Τι δείχνουν οι νεώτερες μελέτες για τα συμπτώματα που εκδηλώνουν όσοι αρρωσταίνουν βαριά. Τι ισχύει για τη θεραπεία.
Ο ιός του Δυτικού Νείλου αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αναδυόμενες ιογενείς απελές στην Ευρώπη, παρότι σε μικρό ποσοστό εξελίσσεται σε νευροδιεισδυτική νόσο, αναφέρει η παθολόγος Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ.
Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, αν και η πλειονότητα των λοιμώξεων είναι ασυμπτωματική και ένα μικρό ποσοστό εκδηλώνεται ως εμπύρετη νόσος με κεφαλαλγία και μυϊκά άλγη, λιγότερο από 1% των λοιμώξεων «εξελίσσεται σε νευροδιεισδυτική νόσο, με προσβολή δηλαδή του κεντρικού νευρικού συστήματος».
Παρά τη σχετικά χαμηλή πιθανότητα εμφάνισής της, η σοβαρή αυτή εξέλιξη οδηγεί σε:
- Ανάγκη νοσηλείας σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ)
- Σημαντική θνητότητα
- Σε ορισμένες περιπτώσεις σε μακροχρόνιες νευρολογικές και νευροψυχολογικές επιπλοκές
Ο ιός του Δυτικού Νείλου απασχολεί τα τελευταία χρόνια αντικείμενο πολλών μελετών, τα ευρήματα των οποίων έχουν δημοσιευθεί στις εγκυρότερες ιατρικές επιθεωρήσεις του πλανήτη.
«Το γενικό μήνυμα είναι ότι ο ιός του Δυτικού Νείλου αντιμετωπίζεται πλέον ως αυξανόμενη και γεωγραφικά επεκτεινόμενη απειλή στην Ευρώπη, με σημαντικό ρόλο τον συσχετισμό του κλίματος, των ξενιστών (όπως του πληθυσμού των κουνουπιών), του ανθρώπου, καθώς και του αστικού και οικολογικού περιβάλλοντος», τονίζει η καθηγήτρια.
Απαντά επίσης σε βασικά ερωτήματα για τη λοίμωξη από αυτόν, την εξέλιξη και την αντιμετώπισή της.
Ποιοι έχουν περισσότερες πιθανότητες να νοσήσουν βαριά;
Το 2025 δημοσιεύθηκε στην ιατρική επιθεώρηση JAMA Network Open μελέτη στις ΗΠΑ, όπου αναλύθηκαν τα δεδομένα (2013-2024) ως προς τους παράγοντες κινδύνου για σοβαρή νόσο με μηνιγγοεγκεφαλίτιδα.
Όπως διαπιστώθηκε, ο ιός του Δυτικού Νείλου είχε περισσότερες πιθανότητες να νοσήσει βαριά είχαν:
- Τους ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας
- Τους πάσχοντες από διαταραχές σχετιζόμενες με αλκοόλ
- Όσους λάμβαναν ανοσοκατασταλτικής θεραπείας
Άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες για την εμφάνιση μηνιγγοεγκεφαλίτιδας ήταν:
- Το αρσενικό φύλο
- Οι αιματολογικές κακοήθειες (π.χ. λευχαιμία, λέμφωμα)
- Το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο
- Η χρόνια νεφρική νόσος
- Η υπέρταση
«Η αύξηση της ηλικίας ήταν πολύ επιβαρυντική», τονίζει η κυρία Ψαλτοπούλου. «Γι’ αυτό, σύμφωνα με τα εφετινά δεδομένα του ΕΟΔΥ, οι θάνατοι που καταγράφησαν έως τώρα ήταν σε άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών (κυμαινόταν από 66 έως 91 ετών)».
Ποια είναι τα συμπτώματα της βαρύτερης μορφής με προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος;
Σε συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 47 προγενέστερων μελετών, που δημοσιεύθηκε στην ιατρική επιθεώρηση Annals of Neurology, διαπιστώθηκε ότι:
- Το 88% των ασθενών είχαν πυρετό
- Το 58% είχαν ναυτία ή έμετο
- Το 50% είχαν κόπωση
Από τις νευρολογικές εκδηλώσεις που προκαλεί η νευροδιεισδυτική μορφή της λοίμωξης που προκαλεί ο ιός του Δυτικού Νείλου:
- Κεφαλαλγία παρατηρήθηκε στο περίπου 50% των ασθενών
- Διαταραχή νοητικής κατάστασης στο 39%
- Εστιακή μυϊκή αδυναμία στο 32%
Σημαντικό εύρημα ήταν ότι το 42% των ασθενών χρειάστηκαν νοσηλεία σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ).
Ποια είναι η πρόγνωση των ασθενών που νοσεί βαριά ο ιός του Δυτικού Νείλου;
Η ίδια μετα-ανάλυση παρέχει ιδιαίτερα χρήσιμα δεδομένα για την πρόγνωση των ασθενών:
- Η χρόνια νεφρική νόσος συσχετίστηκε με περίπου με εξαπλάσιο κίνδυνο θανάτου (5,99 φορές μεγαλύτερος)
- Η υπέρταση με περίπου τετραπλάσιο κίνδυνο (4,01 φορές μεγαλύτερος)
- Ο σακχαρώδης διαβήτης με υπερδιπλάσιο κίνδυνο (2,43 φορές μεγαλύτερος)
«Τα αποτελέσματα ενισχύουν την άποψη ότι οι συννοσηρότητες έχουν ιδιαίτερη σημασία για την εκτίμηση του τελικού κινδύνου του ατόμου που νοσεί από τον ιό αυτό», υπογραμμίζει η κυρία Ψαλτοπούλου .
Η μελέτη του Annals of Neurology υπολόγισε επίσης την συνολική θνητότητα σε 9,2%.
Σε μία άλλη μετα-ανάλυση 4.062 ασθενών από 39 μελέτες φάνηκε ότι η συνολική θνητότητα των κλινικά αναγνωρισμένων περιστατικών ήταν 6%. Εν τούτοις, ειδικά στους ασθενείς που εισήχθησαν στη ΜΕΘ, η θνητότητα προσέγγιζε το 62%. Το εύρημα αυτό δείχνει πόσο διαφορετική μπορεί να είναι η πρόγνωση στις διάφορες μορφές, επισημαίνει η καθηγήτρια.
Αυτή η μετα-ανάλυση δημοσιεύθηκε νωρίτερα εφέτος στην ιατρική επιθεώρηση International Journal of Infectious Diseases.
Σύμφωνα, εξ άλλου, με τα δεδομένα της JAMA του 2025, η θνητότητα είναι περίπου 10% για την σοβαρή μορφή της λοίμωξης που προκαλεί ο ιός του Δυτικού Νείλου. Ωστόσο φθάνει στο περίπου 20% στους ασθενείς ηλικίας 70 ετών και άνω. Εγγίζει, τέλος, το 30-40% στους βαριά ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς, διευκρινίζει η κυρία Ψαλτοπούλου.
Μετά την ύφεση της νόσου μπορεί να παραμείνει κάποια συμπτωματολογία;
Οι μελέτες δείχνουν πως στους ασθενείς που νοσηλεύτηκαν με βαριά νόσο στα νοσοκομείο, ικανό ποσοστό των επιζώντων παρουσιάζουν επίμονα συμπτώματα μετά τη νοσηλεία. Σε αυτά συμπεριλαμβάνονται κόπωση, αδυναμία, μυαλγία, απώλεια μνήμης και κατάθλιψη.
Ειδικότερα, η μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο Annals of Neurology έδειξε ότι:
- Κόπωση αναφέρθηκε από το 37-75% των ασθενών
- Προβλήματα μνήμης από το 11-57%
- Δυσκολίες συγκέντρωσης από το 17-48%
- Συμπτώματα κατάθλιψης από το 17-38%
Επομένως, «η πραγματική επιβάρυνση δεν αποτυπώνεται πλήρως μόνο από τη νοσηρότητα και θνητότητα της οξείας φάσης», επισημαίνει η κυρία Ψαλτοπούλου.
Υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία;
Μία από τις πλέον πρόσφατες ανασκοπήσεις στο Reviews in Medical Virology (2026) εξετάζει ειδικά τη θεραπευτική αντιμετώπιση της σοβαρής μορφής της λοίμωξης που προκαλεί ο ιός του Δυτικού Νείλου.
Αυτό που κατ’ αρχάς πρέπει να ξέρουμε είναι ότι έως στιγμής «δεν υπάρχει εγκεκριμένο ειδικό αντιικό φάρμακο ούτε εγκεκριμένο ανθρώπινο εμβόλιο», επισημαίνει η καθηγήτρια. «Η αντιμετώπιση παραμένει κυρίως υποστηρικτική, με διαχείριση της αναπνευστικής ανεπάρκειας, των επιληπτικών κρίσεων, των διαταραχών υγρών και ηλεκτρολυτών και των άλλων επιπλοκών της εγκεφαλίτιδας».
Όσον αφορά επιμέρους φάρμακα «τα διαθέσιμα στοιχεία δεν τεκμηριώνουν σαφές όφελος επιβίωσης από κορτικοστεροειδή, ενώ η ριμπαβιρίνη δεν συνιστάται λόγω ανεπαρκούς αποτελεσματικότητας. Γίνεται έρευνα για μονοκλωνικά αντισώματα, αλλά μέχρι σήμερα η συμπτωματική αγωγή είναι η καθιερωμένη», προσθέτει.
Επομένως το σημαντικότερο στοιχείο για τη νόσηση από ιό του Δυτικού Νείλου είναι η πρόληψη σε επίπεδο πολιτείας και ατομικά, ούτως ώστε να αποφευχθεί η μεταφορά του ιού μέσω των μολυσμένων κουνουπιών.
«Η ευρωπαϊκή διάσταση και επιβάρυνση είναι πλέον εμφανής και η πολυπαραγοντικότητα και η πολυπλοκότητα πρόληψης και αντιμετώπισης όλων αυτών των οικολογικών συσχετισμών για την αποτελεσματική μείωση των περιστατικών του ιού του Δυτικού Νείλου στη χώρα μας, και ευρωπαϊκά, αποτελεί άλλο ένα θέμα δημόσιας υγείας προς συλλογική αντιμετώπιση», καταλήγει η κυρία Ψαλτοπούλου.
Φωτογραφία: iStock
