«Μαμά, θα πεθάνεις;» Πώς απαντάμε στις δύσκολες ερωτήσεις των παιδιών

Date:

Δεν θυμάμαι πότε ήταν η πρώτη φορά που τα παιδιά μου, μου έθεσαν το παραπάνω ερώτημα. Θυμάμαι ωστόσο τον τρόμο στα μικροσκοπικά τους μάτια και την πελώρια αγωνία μου ν’ αλλάξω θέμα συζήτησης με αλλόκοτα «υποκατάστατα», όπως «να φτιάξουμε ποπ κορν το βράδυ;» και «μου είπαν ότι αύριο θα έχει πολύ καλό καιρό». Το ερώτημα επανήλθε ξανά και ξανά, όχι πάντα προσωποποιημένο αλλά σταθερά προσανατολισμένο στην έννοια του θανάτου. Τότε κατάλαβα ότι οι πιο δύσκολες ερωτήσεις είναι αυτές που αφορούν σε θέματα-ταμπού και πως ως δυτική κοινωνία παρουσιάζουμε μία ιδιαίτερη αδυναμία να παραδεχθούμε την απλή αλήθεια: ότι ο θάνατος είναι το αναπόφευκτο και καθολικό τέλος της ζωής. Όπως πολύ σωστά παρατηρεί η Βρετανή ψυχολόγος Penelope Leach: «Πολλοί άνθρωποι ζουν μία ολόκληρη ζωή αντιμετωπίζοντας με βουβό, υποσυνείδητο τρόμο γεγονότα που ξέρουν ότι θα συμβούν αναγκαστικά: τον θάνατό τους και τον θάνατο των ανθρώπων που αγαπούν. Ο τρόμος μας καθιστά κακούς συζητητές, κατά συνέπεια αν οι γονείς δεν αρχίσουν να διασπούν αυτόν τον κύκλο, ο τρόμος και το ταμπού θα μεταφέρονται από γενιά σε γενιά…»

Όχι. Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τις αρχές του θανάτου για χάρη του παιδιού μας, ούτε να το προφυλάξουμε προκειμένου να μην σκεφτεί τον θάνατο γιατί θα τον δει -στα φυτά, στα έντομα, στα σκοτωμένα ζώα στους δρόμους- και θα αναρωτηθεί.

Ο θάνατος είναι, στην τελική, η μόνη βεβαιότητα της ζωής… Μία από τις φορές που τα παιδιά μου με ρώτησαν περί θανάτου τους απάντησα: «Δεν θέλω να ξανακούσω για θανάτους! Η λέξη «θάνατος» είναι απαγορευμένη!». Ύστερα σκέφτηκα ότι μ’ αυτόν τον τρόπο, μ’ εκείνη την ανώριμη και ταυτοχρόνως φοβική αντίδραση, το μόνο που κατάφερα ήταν ν’ αφήσω τα παιδιά μου περισσότερο εκτεθειμένα στην ανησυχία και στην αδυναμία αντιμετωπίσουν ένα απρόσμενο τέλος.

Και κάπως έτσι, έψαξα τι να πω και πώς να το πω: «Το πιο δύσκολο σημείο είναι η αρχή», - η Leach: «Αφού παραδεχθείτε ότι όλα τα ζωντανά όντα πεθαίνουν, το παιδί σας θα ρωτήσει «Εγώ θα πεθάνω;» ή «Εσύ θα πεθάνεις;». Όταν θα σας κάνει τις πρώτες ερωτήσεις αυτού του είδους, να θυμάστε ότι ένα μικρό παιδί δεν μπορεί να αντιληφθεί ή να συναισθανθεί το πένθος. Δεν ξέρει τι σημαίνει «πεθαίνω» – αυτό ακριβώς το ζήτημα προσπαθεί να διερευνήσει -, κατά συνέπεια μπορεί για σας αυτή η λέξη να είναι γεμάτη πόνο, αλλά το παιδί δεν τη βλέπει έτσι.

Μπορείτε να του δώσετε μία αντικειμενική απάντηση αλλά να προσθέσετε και άλλα στοιχεία για να το βοηθήσετε να διατηρήσει τη συναισθηματική του απόσταση. Θα μάθει με μεγάλη προθυμία τη χρονική κλίμακα του κάθε είδους – από το όριο ζωής ωρών της πεταλούδας ως τη βραχεία ζωή των μικρών θηλαστικών (όπως το γατάκι του) και τη μακροβιότητα των ανθρώπων και των ελεφάντων. Στο πλαίσιο της αντικειμενικής απάντησης μπορείτε να του πείτε με ειλικρίνεια ότι συνήθως οι γονείς ζουν μέχρι να γίνουν γονείς τα παιδιά τους. Αποφύγετε τις έντρομες αντιδράσεις και απαντήστε καθησυχαστικά και με ειλικρίνεια:«Σ’ αυτή τη χώρα οι άνθρωποι ζουν ως τα 75 και μερικοί φτάνουν τα 100, επομένως δεν υπάρχει λόγος ν’ ανησυχούμε…».

«Και μετά τον θάνατο πού πάμε;»

Πέρα από το γεγονός του θανάτου αυτό καθαυτό, οι παιδικοί φόβοι όσον αφορά στον θάνατο επικεντρώνονται στο είδος του θανάτου και στο τι γίνεται μετά. Σύμφωνα με την ειδικό, η εικόνα που έχει το παιδί για τον θάνατο είναι συνήθως ο βίαιος θάνατος που βλέπει στην τηλεόραση. Το παιδί πρέπει να μάθει ότι ο φυσικός θάνατος είναι συνήθως μία γαλήνια υποχώρηση στη λήθη, παράδοση της ζωής και όχι σκοτωμός. Ανεξαρτήτως του τι επιθυμείτε να του πείτε για τη μετά θάνατον ζωή, έχει ζωτική σημασία να καταλάβει ότι ο φυσικός θάνατος, των εντόμων, των ζώων και των ανθρώπων, είναι τετελεσμένο γεγονός, ότι ο νεκρός δεν ξαναζωντανεύει, δεν έχει επίγνωση και δεν αισθάνεται.

Πείτε του ότι οι ιστορίες που μιλάνε για φαντάσματα είναι παραμύθια και πως οι τελετές και ο θρήνος είναι το «μετά» των ζωντανών, όχι των νεκρών. Μην ωραιοποιείτε τον θάνατο, διότι έτσι δημιουργείτε στο παιδί μία πλάνη η οποία μπορεί να το οδηγήσει οπουδήποτε αλλού εκτός από την εξοικείωσή του με το αναπόφευκτο. Ωστόσο, όσο σημαντικό είναι να βοηθάμε τα παιδιά να αποδεχθούν το αναπόφευκτο του φυσικού θανάτου άλλο τόσο επιτακτικό είναι να μην συνηθίσουν τις σφαγές στην τηλεόραση και τις αναφορές σε εγκλήματα και αιματοχυσίες. Την επόμενη φορά λοιπόν που το παιδί θα σας ρωτήσει για τον θάνατο, μιλήστε του με τρόπο ξεκάθαρο και κατανοητό προσθέτοντας πόσο σημαντικό είναι να προσέχουμε τον εαυτό μας και να σεβόμαστε τη ζωή, τη δική μας ή των άλλων…

Share post:

Subscribe

Popular

More like this
Related

Ορέστης Τζιόβας: Έκανα coming out, γιατί δεν υπάρχει σεβασμός στην κοινωνία για τη διαφορετικότητα

Πρέπει να γίνει έκρηξη για να «ξεκαταπιεστεί» κάποιος, πρόσθεσε

Δανάη Μπάρκα: Μικρή στο Κουκλέσι Ιωαννίνων, ντυνόμουν βοσκοπούλα στην γιορτή του τσοπάνη

Αν το γκουγκλάρετε, υπάρχει κι έχω και φωτογραφία, πρόσθεσε

Πέθανε ο δεύτερος σύζυγος της Αλίκης Βουγιουκλάκη, Γιώργος Ηλιάδης

Πέθανε ο δεύτερος σύζυγος της Αλίκης Βουγιουκλάκη, Γιώργος Ηλιάδης. Τη δυσάρεστη είδηση γνωστοποίησε ο δήμαρχος Λευκωσίας και εκλεγμένος Περιφερειάρχης Λευκωσίας Κωνσταντίνος Γιωρκάτζης με μια ανάρτηση του στο Facebook. Ο δήμαρχος Λευκωσίας ήταν γαμπρός του Γιώργου Ηλιάδη. Καλό παράδεισο αγαπημένε μου πεθερέ.Posted by Constantinos Yiorkadjis on Monday, June 24, 2024 Ο Γιώργος Ηλιάδης, επιχειρηματίας και δημοσιογράφος, υπήρξε

Η Μιμή Ντενίση εύχεται στην κόρη της για τα γενέθλιά της – «Είμαι ευγνώμων που απέκτησα ένα τόσο καλό παιδί»

Με μια ανάρτηση στον λογαριασμό της στο Instagram, η Μιμή Ντενίση εύχεται στην κόρη της, Μαριτίνα για τα γενέθλιά της. «Χρόνια πολλά στη Μαριτίνα μου!! Στον θησαυρό και τη χαρά της ζωής μου», γράφει στην ανάρτηση που συνοδεύει με μια φωτογραφία της κόρης της. «Έχω ζήσει μεγάλες επιτυχίες και έντονες στιγμές ευτυχίας και είμαι ευγνώμων

Λαζόπουλος για Κουτσελίνη και υπόθεση Λύτρα: Αν δεν είχες χάμπουργκερ όταν σπούδαζες, σου δημιουργούσε «παρένθετη παραίσθηση του υποχονδρίου»

«Όταν χρειάστηκε να πάω να σπουδάσω, δεν είχα χάμπουργκερ, δεν είχα τσίζμπεργκερ να φάω», έλεγε πρόσφατα η Ζήνα Κουτσελίνη, μετά τη δήλωσή της για τον Απόστολο Λύτρα που προκάλεσε αντιδράσεις. Η δήλωσή της ότι «η καριέρα του Λύτρα πλήττεται μετά από αυτό το περιστατικό» προκάλεσε πολλές αντιδράσεις, με την ίδια να προσπαθεί στη συνέχεια να

Γιώργος Θεοφάνους: Δεν μιλάμε με τη Νατάσα Θεοδωρίδου, δεν ξέρω αν θα ξαναέγραφα δίσκο για εκείνη

Ο γνωστός συνθέτης, Γιώργος Θεοφάνους, μίλησε σήμερα στην εκπομπή «Super Κατερίνα» του Alpha, όπου αναφέρθηκε και στη σχέση του με τη Νατάσα Θεοδωρίδου. «Δεν μιλάμε με τη Νατάσα, αλλά ρε παιδί μου έχει πει τόσο ωραία τραγούδια κι ούτε μπορώ να φανταστώ εκείνα τα τραγούδια με τη φωνή κάποιου άλλου», είπε. «Μην είμαστε άδικοι. Μου

Μαρία Γεωργιάδου: Είχαμε πάρει έγκριση από την ΕΡΤ, αλλά για κάποιο λόγο ακυρώθηκε

«Έχει τύχει να γράφω 18 συνεχόμενες ώρες ένα σενάριο. Ήταν ο Ήλιος και μετά η Άγρια Γη», είπε η Μαρία Γεωργιάδου. Η Μαρία Γεωργιάδου έδωσε συνέντευξη στην εκπομπή Happy Day και την Όλγα Λαφαζάνη. Η ηθοποιός και σεναριογράφος μίλησε, μεταξύ άλλων, για το νέο σίριαλ που ετοιμάζει.   «Εργάζομαι πάνω σε ένα σενάριο. Δεν θα

Η άβαφη Ελένη Μενεγάκη και η σέλφι από την Άνδρο – «Άλλη μια μέρα στον παράδεισο»

Αποτρίχωση στο μπικίνι: Ποια είναι η ιδανική για εσάς; Νεκρός από επίθεση καρχαρία ο θρύλος του σέρφινγκ, Tαμάγιο Πέρι – Είχε παίξει στην ταινία «Οι πειρατές της Καραϊβικής» Η άβαφη Ελένη Μενεγάκη και η σέλφι από την Άνδρο – «Άλλη μια μέρα στον παράδεισο» Το 14ο πακέτο κυρώσεων σε βάρος της Ρωσίας υιοθέτησε το Συμβούλιο

Αναστασία Γιούσεφ: Έχω δεχτεί σεξουαλική παρενόχληση από μαγαζάτορα

Για τις φορές που έχει πέσει θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης μίλησε η Αναστασία Γιούσεφ. Και αποκάλυψε πως αντέδρασε. «Σε προσβάλει και σου χαλάει την ψυχή» τόνισε η Αναστασία Γιούσεφ, μιλώντας στο ένθετο Secret των Παραπολιτικών και την δημοσιογράφο Σάσα Σταμάτη. Έχεις δεχθεί σεξουαλική παρενόχληση; Ναι, έχω δεχτεί σεξουαλική παρενόχληση. Χρόνια πριν, από μαγαζάτορα πάλι. Μόλις με

Απόστολος Λύτρας: Το «επεισόδιο» με κρατούμενο αστυνομικό στον Κορυδαλλό

Απόστολος Λύτρας: Το «επεισόδιο» με κρατούμενο αστυνομικό στον Κορυδαλλό Δευτέρα, 24.6.2024, 10:55 Zappit@ZAPPIT_ Το πρώτο του σαββατοκύριακο πέρασε ο Απόστολος Λύτρας στον Κορυδαλλό. Ο Απόστολος Λύτρας πέρασε το πρώτο του σαββατοκύριακο στις φυλακές Κορυδαλλού, μετά την προφυλάκισή του για τον ξυλοδαρμό της συζύγου του, Σοφίας Πολυζωγοπούλου και για τη μετέπειτα παραβίαση των περιοριστικών όρων. Πληροφορίες

Τραϊάνα Ανανία σε Σταματίνα Τσιμτσιλή: “Θες να παντρευτούμε αν χωρίσεις;”

Η Τραϊάνα Ανανία φιλοξενήθηκε στο Happy Day και μίλησε για το ρέικι και για τα επαγγελματικά της. Οι ατάκες και η διάθεσή της ενθουσίασαν

Ημικρανία: Ποιες θεραπείες προτιμούν οι ασθενείς όταν πονάνε σε Ελλάδα και Κύπρο

Οι ασθενείς κρίνουν ως πιο σημαντική παράμετρο την αποτελεσματικότητα στην αναλγητική θεραπεία για την ημικρανία. Η ταχύτητα δράσης, η αποτελεσματικότητα ταυτόχρονα με την ασφάλεια, αλλά και η δραστική μείωση των επεισοδίων αποτελούν για τους ασθενείς με ημικρανία στην Ελλάδα τις κύριες προτεραιότητές τους, όταν λαμβάνουν θεραπεία για την πρόληψη και αντιμετώπιση των ημικρανικών κρίσεων. Αυτό