Μπορεί η αυτοπεποίθηση να είναι… μεταδοτική; Η αίσθηση ότι δίπλα σε έναν άνθρωπο που αποπνέει σιγουριά αισθανόμαστε κι εμείς λίγο πιο βέβαιοι για τον εαυτό μας είναι γνώριμη σε πολλούς. Μέχρι σήμερα, όμως, θα μπορούσε εύκολα να αποδοθεί στην προσωπική εμπειρία.
Μια νέα μελέτη από το Birkbeck, University of London προσφέρει πειραματικές ενδείξεις ότι το φαινόμενο είναι πραγματικό: η αυτοπεποίθηση των άλλων μπορεί να μεταβάλλει τη δική μας και, ακόμη πιο εντυπωσιακά, η επίδραση φαίνεται να επιμένει όταν το άλλο άτομο δεν βρίσκεται πλέον δίπλα μας.
Το παράξενο πείραμα με ένα «σύννεφο» από κουκκίδες
Οι ερευνητές πραγματοποίησαν πολλαπλά πειράματα με περισσότερους από 200 συμμετέχοντες, ζητώντας τους να εκτελέσουν μια φαινομενικά απλή αλλά απαιτητική δοκιμασία αντίληψης.
Στην οθόνη ενός υπολογιστή εμφανιζόταν για λίγο ένα σύννεφο από κινούμενες κουκκίδες. Οι συμμετέχοντες έπρεπε να αποφασίσουν προς ποια κατεύθυνση κινούνταν και στη συνέχεια να δηλώσουν πόσο σίγουροι ήταν για την απάντησή τους.
Η διαδικασία χωρίστηκε ουσιαστικά σε τρία στάδια:
- αρχικά έπαιρναν τις αποφάσεις μόνοι τους,
- στη συνέχεια μαζί με έναν υποτιθέμενο «συνεργάτη» και,
- τέλος, ξανά μόνοι τους.
Υπήρχε όμως μια κρίσιμη λεπτομέρεια που αγνοούσαν: ο συνεργάτης δεν ήταν πραγματικός άνθρωπος. Η συμπεριφορά του ελεγχόταν από αλγόριθμο, προγραμματισμένο ώστε να εμφανίζεται σταθερά είτε πολύ σίγουρος είτε αρκετά αβέβαιος για τις αποφάσεις του.
Η σιγουριά του άλλου γινόταν… δική τους
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Όσοι αλληλεπιδρούσαν με έναν ιδιαίτερα σίγουρο «συνεργάτη» άρχισαν σταδιακά να δηλώνουν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση για τις δικές τους αποφάσεις. Αντίθετα, εκείνοι που εκτέθηκαν σε έναν αβέβαιο συνεργάτη έγιναν και οι ίδιοι λιγότερο βέβαιοι.
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα εμφανίστηκε μετά το τέλος της αλληλεπίδρασης. Όταν οι συμμετέχοντες επέστρεψαν στη δοκιμασία μόνοι τους, η επίδραση δεν εξαφανίστηκε. Όσοι είχαν προηγουμένως βρεθεί με τον σίγουρο συνεργάτη παρέμεναν περισσότερο σίγουροι, ενώ εκείνοι που είχαν αλληλεπιδράσει με τον αβέβαιο συνέχιζαν να εκφράζουν χαμηλότερη αυτοπεποίθηση.
Αυτό έχει σημασία, επειδή υποδηλώνει ότι οι συμμετέχοντες δεν προσάρμοζαν απλώς αυτά που έλεγαν για να ταιριάξουν κοινωνικά με τον άλλον. Φαίνεται ότι είχε αλλάξει, τουλάχιστον προσωρινά, ο τρόπος με τον οποίο αξιολογούσαν εσωτερικά τη βεβαιότητα των δικών τους αποφάσεων.
«Η αυτοπεποίθηση και η αβεβαιότητα μπορούν να περάσουν από το ένα μυαλό στο άλλο»
Ο Δρ. Daniel Yon, αναπληρωτής καθηγητής Γνωστικής Νευροεπιστήμης και συγγραφέας της μελέτης, εξηγεί ότι συνήθως αντιμετωπίζουμε την αυτοπεποίθηση ως κάτι που δημιουργείται αποκλειστικά μέσα μας.
Τα πειράματα, όμως, δείχνουν ότι «η αυτοπεποίθηση και η αβεβαιότητα μπορούν να μεταδοθούν από το ένα μυαλό στο άλλο», με την επίδραση να παραμένει ακόμη και μετά την αποχώρηση του άλλου ατόμου.
Μέσω υπολογιστικών μοντέλων, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι ο εγκέφαλος δεν χρησιμοποιεί μόνο τη δική του απόδοση για να αποφασίσει πόσο βέβαιος πρέπει να αισθάνεται. Φαίνεται ότι αξιοποιεί και κοινωνικά σήματα αυτοπεποίθησης, μαθαίνοντας από το πόσο σίγουροι εμφανίζονται οι άνθρωποι γύρω του.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η επιστήμη βλέπει την αυτοπεποίθηση να μεταδίδεται
Τα νέα αποτελέσματα ενισχύουν μια ενδιαφέρουσα ερευνητική γραμμή. Προηγούμενη σειρά έξι μελετών, δημοσιευμένη στο Journal of Experimental Psychology: General, είχε δείξει ότι ακόμη και η υπερβολική αυτοπεποίθηση μπορεί να μεταδίδεται κοινωνικά.
Οι ερευνητές είχαν διαπιστώσει ότι η έκθεση σε υπερβολικά σίγουρους συνομηλίκους μπορούσε να αυξήσει την υπερεκτίμηση των ίδιων των συμμετεχόντων. Σε ορισμένα πειράματα η επίδραση παρέμενε ακόμη και ημέρες αργότερα, μεταφερόταν σε διαφορετικές εργασίες και μπορούσε να εξαπλωθεί έμμεσα από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Νεότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν επίσης ότι δίνουμε μεγαλύτερο βάρος στις πληροφορίες ενός άλλου ανθρώπου όταν εκείνος τις εκφράζει με μεγάλη βεβαιότητα και ιδιαίτερα όταν εμείς οι ίδιοι δεν είμαστε σίγουροι για τη δική μας κρίση. Αυτό μπορεί να είναι χρήσιμο όταν ο σίγουρος άνθρωπος γνωρίζει πράγματι περισσότερα, αλλά μπορεί να μας κάνει και ευάλωτους σε παραπληροφόρηση όταν η αυτοπεποίθησή του δεν συνοδεύεται από γνώση.
Από το γραφείο μέχρι το χρηματιστήριο
Τα ευρήματα ίσως βοηθούν να εξηγηθεί γιατί διαφορετικές κοινωνικές και επαγγελματικές ομάδες αναπτύσσουν διαφορετικές «κουλτούρες αυτοπεποίθησης».
Οι ερευνητές επισημαίνουν προηγούμενες παρατηρήσεις σύμφωνα με τις οποίες, για παράδειγμα, οι χρηματοοικονομικοί αναλυτές εμφανίζουν υψηλότερη αυτοπεποίθηση από τον γενικό πληθυσμό. Αν άνθρωποι με μεγάλη βεβαιότητα συγκεντρώνονται και αλληλεπιδρούν συνεχώς μεταξύ τους, είναι πιθανό η σιγουριά τους να ενισχύεται αμοιβαία.
Και εδώ βρίσκεται η άλλη όψη του ευρήματος. Η κοινωνικά μεταδιδόμενη αυτοπεποίθηση δεν είναι υποχρεωτικά θετική. Η υπερβολική αυτοπεποίθηση μπορεί να ενισχύσει λανθασμένες αποφάσεις, ομαδική σκέψη και πόλωση, ιδιαίτερα όταν η βεβαιότητα συγχέεται με την πραγματική γνώση.
Μπορούμε λοιπόν να «δανειστούμε» αυτοπεποίθηση;
Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι αρκεί να κάνουμε παρέα με έναν άνθρωπο γεμάτο αυτοπεποίθηση για να μεταμορφωθεί μόνιμα η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας. Οι ίδιοι οι ερευνητές τονίζουν ότι χρειάζονται περισσότερες μελέτες για να διαπιστωθεί πόσο διαρκεί το φαινόμενο και εάν μπορεί πράγματι, σε βάθος χρόνου, να διαμορφώσει κοινωνικούς κανόνες και συμπεριφορές.
Αυτό που δείχνει, όμως, πιο συναρπαστικό είναι: ακόμη και ένα συναίσθημα τόσο προσωπικό όσο το «πόσο σίγουρος είμαι ότι έχω δίκιο» δεν διαμορφώνεται αποκλειστικά μέσα στο μυαλό μας.
Ο εγκέφαλος φαίνεται να παρακολουθεί τη βεβαιότητα των άλλων και να τη χρησιμοποιεί για να βαθμονομεί τη δική του. Με άλλα λόγια, η αυτοπεποίθηση μπορεί πράγματι να είναι «κολλητική», αλλά το ίδιο μπορεί να συμβαίνει και με την αμφιβολία.
[penci_related_posts title=”ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:” number=”8″ style=”grid” align=”none” displayby=”cat” orderby=”random”]
