Εδώ και χρόνια γνωρίζουμε ότι η σωματική δραστηριότητα αποτελεί έναν από τους σημαντικούς συμμάχους του εγκεφάλου και συνδέεται με μικρότερο κίνδυνο άνοιας. Μια νέα μεγάλη επιστημονική ανάλυση, όμως, έρχεται να προσθέσει μια ενδιαφέρουσα παράμετρο: Δεν φαίνεται να έχει σημασία μόνο πόσο κινούμαστε, αλλά και γιατί κινούμαστε.
Το περπάτημα, το ποδήλατο, το τρέξιμο, η κολύμβηση ή ένα άθλημα στον ελεύθερο χρόνο συνδέονται με σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας. Αντίθετα, η έντονη σωματική δραστηριότητα που αποτελεί μέρος της καθημερινής εργασίας συσχετίστηκε με υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.
Αυτό είναι το εντυπωσιακό συμπέρασμα μετα-ανάλυσης δεδομένων από περισσότερους από 4,2 εκατομμύρια ανθρώπους, η οποία δημοσιεύθηκε στο The Lancet Public Health και εξέτασε συστηματικά εάν το αποκαλούμενο «παράδοξο της σωματικής δραστηριότητας» ισχύει και για την άνοια.
Το παράδοξο της άσκησης
Το συγκεκριμένο φαινόμενο είναι ήδη γνωστό από την έρευνα για την καρδιαγγειακή υγεία. Περι- μια φαινομενικά παράδοξη διαπίστωση: Μια σωματικά απαιτητική εργασία δεν προσφέρει κατ’ ανάγκη τα ίδια οφέλη με την άσκηση που επιλέγουμε να κάνουμε στον ελεύθερο χρόνο μας – και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συνδέεται ακόμη και με αυξημένους κινδύνους για την υγεία.
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον καθηγητή Βιολογικών Επιστημών και Ανθρωπολογίας David Raichlen από το University of Southern California (USC), ανέλυσε στοιχεία από 74 μελέτες κοόρτης και ασθενών-μαρτύρων, στις οποίες συμμετείχαν περισσότεροι από 4,2 εκατομμύρια άνθρωποι ηλικίας 45 έως 93 ετών από 30 χώρες.
Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν για διάμεσο χρονικό διάστημα 10 ετών, με τους ερευνητές να καταγράφουν περιστατικά άνοιας από κάθε αιτία, νόσου Αλτσχάιμερ και αγγειακής άνοιας.
Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν μια αξιοσημείωτη διαφορά. Όσοι είχαν υψηλότερα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας στον ελεύθερο χρόνο τους παρουσίαζαν κατά 24% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας σε σύγκριση με όσους ήταν λιγότερο δραστήριοι.
Αντίθετα, η υψηλότερη σωματική δραστηριότητα στην εργασία συνδέθηκε με 20% μεγαλύτερο κίνδυνο άνοιας. Η ενεργή μετακίνηση προς και από την εργασία εμφάνισε επίσης μια μικρή αύξηση του κινδύνου, όμως τα σχετικά δεδομένα προέρχονταν από μόλις δύο μελέτες και επομένως δεν επιτρέπουν ασφαλή συμπεράσματα.
Η σωματική δραστηριότητα που σχετίζεται με τις δουλειές του σπιτιού φάνηκε επίσης να έχει προστατευτική σχέση, αλλά και εδώ τα διαθέσιμα στοιχεία ήταν περιορισμένα, καθώς προέρχονταν από μία μόνο μελέτη.
Τα ευρήματα, σύμφωνα με τον πρώτο συγγραφέα της μελέτης Natan Feter, αμφισβητούν την αντίληψη ότι για την υγεία του εγκεφάλου «κάθε κίνηση μετράει» με τον ίδιο τρόπο.
Γιατί δεν είναι το ίδιο η δουλειά με την άσκηση;
Με τον γενικό όρο «σωματική δραστηριότητα» συχνά περιγράφουμε εντελώς διαφορετικές καταστάσεις: από μια βόλτα ή μια προπόνηση έως τη χειρωνακτική εργασία, τις δουλειές του σπιτιού και τη μετακίνηση με τα πόδια ή το ποδήλατο.
Οι συνθήκες, όμως, κάτω από τις οποίες πραγματοποιούνται αυτές οι δραστηριότητες μπορεί να είναι πολύ διαφορετικές.
Η άσκηση στον ελεύθερο χρόνο είναι συνήθως εθελοντική και ελεγχόμενη. Ο άνθρωπος επιλέγει τη δραστηριότητα, την ένταση και τη διάρκειά της, μπορεί να ξεκουραστεί όταν το χρειάζεται και συχνά η άσκηση συνοδεύεται από κοινωνική επαφή, ευχαρίστηση και μείωση του στρες.
Μια σωματικά απαιτητική εργασία μπορεί να έχει εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά: επαναλαμβανόμενες κινήσεις, πολλές ώρες ορθοστασίας, άρση βάρους και περιορισμένο χρόνο αποκατάστασης.
Οι ερευνητές επισημαίνουν, μάλιστα, ότι πιθανότατα δεν ευθύνεται η ίδια η κίνηση για τη συσχέτιση που παρατηρήθηκε. Το αποτέλεσμα μπορεί να αντανακλά ένα πολύ ευρύτερο σύνολο κοινωνικών και περιβαλλοντικών παραγόντων που συνοδεύουν συχνά τις χειρωνακτικές και σωματικά απαιτητικές εργασίες.
Τέτοιες δουλειές μπορεί να συνδέονται με ψυχοκοινωνικό στρες, μικρότερο έλεγχο πάνω στις εργασιακές συνθήκες, έκθεση σε κινδύνους, ατμοσφαιρική ρύπανση και θόρυβο – παράγοντες που έχουν συσχετιστεί ανεξάρτητα με τον κίνδυνο άνοιας.
Οι εργαζόμενοι σε απαιτητικά επαγγέλματα ενδέχεται επίσης να έχουν λιγότερες ευκαιρίες να ασκηθούν στον ελεύθερο χρόνο τους, είτε λόγω κόπωσης και έλλειψης χρόνου είτε επειδή δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε ασφαλείς χώρους άθλησης.
Όσο περισσότερη άσκηση τόσο το καλύτερο; Όχι ακριβώς
Η ανάλυση αποκάλυψε ακόμη μία ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια. Όσο αυξανόταν η άσκηση στον ελεύθερο χρόνο, ο κίνδυνος άνοιας μειωνόταν προοδευτικά μέχρι ένα σημείο, μετά το οποίο το πρόσθετο όφελος έτεινε να σταθεροποιείται.
Στην επαγγελματική σωματική δραστηριότητα παρατηρήθηκε το αντίθετο μοτίβο: Όσο αυξανόταν η σωματική καταπόνηση, τόσο αυξανόταν και η συσχέτιση με τον κίνδυνο άνοιας, έως ότου και αυτή έφτανε σε ένα επίπεδο σταθεροποίησης.
Τι δεν μπορεί να μας πει ακόμη η μελέτη
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν πως οι άνθρωποι πρέπει να αποφεύγουν τις σωματικά απαιτητικές εργασίες. Οι μελέτες που συμπεριλήφθηκαν στην ανάλυση ήταν παρατηρητικές και επομένως δεν μπορούν να αποδείξουν ότι η σωματική δραστηριότητα στην εργασία προκαλεί άνοια.
Επιπλέον, οι περισσότερες έρευνες πραγματοποιήθηκαν σε χώρες υψηλού εισοδήματος, ενώ οι μεγαλύτερες αυξήσεις στα περιστατικά άνοιας τις επόμενες δεκαετίες αναμένονται σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.
Ένας ακόμη περιορισμός είναι ότι σχεδόν όλες οι μελέτες βασίστηκαν στις αναφορές των ίδιων των συμμετεχόντων σχετικά με το πόσο δραστήριοι ήταν, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε ανακρίβειες. Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με τους ερευνητές, η συνέπεια των αποτελεσμάτων σε διαφορετικές αναλύσεις δείχνει ότι η συσχέτιση αξίζει να διερευνηθεί περαιτέρω.
Για τον εγκέφαλο μετράει και το «πώς»
Η ίδια ερευνητική ομάδα έχει βρει ενδείξεις ότι το πλαίσιο μπορεί να έχει σημασία ακόμη και όταν καθόμαστε. Σε άλλη πρόσφατη μελέτη, η καθιστική αλλά νοητικά ενεργή δραστηριότητα – όπως η εργασία σε ένα γραφείο – συσχετίστηκε με μεγαλύτερο όγκο σε περιοχές του εγκεφαλικού φλοιού, μεταξύ άλλων σε περιοχές που σχετίζονται με τις εκτελεστικές λειτουργίες, σε σύγκριση με παθητικές καθιστικές δραστηριότητες, όπως η παρακολούθηση τηλεόρασης.
Το μήνυμα, επομένως, φαίνεται να είναι πιο σύνθετο από την απλή προτροπή «κινηθείτε περισσότερο».
Η πρόληψη της άνοιας ενδεχομένως χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο πόση σωματική δραστηριότητα κάνει κάποιος, αλλά τι είδους δραστηριότητα είναι αυτή, σε ποιες συνθήκες πραγματοποιείται και εάν συνοδεύεται από στρες, καταπόνηση ή αντίθετα από ευχαρίστηση και επαρκή αποκατάσταση.
Όπως συνοψίζει ο David Raichlen, όταν μιλάμε για την προστασία του εγκεφάλου, το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινούμαστε μπορεί να έχει εξίσου μεγάλη σημασία με την ίδια την κίνηση.
Αυτό μεταφέρει τη συζήτηση και πέρα από την ατομική ευθύνη: ασφαλή πάρκα και διαδρομές για περπάτημα, εύκολη πρόσβαση σε χώρους άθλησης, επαρκής ελεύθερος χρόνος αλλά και περιορισμός των επιβαρυντικών συνθηκών στον χώρο εργασίας μπορεί να αποτελούν σημαντικά κομμάτια της ίδιας στρατηγικής για την υγεία του εγκεφάλου.
Διαβάστε επίσης
Άνοια: Πέντε μικρά σημάδια που προμηνύουν έναν μεγάλο κίνδυνο
Η «συνταγή» που κρατάει τον εγκέφαλο νέο – Γιατί τη συστήνουν οι ειδικοί
Ποιοι «τα έχουν 400» μέχρι τα γεράματα και γλιτώνουν την άνοια – 3 προφίλ που επηρεάζουν τη μνήμη
[penci_related_posts title=”ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:” number=”8″ style=”grid” align=”none” displayby=”cat” orderby=”random”]
