Κάθε οικογένεια έχει ιστορίες που αφηγείται ξανά και ξανά — και άλλες που παραμένουν στη σιωπή. Μερικές φορές, όσα δεν ειπώθηκαν βρίσκουν τρόπο να εμφανιστούν στις σχέσεις, στις αντιδράσεις, στον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουν τα παιδιά.
Η αναγνώριση αυτού του αόρατου νήματος – που περνάει από γενιά σε γενιά – μπορεί να μοιάζει δύσκολη, ιδιαίτερα όταν συνδέεται με εμπειρίες πολύ παλαιότερες από τη δική μας ζωή. Ωστόσο, η κατανόηση του οικογενειακού παρελθόντος μπορεί να γίνει η αφετηρία για ένα διαφορετικό μέλλον.
Όπως επισημαίνουν νευροψυχολόγοι, τo διαγενεακό τραύμα, όταν παραμένει ανεπούλωτο, μπορεί να επηρεάσει βαθιά τη ψυχική ευεξία και τη συνολική ποιότητα ζωής, τόσο του ίδιου του ατόμου που το υπέστη όσο και των επόμενων γενεών, δηλαδή των παιδιών του, οδηγώντας σε «τοξικά» μοτίβα σχέσεων.
Τι είναι το διαγενεακό τραύμα
Στη ρίζα του διαγενεακού τραύματος μπορεί να βρίσκεται μια δυσλειτουργική συμπεριφορά μέσα στην οικογένεια ή ένα τραυματικό γεγονός που έχει βιώσει συλλογικά μια ομάδα ατόμων, εν προκειμένω η οικογένεια. Από έναν πόλεμο, μια απώλεια και τον ρατσισμό μέχρι τον αλκοολισμό, τις εξαρτήσεις, την κακοποίηση και την παραμέληση κατά την παιδική ηλικία, το συναισθηματικό φορτίο αυτών των γεγονότων μπορεί να μεταφερθεί από γενιά σε γενιά.
Η σχετική κλινική βιβλιογραφία συνδέει το ανεπίλυτο τραύμα με τη βία, τις εξαρτήσεις, τα προβλήματα ψυχικής υγείας (κατάθλιψη, άγχος και επίμονες ιδεοληπτικές σκέψεις), την παραβατικότητα ακόμη και την παχυσαρκία. Και όπως έχει διαπιστωθεί ερευνητικά αναπτύσσεται ένας κύκλος μεταβίβασης του τραύματος από τη μία γενιά στην επόμενη.
Πώς επηρεάζει τις σχέσεις μέσα στην οικογένεια
Ο δεσμός με τους γονείς αποτελεί την πρώτη και θεμελιωδέστερη σχέση στη ζωή ενός ανθρώπου. Ωστόσο, οι συνέπειες των τραυματικών εμπειριών μπορούν να δυσκολέψουν τη σχέση γονέα και παιδιού.
Όταν το ανεπεξέργαστο διαγενεακό τραύμα προκαλεί πληγές στον συναισθηματικό δεσμό -όπως εκείνες που συνδέονται με τη σχέση με τη μητέρα ή τον πατέρα – συμβάλει σε μια γονεϊκή παρουσία που είναι απούσα, κακοποιητική ή συναισθηματικά μη διαθέσιμη.
Το παιδί ενδέχεται τότε να ζει σε μια συνεχή κατάσταση φόβου και άγχους, να αισθάνεται ότι δεν το αγαπούν, ότι το έχουν εγκαταλείψει ή ότι δεν αξίζει φροντίδα και να φοβάται να εκφραστεί.
Οι πληγές στον συναισθηματικό δεσμό δεν αποτελούν την ταυτότητα ενός ανθρώπου ούτε μια ισόβια καταδίκη. Όπως επισημαίνουν νευροψυχολόγοι, στην ενήλικη ζωή χρειάζεται να αναγνωρίζουμε και να πενθούμε τις απώλειές μας, να επεξεργαζόμαστε τον πόνο και να φροντίζουμε την επούλωσή μας, ώστε να μη μεταφέρουμε το τραύμα από γενιά σε γενιά.
Όταν ένας γονέας δεν έχει συμφιλιωθεί με τις θυσίες που έκανε για το παιδί του, δεν έχει πενθήσει τις δικές του απώλειες ή δεν έχει επεξεργαστεί το τραύμα του, το παιδί μπορεί να εσωτερικεύσει την πεποίθηση ότι του «χρωστά» επειδή το φρόντισε.
Ως αποτέλεσμα, μπορεί να παραμερίζει τις δικές του ανάγκες για να μην πληγώσει τον γονέα και, μέσα σε αυτή τη διαδικασία, να υπονομεύει τις δικές του δυνατότητες.
Πώς μπορεί να επουλωθεί το διαγενεακό τραύμα
Παρότι το διαγενεακό τραύμα δεν μπορεί να διαγραφεί, υπάρχουν τρόποι να αντιμετωπιστεί με ουσιαστικό τρόπο. Σύμφωνα με νευροψυχολόγους, οι επιπτώσεις του μπορούν να περιοριστούν, ακόμη κι αν δεν εξαλειφθούν ολοκληρωτικά. Η επίδρασή του είναι δυνατόν να μειωθεί με τον χρόνο, μέσα από συστηματικές προσπάθειες επούλωσης, επίγνωσης και διακοπής των αρνητικών κύκλων.
Το πρώτο βήμα είναι να μην αγνοείτε τον δικό σας πόνο. Η επεξεργασία του αποτελεί μέρος της ευθύνης ενός ενήλικα, ώστε το τραύμα να μη συνεχίσει να μεταφέρεται στις επόμενες γενιές.
Βέβαια, εφόσον οι οικογενειακές πληγές μπορεί να διαρκούν δεκαετίες ή και περισσότερο, η επούλωσή τους δεν γίνεται από τη μια μέρα στην άλλη. Η επούλωση, ωστόσο, παραμένει εφικτή και οι ακόλουθες προσεγγίσεις μπορούν να βοηθήσουν ώστε να γίνει προτεραιότητα.
1. Δημιουργήστε ένα ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον
Αναζητήστε έναν θεραπευτή με τον οποίο αισθάνεστε ασφάλεια. Ιδιαίτερα για όσους έχουν βιώσει πληγές στη σχέση γονέα και παιδιού, η οικοδόμηση ασφάλειας και εμπιστοσύνης αποτελεί ουσιαστικό μέρος της θεραπευτικής πορείας.
Μία από τις συχνότερες επιπτώσεις του τραύματος είναι η αίσθηση του ότι κάποιος είναι αβοήθητος και αδύναμος. Η θεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση της τραυματικής εμπειρίας, να αναδείξει τις ιδιαίτερες δυνάμεις του ατόμου, να φωτίσει τον τρόπο με τον οποίο αντιδρά στο τραύμα και να συμβάλει στην ανάπτυξης της αυτοσυμπόνιας.
Η έκφραση του τραύματος δεν χρειάζεται να γίνεται μόνο με λόγια. Η θεραπεία μέσω τέχνης, η χοροθεραπεία ή η παιγνιοθεραπεία για τα παιδιά μπορούν επίσης να αποτελέσουν αποτελεσματικές προσεγγίσεις.
Ένας θεραπευτής με κατάρτιση μπορεί να βοηθήσει στην επιλογή του κατάλληλου συνδυασμού θεραπειών.
2. Κάντε την επούλωση αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα
Η επαναβίωση και η επεξεργασία του τραύματος δεν είναι εύκολες ούτε αποτελούν μια διαδικασία που κάποιος επιθυμεί αυθόρμητα να ξεκινήσει. Είναι επομένως κατανοητό να την αναβάλλει. Ωστόσο, είναι σημαντικό να ενταχθεί συνειδητά στη ζωή, καθώς η επούλωση απαιτεί ενεργή συμμετοχή στη διαδικασία.
Η αποτροπή της μεταβίβασης του τραύματος από γενιά σε γενιά προϋποθέτει την αντιμετώπισή του με πρόθεση και ειλικρίνεια, επισημαίνουν νευροψυχολόγοι. Το τραύμα δεν είναι δικό σας φταίξιμο. Εσείς και η οικογένειά σας αξίζετε την ευκαιρία να επουλώσετε τις πληγές σας.
3. Αναζητήστε σύνδεση, όχι ανακούφιση μέσω ουσιών
Το αλκοόλ ή άλλες ουσίες μπορεί να φαίνονται δελεαστικές επιλογές για «ανακούφιση», για να αποκλειστούν οι ανεπιθύμητες και εφιαλτικές αναμνήσεις. Η επίδρασή τους, όμως, είναι βραχύβια και τελικά περισσότερο προβληματική. Η κατάσταση μέθης ή επήρειας όσο και η στέρηση επιδεινώνουν τα συμπτώματα κατάθλιψης. Η χρήση ουσιών μειώνει επίσης την επίγνωση και την ορθή κρίση και αυξάνει τις επικίνδυνες συμπεριφορές.
Αντί να προσπαθείτε να διαχειριστείτε τον πόνο μέσω ουσιών, αναζητήστε σύνδεση με άλλους ανθρώπους. Ιδιαίτερα χρήσιμες μπορεί να είναι ομάδες υποστήριξης ή κοινότητες ανθρώπων που αντιμετωπίζουν παρόμοιο τραύμα.
Η υποστήριξη από ανθρώπους με ανάλογες εμπειρίες μπορεί να αποτελέσει ισχυρό μέρος της διαδικασίας επούλωσης. Η συμμετοχή ή η συμβολή σε ομάδες υποστήριξης και η σύνδεση με κοινοτικά δίκτυα προσφέρουν χώρο για ανταλλαγή εμπειριών, αμοιβαία κατανόηση και ανάπτυξη της αίσθησης του «ανήκειν».
4. Καλλιεργήστε την ενσυναίσθηση
Η προσέγγιση αυτή μπορεί να είναι χρήσιμο να ξεκινήσει με τη βοήθεια ενός θεραπευτή, ο οποίος θα σας στηρίξει απέναντι στα δύσκολα συναισθήματα που ενδέχεται να αναδυθούν. Σκεφτείτε την οικογενειακή σας ιστορία, ίσως κρατώντας ημερολόγιο, αν αυτό σας βοηθά. Πώς επηρέασε το διαγενεακό τραύμα τους γονείς σας; Τους παππούδες σας; Ή τους συγγενείς που προηγήθηκαν;
Η ενσυναίσθηση για τις δυσκολίες τους δεν σημαίνει δικαιολόγηση κακοποιητικών, παραμελητικών ή απάνθρωπων συμπεριφορών. Μπορεί, όμως, να σας βοηθήσει να κατανοήσετε καλύτερα πώς οι δικές τους τραυματικές πληγές επηρέασαν τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρονταν. Αυτή η κατανόηση μπορεί να διευκολύνει τη διαδικασία επούλωσης.
Η αναζήτηση βοήθειας για το διαγενεακό τραύμα αποτελεί πράξη ψυχικής ανθεκτικότητας, ενδυνάμωσης και δύναμης. Το τραύμα δεν είναι η ταυτότητά σας και η ζωή σας δεν περιορίζεται στην ιδιότητα του θύματος. Είστε ένας άνθρωπος που έχει επιβιώσει και επιθυμεί ένα καλύτερο μέλλον για τον εαυτό του και την επόμενη γενιά.
5. Φροντίστε τη σωματική σας ευεξία
Παρότι η ψυχοθεραπεία έχει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση του διαγενεακού τραύματος, χρειάζεται παράλληλα να δίνεται προτεραιότητα και στη σωματική υγεία.
Το τραύμα μπορεί να αφήνει αποτυπώματα στο σώμα. Γι’ αυτό, η οικοδόμηση ασφάλειας ξεκινά από την αίσθηση ελέγχου του σώματος και σταδιακά επεκτείνεται στην αίσθηση ελέγχου του περιβάλλοντος.
Αυτό περιλαμβάνει επαρκή και ποιοτικό ύπνο, θρεπτική διατροφή και καθημερινή κίνηση, μέσα από το περπάτημα ή άλλες μορφές άσκησης. Οι νευροψυχολόγοι προτείνουν επίσης γιόγκα, διαλογισμό και δραστηριότητες που καλλιεργούν την ενσυνειδητότητα. Αυτές μπορούν να στηρίξουν τη σωματική, ψυχική και συναισθηματική ευεξία, συμβάλλοντας στη συνολική διαδικασία επούλωσης.
Μια διαφορετική κληρονομιά για την επόμενη γενιά
Η επούλωση του διαγενεακού τραύματος – του βαθιού, συχνά ασυνείδητου πόνου που μεταφέρεται μέσα σε οικογένειες – αποτελεί μια ουσιαστική πράξη για την ψυχική ανθεκτικότητα. Ακόμη κι αν οι επιπτώσεις τους δεν εξαφανιστούν πλήρως, η δύναμή τους πάνω στη δική σας ζωή και στη ζωή των επόμενων γενεών μπορεί να περιοριστεί.
Η φροντίδα του σώματος, η θεραπεία με επίκεντρο το τραύμα για την οικοδόμηση ασφάλειας και την επεξεργασία του πόνου, η ανθρώπινη σύνδεση αντί της καταφυγής σε ουσίες και η ενσυναίσθηση για τις προηγούμενες γενιές μπορούν να βοηθήσουν στο να σπάσει ο κύκλος του τραύματος. Έτσι, η επόμενη γενιά μπορεί να κληρονομήσει και μια πορεία επούλωσης, πέρα από τις πληγές του παρελθόντος.
[penci_related_posts title=”ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:” number=”8″ style=”grid” align=”none” displayby=”cat” orderby=”random”]
