οι εθελοντές αυτοί αφιέρωναν:
- Πάνω από 180 λεπτά την εβδομάδα σε χαμηλής εντάσεως δραστηριότητές, όπως το χαλαρό περπάτημα ή
- Πάνω από 150 λεπτά την εβδομάδα σε μετρίας εντάσεως δραστηριότητες, όπως οι βαριές δουλειές του σπιτιού και η μεταφορά προϊόντων από το σούπερ μάρκετ ή
- Πάνω από 75 λεπτά σε υψηλής εντάσεως δραστηριότητες, όπως το τρέξιμο και η ποδηλασία
Από αυτούς τους εθελοντές, το 0,12% εκδήλωσαν νόσο ALS. Ωστόσο απ’ όσους γυμνάζονταν λιγότερο απ’ όλους, την εκδήλωσε το 0,15%.
Οι ερευνητές τονίζουν πως απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για να διερευνηθούν καλύτερα αυτές οι συσχετίσεις. Ωστόσο τα νέα ευρήματα υποδηλώνουν ότι ο υγιεινός τρόπος ζωής μπορεί να δρα προστατευτικά έναντι της πλαγίας αμυατροφικής σκληρύνσεως.
«Η μελέτη μας δείχνει ότι ένα πρόγραμμα ύπνου που ταιριάζει περισσότερο με τον φυσικό κύκλο του φωτός και περισσότερη φυσική δραστηριότητα, μπορεί να μειώσουν τον κίνδυνο», δήλωσε ο επικεφαλής ερευνητής Dr. Hongfu Li, από το Πανεπιστήμιο Zhejiang, στην πόλη Hangzhou της Κίνας.
Φωτογραφία: iStock
