Θεοδώρα Ψαλτοπούλου: Τι είναι η πανώλη και ποιοι κινδυνεύουν

Σε επαγρύπνηση έχουν τεθεί οι υγειονομικές αρχές παγκοσμίως, μετά τον θάνατο εργαζόμενης σε εργαστήριο έρευνας για την πανώλη στη Σιβηρία.

«Η νόσος συνδέεται ιστορικά με μεγάλες ευρωπαϊκές επιδημίες, με τον “Μαύρο Θάνατο”, αλλά εξακολουθεί να εμφανίζεται και σήμερα περιστασιακά. Η σύγχρονη αντιμετώπιση με αντιβιοτικά έχει βελτιώσει σημαντικά την πρόγνωσή της, με την καθυστερημένη διάγνωση να παραμένει κρίσιμος παράγοντας θνητότητας», αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, παθολόγος, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ.

Πρόσφατη έκθεση του ΠΟΥ, δημοσιευμένη τον Σεπτέμβριο 2026, αφορά την περίοδο 2019-2025: αναφέρει 3.860 ύποπτα περιστατικά παγκοσμίως. Έξι χώρες δήλωσαν επιβεβαιωμένα κρούσματα. Οι χώρες με τα περισσότερα περιστατικά ετησίως παραμένουν η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και η Μαδαγασκάρη.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το ECDC αναφέρει ότι δεν έχει καταγραφεί κρούσμα επί δεκαετίες.

Στις ΗΠΑ, η ενημέρωση του CDC αναφέρει περίπου πέντε ανθρώπινα περιστατικά ετησίως, κυρίως στις δυτικές πολιτείες μέχρι και το τελευταίο θανατηφόρο περιστατικό το 2025.

Τι είναι η πανώλη

Η πανώλη είναι οξεία, δυνητικά θανατηφόρα βακτηριακή λοίμωξη που προκαλείται από τo gram αρνητικό βακτήριο Yersinia pestis. Πρόκειται κυρίως για ζωονόσο: το μικρόβιο διατηρείται στη φύση σε πληθυσμούς μικρών θηλαστικών, ιδιαίτερα τρωκτικών, και στους ψύλλους τους.

Οι τρεις κύριες κλινικές μορφές της είναι:

• Βουβωνική πανώλη: η συχνότερη μορφή, συνήθως μετά από δήγμα μολυσμένου ψύλλου. Το βακτήριο μεταφέρεται στους επιχώριους λεμφαδένες, προκαλώντας έντονα επώδυνη διόγκωση, τους χαρακτηριστικούς «βουβώνες», συχνά στη βουβωνική χώρα, στη μασχάλη ή στον τράχηλο. Συνοδεύεται από αιφνίδιο πυρετό, ρίγος και μεγάλη καταβολή.
• Σηψαιμική πανώλη: χαρακτηρίζεται από πολλαπλασιασμό του μικροβίου στην κυκλοφορία. Μπορεί να εμφανιστεί πρωτοπαθώς ή ως επιπλοκή άλλης μορφής. Προκαλεί καταπληξία, αιμορραγίες, πολυοργανική ανεπάρκεια.
• Πνευμονική πανώλη: προσβάλλει τους πνεύμονες, προκαλώντας ταχέως εξελισσόμενη πνευμονία, δύσπνοια, βήχα και ενίοτε αιμόπτυση. Είναι πρωτοπαθής όταν προκύπτει από εισπνοή μολυσμένων αναπνευστικών σωματιδίων και δευτεροπαθής όταν το μικρόβιο φθάνει στους πνεύμονες μέσω του αίματος.

Πώς μεταδίδεται

Η μετάδοση από ζώα στον άνθρωπο είναι καλά τεκμηριωμένη, σημειώνει η κ. Ψαλτοπούλου. «Συμβαίνει κυρίως μέσω μολυσμένων ψύλλων, αλλά και με απροστάτευτο χειρισμό μολυσμένων ζώων, πτωμάτων, ιστών ή σωματικών υγρών. Οι γάτες μπορούν επίσης να νοσήσουν και να αποτελέσουν πηγή έκθεσης. Ειδικά όταν έχουν πνευμονική προσβολή, μπορεί να μεταδώσουν το μικρόβιο μέσω αναπνευστικών σταγονιδίων. Η σημασία αυτής της οδού αναδεικνύεται σε πρόσφατη έκθεση του CDC για θανατηφόρο περιστατικό στην Αριζόνα, με προηγούμενη επαγγελματική έκθεση σε άρρωστες γάτες».

Μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο

Σύμφωνα με την καθηγήτρια, μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω του αναπνευστικού γίνεται κυρίως στην πνευμονική μορφή, μέσω σταγονιδίων που εκπέμπει συμπτωματικός ασθενής με τον βήχα. Συνήθως απαιτείται στενή και παρατεταμένη επαφή.

«Η βουβωνική μορφή χωρίς πνευμονική συμμετοχή δεν μεταδίδεται συνήθως με την καθημερινή κοινωνική επαφή. Η αναγνώριση πνευμονικής πανώλης επιβάλλει άμεση απομόνωση, θεραπεία και διερεύνηση των στενών επαφών».Ποιοι κινδυνεύουν

Όπως αναφέρει η κ. Ψαλτοπούλου περισσότερο κινδυνεύουν κάτοικοι και επισκέπτες ενδημικών περιοχών που εκτίθενται σε τρωκτικά και ψύλλους, κυνηγοί, άτομα που χειρίζονται νεκρά ζώα, κτηνίατροι και εργαζόμενοι με άρρωστα ζώα.

«Επαγγελματικός κίνδυνος υπάρχει επίσης για εργαστηριακό προσωπικό και για επαγγελματίες υγείας που φροντίζουν ασθενείς με πνευμονική πανώλη . Οι ανεπαρκείς συνθήκες εργασίας και η δυσκολία πρόσβασης σε έγκαιρη περίθαλψη επιβαρύνουν τον κίνδυνο και την έκβαση».