Η άνοια LATE προσβάλλει το ένα τρίτο των ανθρώπων ηλικίας 85 ετών και άνω και το 10% στις ηλικίες 65-85 ετών.
Μία διαφορετική άνοια, που συχνά διαγιγνώσκεται λανθασμένα ως νόσος Αλτσχάιμερ, αλλάζει τα δεδομένα στην έκπτωση των νοητικών λειτουργιών. Πρόκειται για την άνοια LATE, η οποία αναγνωρίσθηκε για πρώτη φορά το 2018, αλλά μόλις εφέτος εκδόθηκαν οι πρώτες κατευθυντήριες οδηγίες για την διάγνωση και την αντιμετώπισή της.
Σύμφωνα με αυτές τις οδηγίες, η άνοια LATE προσβάλλει το ένα τρίτο των ανθρώπων ηλικίας 85 ετών και άνω. Προσβάλλει επίσης το 10% των ηλικιωμένων 65-85 ετών. Πολλοί ασθενείς, εξ άλλου, που διαγιγνώσκονται με νόσο Αλτσχάιμερ, πάσχουν στην πραγματικότητα από άνοια LATE, αναφέρουν ειδικοί στην άνοια.
«Σχεδόν ένας στους πέντε ασθενείς που έρχονται στην Κλινική μας με υποψία για νόσο Αλτσχάιμερ, στην πραγματικότητα έχουν αυτή τη μορφή της άνοιας», λέει στους New York Times ο Dr. Greg Jicha, καθηγητής Νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κεντάκι. «Κλινικά μοιάζει με τη νόσο Αλτσχάιμερ, αφού οι ασθενείς έχουν διαταραχές μνήμης. Ωστόσο είναι κάτι εντελώς διαφορετικό».
Η πρώτη διαφορά είναι πως όταν εκδηλώνεται μόνη της, χωρίς άλλη νευροεκφυλιστική νόσο, η άνοια LATE είναι συνήθως λιγότερο σοβαρό από τη νόσο Αλτσχάιμερ. Εκδηλώνεται επίσης με πιο αργό ρυθμό, κατά τον Dr. Peter Nelson, καθηγητή Νευροπαθολογοανατομίας στο Πανεπιστήμιο του Κεντάκι.
Αυτό είναι καθησυχαστικό για τους ασθενείς και τους οικείους τους. Ωστόσο πολύ συχνά οι ασθενείς έχουν κι άλλες νευροεκφυλιστικές νόσους, με συνέπεια επιδείνωση των συμπτωμάτων της και επιτάχυνση της έκπτωσης των νοητικών λειτουργιών.
Τι είναι
Η άνοια LATE επιστημονικώς αποκαλείται μεταιχμιακά-επικρατούσα σχετιζόμενη με την ηλικία TDP-43 εγκεφαλοπάθεια (Limbic-predominant age-related TDP-43 encephalopathy – LATE).
Συνήθως εκδηλώνεται σε μεγαλύτερη ηλικία από τη νόσο Αλτσχάιμερ. Τα συμπτώματά της γενικώς περιορίζονται στην διαταραγμένη μνήμη. Οι πάσχοντες μπορεί όμως και να δυσκολεύονται να βρουν κάποιες λέξεις ή να πουν την ονομασία αντικειμένων.
Η νόσος Αλτσχάιμερ, από την άλλη, συχνά πλήττει και την ικανότητα προγραμματισμού, οργάνωσης και διεκπεραιώσεως των καθημερινών υποχρεώσεων. Μπορεί επίσης να προκαλέσει αλλαγές στην ψυχική διάθεση και τη συμπεριφορά, λέει ο Dr. David Wolk, καθηγητής Νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια.
«Η νόσος Αλτσχάιμερ μόνη της είναι χειρότερη από την άνοια LATE μόνη της», λέει ο Dr. Nelson. «Ωστόσο ο συνδυασμός τους είναι χειρότερος και από τα δύο. Έχει πιο γρήγορη, πιο σοβαρή, πιο καταστροφική έκβαση».
Ο Dr. Nelson εκτιμά ότι σχεδόν οι μισοί 85χρονοι με σοβαρή νόσο Αλτσχάιμερ έχουν ταυτοχρόνως και LATE. Με τον συνδυασμό «είναι πιθανότερο να εκδηλωθούν συμπτώματα όπως οι ψυχώσεις και οι ακράτεια ούρων», εξηγεί.
Διαφορές και στην βιολογία
Η άνοια LATE πρωτοπεριγράφηκε το 2018 από τον Dr. Nelson και 35 άλλους ερευνητές της άνοιας απ’ όλο τον κόσμο. Έναυσμα για τη νέα διάγνωση αποτέλεσε το γεγονός ότι «το 30% των ασθενών μου με άνοια δεν ταίριαζαν σε καμία από τις γνωστές μορφές της», εξηγεί.
Η νέα μορφή άνοιας διαφέρει και βιολογικώς από τη νόσο Αλτσχάιμερ. Η Αλτσχάιμερ οφείλεται στην παθολογική συσσώρευση δύο πρωτεϊνών στον εγκέφαλο. Οι πρωτεΐνες αυτές είναι το β-αμυλοειδές και η πρωτεΐνη ταυ (tau).
Η εγκεφαλοπάθεια LATE, όμως, οφείλεται στην παθολογική συσσώρευση μιας άλλης πρωτεΐνης, της TDP-43. Αυτή η πρωτεΐνη είναι γνωστή από το 2006 και εμπλέκεται και σε άλλες νευρολογικές διαταραχές, όπως η πλαγία αμυοτροφική σκλήρυνση (ALS).
Σε αναζήτηση θεραπείας
Για την αντιμετώπιση της νέας άνοιας δεν υπάρχουν προς το παρόν ειδικές θεραπείες. Η πρώτη κλινική μελέτη στην οποία δοκιμάζεται μία πιθανή θεραπεία βρίσκεται υπό εξέλιξη στο Πανεπιστήμιο του Κεντάκι. Αφορά το φάρμακο nicorandil, το οποίο είναι εγκεκριμένο σε Ευρώπη και Ασία για τη θεραπεία της στηθάγχης. Η στηθάγχη είναι πόνος στο στήθος που προκαλείται από την μειωμένη ροή αίματος στην καρδιά.
«Είναι φάρμακο για την καρδιά, αλλά φαίνεται ότι δρα εναντίον των γενετικών ανωμαλιών που σχετίζονται με την άνοια LATE», εξηγεί ο Dr. Jicha, ο οποίος είναι επικεφαλής της μελέτης.
Επειδή το nicorandil αυξάνει την κυκλοφορία του αίματος στα μικρά αιμοφόρα αγγεία, ίσως προστατεύει τον εγκεφαλικό ιστό από την άνοια.
Στην μελέτη, που θα διαρκέσει δύο χρόνια, έχουν ενταχθεί 64 ασθενείς, οι οποίοι έχουν σχετικά ήπια προβλήματα μνήμης. Κάποια πρώτα αποτελέσματα αναμένονται το 2026 που ολοκληρώνεται.
Φωτογραφία: iStock
