Μηνιγγίτιδα στα παιδιά: Συμπτώματα, αίτια και η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης

Η μηνιγγίτιδα ορίζεται ως η σοβαρή φλεγμονή των μηνίγγων, των μεμβρανών δηλαδή που προστατεύουν τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό. Αν και μπορεί να οφείλεται σε ποικίλους παθογόνους μικροοργανισμούς, οι ιοί και τα βακτήρια αποτελούν τις κύριες αιτίες. Ενώ η ιογενής μορφή της είναι η συχνότερη και συνήθως εξελίσσεται ήπια, η βακτηριακή μηνιγγίτιδα είναι η πλέον επικίνδυνη. Η εξέλιξή της είναι ραγδαία και μπορεί να προκαλέσει μη αναστρέψιμες νευρολογικές βλάβες ή να αποβεί μοιραία μέσα σε λίγες μόνο ώρες, εάν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα.

Σύμφωνα με δημοσίευση στο The Lancet Neurology, εκτός από τη θνησιμότητα, η μηνιγγίτιδα μπορεί να οδηγήσει σε μακροχρόνιες επιπλοκές, όπως γνωστική εξασθένηση, απώλεια ακοής, κινητική αδυναμία ή παράλυση, αταξία ( έλλειψη συντονισμού κινήσεων) και επιληψία.

Διαβάστε επίσης – Οξεία βακτηριακή μηνιγγίτιδα: Σε τι διαφέρουν τα συμπτώματα μεταξύ παιδιών και ενηλίκων

Μια συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το 2018 διαπίστωσε ότι οι αιτιολογικοί παράγοντες που ευθύνονται για το υψηλότερο ποσοστό κρουσμάτων βακτηριακής μηνιγγίτιδας, σε όλες τις περιοχές παγκοσμίως, ήταν ο Streptococcus pneumoniae (πνευμονιόκοκκος) και η Neisseria meningitidis (μηνιγγιτιδόκοκκος), με τον Haemophilus influenzae (αιμόφιλος της ινφλουέντζας)

ΕΟΔΥ: Συχνότερα αίτια βακτηριακής μηνιγγίτιδας ανάλογα με τους προδιαθεσικούς παράγοντες

Τα αίτια της βακτηριακής μηνιγγίτιδας διαφοροποιούνται ανάλογα με την ηλικία και άλλους προδιαθεσικούς παράγοντες που απεικονίζονται στον πίνακα.

Η λοίμωξη συνήθως ξεκινά σε άλλο σημείο του σώματος, όπως το ανώτερο αναπνευστικό και μέσω της κυκλοφορίας του αίματος φτάνει στις μήνιγγες. Σε σπανιότερες περιπτώσεις μπορεί να προκύψει μετά από κρανιοεγκεφαλικό τραύμα, χειρουργική επέμβαση ή σοβαρή ωτίτιδα ή ιγμορίτιδα.

Τα κύρια συμπτώματα περιλαμβάνουν υψηλό πυρετό, έντονο πονοκέφαλο, αυχενική δυσκαμψία, έμετο και φωτοφοβία, απαιτώντας άμεση ιατρική παρέμβαση.

Βασικοί τύποι μηνιγγίτιδας

• Βακτηριακή μηνιγγίτιδα: Αποτελεί επείγουσα ιατρική κατάσταση που απαιτεί άμεση θεραπεία με αντιβιοτικά. Οι κύριοι ένοχοι είναι ο μηνιγγιτιδόκοκκος, ο πνευμονιόκοκκος και ο αιμόφιλος ινφλουέντζας.
• Ιογενής μηνιγγίτιδα: Είναι ο πιο κοινός τύπος, συχνά λιγότερο σοβαρός, και συνήθως υποχωρεί μέσα σε λίγες μέρες. Προκαλείται από εντεροϊούς, τον ιό του έρπητα, κ.ά..
• Μυκητιασική μηνιγγίτιδα: Λιγότερο συχνή, εμφανίζεται κυρίως σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.
• Παρασιτική μηνιγγίτιδα: Προκαλείται από παράσιτα, με την ηωσινοφιλική μηνιγγίτιδα να είναι μια μορφή της.
  Χρόνια Μηνιγγίτιδα: Όταν τα συμπτώματα διαρκούν για περισσότερο από έναν μήνα

Άλλες χαρακτηριστικές μορφές μηνιγγίτιδας είναι:

• Μηνιγγίτιδα που οφείλεται στη Λιστέρια πρέπει να ερευνάται πάντα στις εγκύους (διότι μπορεί να προκαλέσει γέννηση νεκρού εμβρύου ή θάνατο στο νεογνό), στους ηλικιωμένους (>60 ετών), στους αλκοολικούς και τους ανοσοκατεσταλμένους (π.χ. μεταμοσχευθέντες).
• Μηνιγγίτιδα που οφείλεται σε κολοβακτηρίδιο (Escherichia coli) εμφανίζεται συνήθως σε ηλικιωμένους και νεογέννητα (στα οποία μεταδίδεται με τη δίοδό τους από το γεννητικό σωλήνα κατά τη γέννα).
• Μηνιγγίτιδα που οφείλεται στο μυκοβακτηρίδιο της φυματίωσης είναι σπάνια και εμφανίζεται στα πλαίσια γενικευμένης φυματίωσης.
• Σταφυλοκκοκικές μηνιγγίτιδες συνήθως εμφανίζονται μετά από νευροχειρουργικές επεμβάσεις.

Η μετάδοση της νόσου ποικίλει ανάλογα με το αίτιο.

Ο εντεροϊός αποτελεί τη συχνότερη αιτία ιογενούς μηνιγγίτιδας, ιδιαίτερα σε παιδιά. Μεταδίδεται κυρίως μέσω της λεγόμενης κοπρανοστοματικής οδού. Δηλαδή όταν μικροσκοπικά ίχνη μολυσμένων κοπράνων περάσουν στο στόμα, συνήθως λόγω ανεπαρκούς υγιεινής των χεριών. Αυτό μπορεί να συμβεί εύκολα σε παιδικούς σταθμούς ή σε χώρους όπου τα παιδιά έρχονται σε στενή επαφή μεταξύ τους. Ο εντεροϊός μπορεί επίσης να μεταδοθεί μέσω αναπνευστικών εκκρίσεων, όπως το σάλιο, τα σταγονίδια από βήχα ή φτέρνισμα και οι ρινικές εκκρίσεις.

Και άλλοι ιοί μπορούν να προκαλέσουν μηνιγγίτιδα, όπως ο ιός της παρωτίτιδας και ο ιός της ανεμοβλογιάς. Η μετάδοση γίνεται είτε με άμεση επαφή με τον ασθενή είτε έμμεσα, μέσω αντικειμένων που έχουν μολυνθεί από εκκρίσεις του αναπνευστικού.

Θεωρητικά, οποιοσδήποτε μπορεί να νοσήσει από μηνιγγίτιδα. Ωστόσο, υπάρχουν ομάδες αυξημένου κινδύνου. Σε αυτές περιλαμβάνονται άτομα που ζουν ή εργάζονται σε συνθήκες συγχρωτισμού, όπως στρατιωτικοί ή φοιτητές που διαμένουν σε κοιτώνες. Αυξημένο κίνδυνο έχουν επίσης όσοι ταξιδεύουν σε περιοχές όπου η μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος είναι ενδημική, καθώς και άτομα που έχουν υποβληθεί σε σπληνεκτομή ή έχουν εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

Όσον αφορά ειδικά την ιογενή μηνιγγίτιδα, τα πιο ευάλωτα άτομα είναι τα παιδιά κάτω των 5 ετών, καθώς το ανοσοποιητικό τους σύστημα δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί πλήρως και εκτίθενται συχνότερα σε ιούς σε χώρους φροντίδας και εκπαίδευσης.

Μηνιγγίτιδα στα παιδιά – Πότε πρέπει να καλέσετε γιατρό

Αν ένας γονέας ή φροντιστής υποψιάζεται ότι ένα παιδί μπορεί να έχει μηνιγγίτιδα, απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Η μηνιγγίτιδα αποτελεί επείγουσα ιατρική κατάσταση και δεν πρέπει να καθυστερήσει η εξέταση.

Η μεταφορά στο Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών νοσοκομείου είναι πιο κατάλληλη από μια απλή επίσκεψη σε ιατρείο. Εάν δεν υπάρχει διαθέσιμο μέσο μεταφοράς, πρέπει να κληθεί άμεσα το ΕΚΑΒ (166) για επείγουσα διακομιδή. Η έγκαιρη διάγνωση και η άμεση έναρξη θεραπείας είναι κρίσιμες, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για βακτηριακή μηνιγγίτιδα, η οποία μπορεί να εξελιχθεί ταχύτατα.

Η διάγνωση δεν μπορεί να γίνει τηλεφωνικά ούτε μόνο με περιγραφή των συμπτωμάτων. Απαιτούνται ειδικές ιατρικές εξετάσεις , όπως οσφυονωτιαία παρακέντηση και αιματολογικός έλεγχος,  για να διαπιστωθεί αν πρόκειται για βακτηριακή ή ιογενή μορφή και να ξεκινήσει η κατάλληλη θεραπεία.

Μηνιγγίτιδα στα παιδιά: Συμπτώματα

Στα βρέφη, τα σημάδια της μηνιγγίτιδας δεν είναι πάντα προφανή, λόγω της αδυναμίας του βρέφους να επικοινωνήσει αυτά τα συμπτώματα. Ως εκ τούτου, γονείς, συγγενείς και κηδεμόνες πρέπει να προσέχουν πολύ τη συνολική κατάσταση του βρέφους.

Τα παιδιά ηλικίας κάτω των πέντε ετών, και ιδιαίτερα τα βρέφη, καθώς και οι έφηβοι ηλικίας 15-19 ετών, εμφανίζουν μεγαλύτερη πιθανότητα να νοσήσουν από μηνιγγίτιδα.

Σημεία και συμπτώματα

Το  βρέφος ή το μικρό παιδί με μηνιγγίτιδα μπορεί να παρουσιάζει μερικά ή τα περισσότερα από τα παρακάτω συμπτώματα:

• Πολύ υψηλό πυρετό
• Ευερεθιστότητα, ανησυχία
• Έντονο συνεχές κλάμα
• Σημαντική υπνηλία με αποτέλεσμα να είναι δύσκολο να αφυπνισθεί.
• Σύγχυση και μη ανταπόκριση σε ερεθίσματα
• Εμφάνιση εξανθήματος στο δέρμα που έχει την μορφή μικρώνκόκκινωνκηλίδων.

Το εξάνθημα στη μηνιγγίτιδα είναι αιμορραγικό και είναι αποτέλεσμα σηψαιμίας δηλ. εισόδου μικροβίων στην κυκλοφορία του αίματος. Τα μικρόβια απελευθερώνουν τοξίνες, που μπορεί να προκαλέσουν βλάβες σε διάφορα όργανα του σώματος.

Μπορείτε να το αναγνωρίσετε από το γεγονός ότι, όταν σύρετε από πάνω του το δάχτυλό σας πιεστικά, δεν σβήνει και ξαναεμφανίζεται, όπως συμβαίνει με άλλα εξανθήματα. Αντίθετα παραμένει αναλλοίωτο. Είναι ίσως πιο εύκολο να δείτε αν το εξάνθημα εξαφανίζεται στην πίεση με τον πάτο ενός διάφανου ποτηριού, παρατηρώντας το μέσα από το ποτήρι.

Εάν το παιδί σας παρουσιάζει πυρετό και αιμορραγικό εξάνθημα θα πρέπει αμέσως να το μεταφέρετε στο νοσοκομείο.

Σε μεγαλύτερα παιδιά τα συμπτώματα της μηνιγγίτιδας περιλαμβάνουν:

• Έντονο πονοκέφαλο
• Εμέτους
• Υψηλό πυρετό (38οC ή περισσότερο)
• Δυσκαμψία στον αυχένα
• Ευαισθησία στο φως
• Ταχύπνοια δηλ.γρήγορη  αναπνοή
• Γενικό αίσθημα κακουχίας, κακή διάθεση
• Εξάνθημα στο δέρμα

Είναι  σημαντικό να γνωρίζετε ότι:

• αν το παιδί σας παρουσιάζει κάποιο από τα παραπάνω συμπτώματα ή σημεία δεν σημαίνει ότι υποχρεωτικά έχει μηνιγγίτιδα. Αν όμως υπάρξει έστω και υποψία μηνιγγίτιδας, εξαιτίας της παρουσίας κάποιων συμπτωμάτων, θα πρέπει το παιδί σας να εκτιμηθεί αμέσως από  γιατρό.
• ένα παιδί με μηνιγγίτιδα μπορεί να μην εμφανίσει όλα τα σημεία και τα συμπτώματα. Το χαρακτηριστικό αιμορραγικό εξάνθημα δεν εμφανίζεται σε όλες τις περιπτώσεις μηνιγγίτιδας.
• η διάγνωση της μηνιγγίτιδας δεν είναι πάντα προφανής επειδή τα συμπτώματα της αρχικά μοιάζουν με τα συμπτώματα άλλων εμπύρετων νοσημάτων.

Διάγνωση και θεραπεία

Η διάγνωση επιβεβαιώνεται με οσφυονωτιαία παρακέντηση (λήψη εγκεφαλονωτιαίου υγρού), η οποία δείχνει αν πρόκειται για βακτηριακή ή ιογενή αιτία. Παράλληλα διενεργούνται αιματολογικές εξετάσεις και καλλιέργειες.

Η βακτηριακή μηνιγγίτιδα αντιμετωπίζεται άμεσα με ενδοφλέβια αντιβιοτικά και, σε ορισμένες περιπτώσεις, κορτικοστεροειδή για τον περιορισμό της φλεγμονής. Η ιογενής μορφή συνήθως υποχωρεί σε 7–10 ημέρες με υποστηρικτική αγωγή (υγρά, ανάπαυση, αντιπυρετικά), εκτός από σπάνιες εξαιρέσεις.

Πρόληψη μηνιγγίτιδας

Ο εμβολιασμός αποτελεί το πιο αποτελεσματικό μέτρο πρόληψης για την μηνιγγίτιδα. Τα εμβόλια που κυκλοφορούν δεν καλύπτουν όλα τα βακτήρια που προκαλούν βακτηριακή μηνιγγίτιδα. Αποτελεσματικά εμβόλια (κατά της μηνιγγίτιδας) κυκλοφορούν για το μηνιγγιτιδόκοκκο (στελέχη A, C, Υ και W135), τον πνευμονιόκοκκο και τον αιμόφιλο τύπου b.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) επισημαίνει ότι η διεύρυνση της εμβολιαστικής κάλυψης είναι κρίσιμη για την εξάλειψη των επιδημιών μηνιγγίτιδας.

Τα άτομα που διαμένουν στο ίδιο σπίτι ή έρχονται σε επαφή με πάσχοντα από μηνιγγιτιδόκοκκο θα πρέπει να λαμβάνουν αντιμικροβιακή αγωγή ως προφύλαξη.

Προληπτικά μέτρα από τον ΕΟΔΥ

Καθώς οι περισσότερες περιπτώσεις ιογενούς μηνιγγίτιδας οφείλονται σε εντεροϊούς που αποβάλλονται με τα κόπρανα, συστήνεται η εφαρμογή κανόνων υγιεινής και κυρίως το συχνό και σχολαστικό πλύσιμο των χεριών.

Ειδικότερα συστήνεται:

• Σχολαστικό πλύσιμο των χεριών με σαπούνι και νερό πριν το φαγητό ή την προετοιμασία του φαγητού καθώς και μετά τη χρήση τουαλέτας ή την αλλαγή πάνας σε παιδιά (τόσο του παιδιού όσο και του ενήλικα που το φροντίζει).
• Σχολαστικό και συχνό πλύσιμο των χεριών (τρίψιμο για τουλάχιστον 15-20 δευτερόλεπτα) τόσο του ασθενούς με διαρροϊκές κενώσεις όσο και του ατόμου που τον φροντίζει.

Φωτογραφία: istock