Νέα επιστημονική μελέτη αποκαλύπτει ότι η αφρικανική σκόνη μπορεί να πυροδοτεί φλεγμονώδεις αντιδράσεις στο αναπνευστικό σύστημα. Τι δείχνουν τα ευρήματα και πώς μπορούμε να προστατευτούμε από την εισπνοή των αιωρούμενων σωματιδίων.
Η αφρικανική σκόνη «έπνιξε» από το πρωί σήμερα (15.02.2026) τη χώρα, με την Αττική να βρίσκεται στο επίκεντρο του φαινομένου. Πέρα όμως από τη μειωμένη ορατότητα και τη χαρακτηριστική αποπνικτική ατμόσφαιρα, το φαινόμενο έχει και σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία.
Σύμφωνα με πρόσφατη επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Environmental International , η έκθεση στη σκόνη της ερήμου μπορεί να ενεργοποιεί συγκεκριμένους φλεγμονώδεις μηχανισμούς στο αναπνευστικό σύστημα, οι οποίοι συνδέονται με πνευμονικές παθήσεις.
Η αφρικανική σκόνη αποτελείται από πολύ μικρά σωματίδια άμμου, μεταλλικά στοιχεία και μικροβιακά υπολείμματα, τα οποία εισπνέουμε όταν η συγκέντρωσή τους στην ατμόσφαιρα αυξάνεται.
Οι ερευνητές εξέτασαν την επίδρασή της σε ανθρώπινα πνευμονικά κύτταρα στο εργαστήριο και διαπίστωσαν ότι η έκθεση στη σκόνη οδηγεί σε αυξημένη παραγωγή δύο ουσιών (κυτοκινών) που σχετίζονται με φλεγμονή στους πνεύμονες.
Οι ουσίες αυτές, γνωστές ως GM-CSF και G-CSF, συμμετέχουν στην ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος. Όταν όμως παράγονται σε μεγάλες ποσότητες, μπορούν να συμβάλουν στην επιδείνωση παθήσεων όπως το άσθμα και η πνευμονική ίνωση.
Με άλλα λόγια, η αφρικανική σκόνη φαίνεται να «ερεθίζει» τους πνεύμονες, πυροδοτώντας αντιδράσεις που σε ευαίσθητα άτομα μπορεί να οδηγήσουν σε δύσπνοια, βήχα ή επιδείνωση αναπνευστικών προβλημάτων.
Ποιος ενδέχεται να κινδυνεύει από την αφρικανική σκόνη;
- Η αφρικανική σκόνη δύναται να επηρεάσει οποιονδήποτε αλλά ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος για ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, όπως:
- Παιδιά και μωρά
- Άτομα >65 ετών
- Άτομα με χρόνιες παθήσεις του αναπνευστικού, κυρίως βρογχικό άσθμα και Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ)
- Άτομα με χρόνιες καρδιαγγειακές παθήσεις
Πιθανά συμπτώματα από έκθεση στην αφρικανική σκόνη
- Η έκθεση στην αφρικανική σκόνη έχει συσχετιστεί με:
- Ερεθισμό των ματιών (φαγούρα, υγρά μάτια, δακρύρροια)
- Ερεθισμό του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος, όπως της μύτης και της στοματικής κοιλότητας (ρινική καταρροή, φτέρνισμα, πονόλαιμος, βραχνάδα)
- Ερεθισμό του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος (δυσκολία στην αναπνοή ή δύσπνοια, επίμονος βήχας με ή χωρίς απόχρεμψη, θωρακικό άλγος)
- Επιδείνωση αλλεργικών αντιδράσεων (ερυθρότητα δέρματος, φαγούρα)
Επίσης, η αφρικανική σκόνη έχει συνδεθεί με αυξημένες επισκέψεις στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών των νοσοκομείων για:
- Παρόξυνση Βρογχικού Άσθματος
- Παρόξυνση Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ)
- Οξέα Καρδιαγγειακά νοσήματα
Πώς να προστατευτείετε από την αφρικανική σκόνη
Άσθμα & λοιπές αναπνευστικές παθήσεις
Σύμφωνα με πάγιες οδηγίες από τον ΕΟΔΥ, αν πάσχετε από βρογχικό άσθμα, η αφρικανική σκόνη μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματά σας. Ενδέχεται να χρειαστεί να αυξήσετε τη δοσολογία ή τη συχνότητα λήψης των εισπνεόμενων φαρμάκων τις ημέρες κατά τις οποίες η συγκέντρωση της σκόνης είναι υψηλή. Ακολουθήστε προσεκτικά το εξατομικευμένο σχέδιο θεραπείας σας για το άσθμα, σύμφωνα με τις οδηγίες του ιατρού σας.
Σε περίπτωση που χρησιμοποιείτε κάποια φαρμακευτική αγωγή για αναπνευστικό νόσημα, η οποία συμπεριλαμβάνει αναπνευστική συσκευή, φροντίστε να την έχετε μαζί σας συνέχεια. Χρησιμοποιείστε τη σύμφωνα με τις οδηγίες του ιατρού σας.
Για ήπιας βαρύτητας κλινικά συμπτώματα, που οφείλονται κυρίως σε αλλεργική ρινίτιδα, κοινά σκευάσματα για την ανακούφιση των αλλεργικών αντιδράσεων, όπως αντισταμινικά και στεροειδή ρινικά σπρέι, μπορούν να ελαφρύνουν τα συμπτώματά σας. Συμβουλευτείτε τον ιατρό σας.
- Διαβάστε επίσης – Αφρικανική σκόνη: Πώς θα καταλάβετε ότι σας επηρεάζει – Ποια συμπτώματα να προσέξετε
Καρδιαγγειακά νοσήματα
Εάν πάσχετε από καρδιαγγειακές παθήσεις, η εισπνοή αφρικανικής σκόνης μπορεί να προκαλέσει:
- Πόνο ή σφίξιμο στο στήθος
- Γρήγορο ή άρρυθμο καρδιακό παλμό
- Αίσθημα δύσπνοιας, ασφυξίας ή πνιγμονής
- Περισσότερη κούραση/καταβολή από το συνηθισμένο
Εάν παρουσιάσετε οποιοδήποτε από αυτά τα συμπτώματα, επικοινωνήστε άμεσα με τον ιατρό σας ώστε να λάβετε την απαραίτητη φροντίδα και συμβουλή. Φροντίστε να ενημερώσετε τον ιατρό σας εάν τα συμπτώματα επιδεινωθούν ή διαρκέσουν περισσότερο από το συνηθισμένο.
Τι μπορείτε να κάνετε για να προστατεύσετε τον εαυτό σας και την οικογένειά σας
Μείνετε ενημερωμένοι. Παρακολουθήστε τις αναφορές για την ποιότητα του αέρα και τις μετεωρολογικές προβλέψεις για να γνωρίζετε πότε τα επίπεδα αφρικανικής σκόνης αναμένεται να είναι υψηλά.
Όταν τα επίπεδα της σκόνης είναι υψηλά, λάβετε μέτρα:
- Περιορίστε στο ελάχιστο δυνατό τις δραστηριότητες σε εξωτερικούς χώρους ή τις άσκοπες μετακινήσεις.
- Παραμείνετε σε εσωτερικούς χώρους, όπως το σπίτι ή το γραφείο. Εάν κρίνεται απαραίτητο να βγείτε έξω, ελαχιστοποιήστε το χρόνο για μετακινήσεις και την παραμονή σε υπαίθριο χώρο.
- Προτιμήστε το αυτοκίνητο για τις μετακινήσεις σας. Συστήνεται να διατηρείτε τα παράθυρα κλειστά και να έχετε ενεργοποιημένο το σύστημα εξαερισμού σε λειτουργία εσωτερικής ανακύκλωσης.
- Αποφύγετε την έντονη σωματική εργασία ή αθλητική δραστηριότητα, όπως ποδηλασία, τρέξιμο ή περπάτημα σε υπαίθριους χώρους, αθλητικές προπονήσεις ή και αγώνες σε ανοικτούς χώρους (κολυμβητήρια, γήπεδα, στάδια).
- Μεταφέρετε τέτοιες δραστηριότητες σε κατάλληλες κλειστές αθλητικές αίθουσες ή αναβάλετέ τις για άλλες ημέρες, εφόσον είναι εφικτό.
- Χρησιμοποιήστε μάσκες υψηλής αναπνευστικής προστασίας.
Πάρετε μέτρα για να βελτιώσετε την ποιότητα του αέρα στους εσωτερικούς χώρους
- Διατηρήστε σε καλό επίπεδο την ποιότητα αέρα στο σπίτι, στο γραφείο, κ.α.
- Ελαχιστοποιήστε τη διείσδυση εξωτερικού αέρα, διατηρώντας κλειστά – όσο γίνεται – τα παράθυρα και τις πόρτες.
- Βελτιώστε τη μόνωση των εσωτερικών χώρων (χαραμάδες θυρών και παραθύρων) για να εμποδίσετε την είσοδο της σκόνης στον εσωτερικό χώρο.
- Ενεργοποιήστε έγκαιρα τη συσκευή καθαρισμού αέρα– εφόσον υπάρχει – και βεβαιωθείτε ότι έχει τα κατάλληλα φίλτρα και λειτουργεί κανονικά.
- Καθαρίστε με υγρό πανί επιφάνειες επαφής, όπως τραπέζια και πάγκους, και σφουγγαρίστε το δάπεδο.
- Αποφύγετε δραστηριότητες που επιδεινώνουν την ποιότητα αέρα στους εσωτερικούς χώρους, όπως κάπνισμα, χρήση ηλεκτρικής σκούπας, μαγείρεμα με γκάζι, άναμμα κεριών και τζακιών.
Φωτογραφία:
