Τι έδειξε νέα μεγάλη μελέτη για την συσχέτιση του ύπνου με την υγεία του εγκεφάλου.
Ο ύπνος είναι θεμελιώδης για πολλές ζωτικές λειτουργίες του οργανισμού – από την απομάκρυνση τοξικών ουσιών στον εγκέφαλο έως την εδραίωση της μνήμης. Ωστόσο, με την ηλικία, οι διαταραχές ύπνου εμφανίζονται συχνότερα.
Μελέτες έχουν δείξει ότι ο ύπνος έχει αμφίδρομη σχέση με τις εγκεφαλικές διαταραχές. Αφ’ ενός οι εγκεφαλικές αλλοιώσεις που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ μπορούν να απορρυθμίσουν τον κύκλο ύπνου-αφύπνισης. Ταυτοχρόνως, όμως, οι διαταραχές ύπνου φαίνεται να επιταχύνουν τις διεργασίες που οδηγούν σε γνωστική έκπτωση.
Τώρα, μία μεγάλης κλίμακας μελέτη σε περισσότερους από 27.000 ενήλικες αποκαλύπτει ότι οι κακές συνήθειες ύπνου σχετίζονται με επιταχυνόμενη γήρανση του εγκεφάλου. Σημαντικό ρόλο στη συσχέτιση αυτή ως φαίνεται διαδραματίζει η φλεγμονή.
Η νέα μελέτη δημοσιεύθηκε στην ιατρική επιθεώρηση eBioMedicine του εκδοτικού ομίλου Lancet. Όπως έδειξε, όσοι έχουν ανθυγιεινές συνήθειες ύπνου παρουσίαζαν εγκεφαλική γήρανση μεγαλύτερη κατά 1 έτος σε σύγκριση με την ηλικία τους.
Το εύρημα αυτό ενισχύειο τις αυξανόμενες ενδείξεις ότι οι διαταραχές ύπνου μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο άνοιας και άλλων νευρολογικών παθήσεων αργότερα στη ζωή, σχολιάζουν η παθολόγος Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, καθηγήτρια Θεραπευτικής, Επιδημιολογίας & Προληπτικής Ιατρικής στην Θεραπευτική Κλινική ΕΚΠΑ του Νοσοκομείου Αλεξάνδρα, και οι βιολόγοι Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και Σόνια Μαραβελάκη.
Η μελέτη
Στη νέα μελέτη οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης για να υπολογίσουν την ηλικία του εγκεφάλου. Ο υπολογισμός έγινε μέσω της ανάλυσης περισσότερων από 1.000 μετρήσεις από μαγνητικές τομογραφίες.
Η διαφορά ανάμεσα στην ηλικία του εγκεφάλου και στη χρονολογική ηλικία είναι γνωστή ως brain age gap. Θεωρείται πρώιμος δείκτης επιδείνωσης της εγκεφαλικής υγείας.
Η μελέτη έδειξε ότι για κάθε μείωση κατά μία μονάδα στην «βαθμολογία υγιούς ύπνου», ο εγκέφαλος φαινόταν γερασμένος κατά περίπου 0,5 έτος. Η βαθμολογία υγιούς ύπνου είναι ένας δείκτης που συνυπολογίζει πέντε παραμέτρους που έχει ο ύπνος:
- Τον χρονότυπο
- Τη διάρκεια του ύπνου
- Την αϋπνία
- Την ρογχοπάθεια (ροχαλητό)
- Την υπνηλία στη διάρκεια της ημέρας
Σύμφωνα με τη μελέτη, οι συμμετέχοντες με μέτρια ποιότητα ύπνου είχαν εγκεφάλους 0,6 έτη γηραιότερους. Αντίστοιχα, όσοι ανέφεραν κακής ποιότητας ύπνο, είχαν εγκεφάλους κατά σχεδόν 1 έτος γηραιότερους από την πραγματική τους ηλικία.
Οι διαφορές αυτές μπορεί να φαίνονται μικρές. Σε βάθος χρόνου, όμως, μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά την υγεία του εγκεφάλου.
Ο ρόλος της φλεγμονής
Οι συμμετέχοντες στη μελέτη υποβλήθηκαν επίσης σε εξετάσεις αίματος. Αυτές έδειξαν ότι ορισμένοι δείκτες φλεγμονής (λ.χ. ο αριθμός των λευκών αιμοσφαιρίων) εξηγούσαν πάνω από το 10% της σύνδεσης ανάμεσα στις διαταραχές ύπνου και στη μεγαλύτερη ηλικία εγκεφάλου.
Το αποτέλεσμα αυτό συμφωνεί με προηγούμενες μελέτες που δείχνουν ότι οι διαταραχές ύπνου προκαλούν φλεγμονή σε όλο το σώμα. Η φλεγμονή συμβάλλει σε παθήσεις όπως:
- Εγκεφαλικά επεισόδια
- Νόσο Αλτσχάιμερ
- Άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις
Εξίσου σημαντικοί είναι και άλλοι πιθανοί μηχανισμοί. Το γλυολεμφικό σύστημα του εγκεφάλου, λ.χ., είναι ιδιαιτέρως ενεργό όταν ο ύπνος είναι βαθύς. Το σύστημα αυτό είναι ο μηχανισμός απομάκρυνσης αποβλήτων από τον εγκέφαλο. Η ανεπαρκής ή διακοπτόμενη ανάπαυση μπορεί να παρεμποδίσει τη λειτουργία του, οδηγώντας σε συσσώρευση βλαβερών πρωτεϊνών, όπως η αμυλοειδής πρωτεΐνη.
Η μελέτη έδειξε ότι η σχέση ανάμεσα στις διαταραχές ύπνου και στη γήρανση του εγκεφάλου ήταν ισχυρότερη στους άνδρες. Οι λόγοι γι’ αυτό παραμένουν ασαφείς.
Η ηλικία των συμμετεχόντων επίσης έπαιξε σημαντικό ρόλο: η σχέση ήταν πιο έντονη σε άτομα κάτω των 60 ετών σε σύγκριση με μεγαλύτερους συμμετέχοντες.
Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός ότι η παρουσία του γονιδίου APOE ɛ4 δεν άλλαξε σημαντικά τη συσχέτιση που έχει ο ύπνος με την ηλικία του εγκεφάλου. Το γονίδιο αυτό αποτελεί γνωστό γενετικό παράγοντα κινδύνου για νόσο Αλτσχάιμερ.
Τι να προσέχουμε
Λόγω του μεγάλου δείγματος και των προηγμένων απεικονιστικών μεθόδων, αυτή η μελέτη είναι μία από τις πιο ολοκληρωμένες ως τώρα. Παρ’ όλα αυτά, οι συγγραφείς τονίζουν ορισμένους περιορισμούς (λ.χ. η ποιότητα του ύπνου βασίστηκε σε αυτοαναφορές, οι οποίες συχνά είναι λιγότερο αξιόπιστες από τις αντικειμενικές μετρήσεις).
Σε κάθε περίπτωση, όταν ο εγκέφαλος δείχνει πιο γερασμένος από την πραγματική μας ηλικία, αυτό δεν είναι ένα απλό εύρημα. Είναι ένα ανησυχητικό καμπανάκι κινδύνου, τονίζουν οι τρεις ειδικοί. Και αυτό διότι η πρώιμη γήρανση του εγκεφάλου έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο:
- Γνωστικής έκπτωσης
- Άνοιας
- Ακόμη και πρόωρου θανάτου
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι οι διαταραχές ύπνου μπορεί να διορθωθούν. Σε αντίθεση με τους γενετικούς κινδύνους, βελτιώνοντας τις συνήθειες ύπνου υπάρχει η ελπίδα να επιβραδυνθεί η γήρανση του εγκεφάλου και να μειωθεί ο κίνδυνος άνοιας.
«Μελλοντικές μελέτες θα πρέπει να διερευνήσουν αν παρεμβάσεις, όπως η αντιμετώπιση της αϋπνίας ή της υπνικής άπνοιας, καθώς και η υιοθέτηση μιας πιο υγιεινής ρουτίνας στον ύπνο, μπορούν να διατηρήσουν τον εγκέφαλο «νεότερο» για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα», τονίζουν οι ειδικοί.
Προς το παρόν, οι ειδικοί συνιστούν να δίνουμε προτεραιότητα στον ύπνο, τηρώντας τα εξής:
- Να κοιμόμαστε 7–9 ώρες κάθε βράδυ
- Να διατηρούμε σταθερό ωράριο ύπνου
- Να περιορίζουμε καφέ, αλκοόλ και οθόνες πριν από τον ύπνο
«Καθώς συσσωρεύονται νέα επιστημονικά δεδομένα, ένα πράγμα γίνεται σαφές: ο ύπνος δεν είναι απλώς ξεκούραση. Είναι ένα από τα πιο ισχυρά «όπλα» που διαθέτουμε για να προστατεύσουμε τον εγκέφαλό μας από την πρόωρη γήρανση», καταλήγουν οι τρεις επιστήμονες.
Φωτογραφία: iStock
