Η κιρσοκήλη είναι μια από τις πιο συχνές ανδρολογικές παθήσεις που μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη γονιμότητα του άνδρα, αλλά και την ποιότητα ζωής του.
Παρόλο που συχνά είναι ασυμπτωματική, σε αρκετές περιπτώσεις η κιρσοκήλη μπορεί να προκαλέσει πόνο, αίσθημα βάρους στο όσχεο ή υπογονιμότητα.
Στο άρθρο αυτό θα αναλύσουμε τι είναι η κιρσοκήλη, πώς διαγιγνώσκεται, ποιες είναι οι ενδείξεις για χειρουργική αποκατάσταση και ποια είναι τα ποσοστά επιτυχίας και υποτροπής μετά το χειρουργείο.
Τι είναι η κιρσοκήλη;
Η κιρσοκήλη είναι η διάταση και η παλίνδρομη ροή αίματος στις φλέβες του σπερματικού τόνου, δηλαδή στις φλέβες που απομακρύνουν το αίμα από τον όρχι. Με πιο απλά λόγια, πρόκειται για «κιρσούς» στο όσχεο — αντίστοιχοι με τους κιρσούς που εμφανίζονται στα πόδια.
Η πάθηση αφορά περίπου 15% των ανδρών γενικού πληθυσμού, αλλά σε άνδρες που αντιμετωπίζουν πρόβλημα υπογονιμότητας το ποσοστό φτάνει το 40%. Η κιρσοκήλη είναι πολύ πιο συχνή στον αριστερό όρχι λόγω της ανατομίας της φλεβικής αποχέτευσης.
Ποια είναι τα συμπτώματα;
Η κιρσοκήλη συχνά είναι ασυμπτωματική και ανακαλύπτεται τυχαία σε κλινική εξέταση ή κατά τη διερεύνηση υπογονιμότητας. Ωστόσο, σε ορισμένους άνδρες μπορεί να προκαλέσει:
● Αίσθημα βάρους ή τραβήγματος στο όσχεο.
● Ορατές ή ψηλαφητές διογκωμένες φλέβες.
● Δυσφορία ή πόνο που επιδεινώνεται με την ορθοστασία ή τη σωματική κόπωση.
● Μείωση όγκου του όρχι
Πώς επηρεάζει τη γονιμότητα;
Η κιρσοκήλη μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα του σπέρματος με διάφορους μηχανισμούς:
● Αύξηση της τοπικής θερμοκρασίας στους όρχεις, γεγονός που διαταράσσει τη σπερματογένεση.
● Δυσχέρεια στην οξυγόνωση και απομάκρυνση τοξικών ουσιών από τον όρχι.
● Οξειδωτικό στρες που βλάπτει το DNA των σπερματοζωαρίων.
Αποτέλεσμα είναι μειωμένος αριθμός, κινητικότητα και ποιότητα σπερματοζωαρίων.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση βασίζεται σε:
● Κλινική εξέταση: Ο γιατρός ψηλαφεί το όσχεο σε όρθια και ύπτια θέση, ζητώντας από τον ασθενή να κάνει δοκιμή Valsalva (να πιέσει την κοιλιά με κλειστή μύτη και στόμα).
● Υπερηχογράφημα οσχέου με Doppler: Επιβεβαιώνει τη διάταση των φλεβών και την παλίνδρομη ροή αίματος.
Ποιες είναι οι ενδείξεις χειρουργείου;
Δεν χρειάζεται κάθε κιρσοκήλη θεραπεία. Οι κατευθυντήριες οδηγίες της EAU – European Association of Urology προτείνουν χειρουργική αντιμετώπιση όταν συντρέχουν οι εξής λόγοι:
🔹 Υπογονιμότητα:
● Ετερόπλευρη ή αμφοτερόπλευρη κιρσοκήλη με παθολογική ανάλυση σπέρματος (σπερμοδιάγραμμα).
● Ετερόπλευρη κιρσοκήλη σε άνδρα με φυσιολογική σπερματογένεση, όταν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου μελλοντικής επιδείνωσης (π.χ. εφηβεία).
🔹 Πόνος:
● Επίμονος πόνος στο όσχεο που δεν υποχωρεί με συντηρητικά μέτρα (φαρμακευτική αγωγή, αποφυγή παρατεταμένης ορθοστασίας).
🔹 Ατροφία όρχεως:
● Σε εφήβους ή νεαρούς άνδρες με σημαντική διαφορά μεγέθους όρχεων (ο επηρεαζόμενος όρχις είναι μικρότερος).
Ποιες είναι οι διαθέσιμες μέθοδοι χειρουργικής αντιμετώπισης;
Η κιρσοκήλη αντιμετωπίζεται με απολίνωση ή εμβολισμό των πάσχουσων φλεβών.
Οι κύριες τεχνικές είναι:
Μικροχειρουργική υποβουβωνική απολίνωση
Χρυσό πρότυπο (gold standard) με τα χαμηλότερα ποσοστά υποτροπής.
● Ελάχιστα επεμβατική με μικροσκόπιο.
● Εξαιρετική διατήρηση αρτηρίας και λεμφαγγείων.
Λαπαροσκοπική απολίνωση:
● Καλή επιλογή σε αμφοτερόπλευρη κιρσοκήλη.
● Γρήγορη ανάρρωση.
Σκλήρυνση ή εμβολισμός (interventional radiology):
● Μη χειρουργική μέθοδος.
● Κατάλληλη σε ειδικές περιπτώσεις, π.χ. σε ασθενείς υψηλού χειρουργικού κινδύνου.
Η επιλογή μεθόδου γίνεται σε συνεργασία με τον ουρολόγο και εξαρτάται από την ηλικία, το ιστορικό και το μέγεθος της κιρσοκήλης.
Ποια είναι τα ποσοστά επιτυχίας και υποτροπής;
Η μικροχειρουργική μέθοδος έχει τα καλύτερα αποτελέσματα:
● Επιτυχία βελτίωσης παραμέτρων σπέρματος: 60–80%
● Πιθανότητα επίτευξης εγκυμοσύνης φυσιολογικά: 30–50% μέσα σε 12 μήνες.
● Ποσοστά υποτροπής: 1–5% με τη μικροχειρουργική μέθοδο (έναντι 10–15% με παλαιότερες τεχνικές).
Οι υποτροπές συνδέονται συνήθως με μη επαρκή απολίνωση όλων των παθολογικών φλεβών ή ανάπτυξη παράπλευρης κυκλοφορίας.
Τι γίνεται αν υποτροπιάσει η κιρσοκήλη;
Σε περίπτωση υποτροπής, ο ουρολόγος αξιολογεί την ανάγκη για επανεπέμβαση. Αν το σπέρμα παραμένει παθολογικό και υπάρχει επιθυμία τεκνοποίησης, συνιστάται εκ νέου μικροχειρουργική αποκατάσταση ή εμβολισμός.
Ποια είναι η αποκατάσταση μετά το χειρουργείο;
Η κιρσοκηλεκτομή θεωρείται επέμβαση χαμηλής βαρύτητας. Ο ασθενής συνήθως επιστρέφει στις καθημερινές του δραστηριότητες μέσα σε λίγες ημέρες, ενώ η πλήρης ανάρρωση απαιτεί:
● Αποφυγή βαριών δραστηριοτήτων για 2–3 εβδομάδες.
● Σεξουαλική αποχή για περίπου 1–2 εβδομάδες.
● Επανέλεγχο με σπερμοδιάγραμμα σε 3–6 μήνες.
