Ένα εμβόλιο που χρησιμοποιείται για την προστασία από τον έρπητα ζωστήρα μπορεί να κρύβει ένα δεύτερο, εντελώς απρόσμενο όφελος: πιθανή προστατευτική επίδραση απέναντι στις καρδιαγγειακές παθήσεις.
Νέα μεγάλη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στις 26 Αυγούστου 2026 στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό Nature Medicine, συνέκρινε το νεότερο ανασυνδυασμένο, ανοσοενισχυμένο εμβόλιο έναντι του έρπητα ζωστήρα (RZV) με το παλαιότερο ζωντανό εξασθενημένο εμβόλιο (ZVL) και κατέγραψε μια εντυπωσιακή συσχέτιση: 9% χαμηλότερο καρδιαγγειακό φορτίο σε βάθος επτά ετών.
Και δεν ήταν το μοναδικό εύρημα. Οι ερευνητές παρατήρησαν χαμηλότερο φορτίο ισχαιμικής καρδιοπάθειας και καρδιακής ανεπάρκειας, καθώς και κολπικής μαρμαρυγής, ενώ στους άνδρες καταγράφηκε ευνοϊκή συσχέτιση και με το ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο.
Πριν, όμως, μεταφράσουμε το αποτέλεσμα σε «ένα εμβόλιο που προστατεύει την καρδιά», υπάρχει μια κρίσιμη επιστημονική υποσημείωση: η συγκεκριμένη έρευνα δείχνει συσχέτιση και όχι σχέση αιτίου-αποτελέσματος. Οι ίδιοι οι ερευνητές τονίζουν ότι τα ευρήματα δικαιολογούν τη διεξαγωγή κλινικών δοκιμών και μηχανιστικών μελετών για να διερευνηθεί εάν υπάρχει πραγματική καρδιοπροστατευτική δράση.
72.920 άνθρωποι και ένα σπάνιο «φυσικό πείραμα»
Η μελέτη συμπεριέλαβε συνολικά 72.920 ενήλικες ηλικίας 60 ετών και άνω και εκμεταλλεύτηκε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συγκυρία: την ταχεία μετάβαση στις Ηνωμένες Πολιτείες από το παλαιότερο ζωντανό εξασθενημένο εμβόλιο στο νεότερο ανασυνδυασμένο.
Οι επιστήμονες συνέκριναν ανθρώπους που εμβολιάστηκαν κατά το εξάμηνο Απριλίου-Σεπτεμβρίου του 2017 με ανθρώπους που εμβολιάστηκαν ακριβώς την ίδια περίοδο έναν χρόνο αργότερα.
Στην πρώτη ομάδα, το 98,6% είχε λάβει το ζωντανό εξασθενημένο εμβόλιο, ενώ στη δεύτερη το 93,5% είχε λάβει το ανασυνδυασμένο. Με τη χρήση propensity score matching, οι ερευνητές αντιστοίχισαν 36.460 ανθρώπους σε κάθε ομάδα, ώστε να περιορίσουν όσο ήταν δυνατό τις διαφορές μεταξύ των δύο πληθυσμών. Η επιλογή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία.
Προηγούμενες παρατηρητικές έρευνες είχαν συχνά συγκρίνει ανθρώπους που εμβολιάστηκαν με ανθρώπους που δεν εμβολιάστηκαν. Αυτό δημιουργεί τον κίνδυνο του λεγόμενου «healthy vaccinee bias»: όσοι επιλέγουν τον εμβολιασμό μπορεί ταυτόχρονα να ακολουθούν πιο υγιεινό τρόπο ζωής, να κάνουν συχνότερα προληπτικές εξετάσεις ή να φροντίζουν περισσότερο την υγεία τους.
Η νέα μελέτη προσπάθησε να μειώσει αυτό το πρόβλημα συγκρίνοντας ουσιαστικά εμβολιασμένους με εμβολιασμένους, αξιοποιώντας την αλλαγή του τύπου του εμβολίου ως ένα «φυσικό πείραμα».
Το 9% που τράβηξε την προσοχή των επιστημόνων
Σε βάθος επτά ετών, η ομάδα που είχε λάβει κατά κύριο λόγο το ανασυνδυασμένο εμβόλιο παρουσίασε 9% χαμηλότερο φορτίο του σύνθετου καρδιαγγειακού καταληκτικού σημείου, το οποίο περιλάμβανε ισχαιμική καρδιοπάθεια, ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο και καρδιακή ανεπάρκεια.
Πιο συγκεκριμένα, η μελέτη κατέγραψε:
- 10% χαμηλότερο φορτίο ισχαιμικής καρδιοπάθειας
- 12% χαμηλότερο φορτίο καρδιακής ανεπάρκειας
- 7% χαμηλότερο φορτίο κολπικής μαρμαρυγής
- 12% χαμηλότερο φορτίο ισχαιμικού εγκεφαλικού επεισοδίου στους άνδρες, χωρίς αντίστοιχη στατιστικά σημαντική συσχέτιση στις γυναίκες.
Αντίθετα, δεν καταγράφηκε αντίστοιχη στατιστικά σημαντική συσχέτιση για μυοκαρδίτιδα, περιφερική αρτηριακή νόσο, αιμορραγικό εγκεφαλικό επεισόδιο ή παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο.
Υπάρχει, όμως, μια λεπτομέρεια που έχει μεγάλη σημασία για τη σωστή ανάγνωση των αποτελεσμάτων: το 9% δεν σημαίνει απλώς ότι κάθε άνθρωπος που κάνει το ανασυνδυασμένο εμβόλιο έχει 9% μικρότερη πιθανότητα να πάθει καρδιαγγειακή νόσο.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τον δείκτη restricted mean time lost (RMTL). Το αποτέλεσμα μεταφράστηκε σε περίπου 9% περισσότερο χρόνο ζωής χωρίς καταγεγραμμένη σχετική καρδιαγγειακή διάγνωση κατά την επταετή περίοδο παρακολούθησης.
Τι σχέση έχει ο έρπης ζωστήρας με την καρδιά;
Περισσότερη απ’ όση θα μπορούσε κανείς αρχικά να υποθέσει. Ο έρπης ζωστήρας προκαλείται από την επανενεργοποίηση του ιού ανεμευλογιάς-ζωστήρα (Varicella Zoster Virus – VZV), του ίδιου ιού που προκαλεί την ανεμευλογιά.
Μετά την αρχική λοίμωξη ο ιός δεν εξαφανίζεται από τον οργανισμό, αλλά παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση και μπορεί να επανενεργοποιηθεί ακόμη και δεκαετίες αργότερα.
Όπως εξηγεί ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ), ο εμβολιασμός αποτελεί το μέσο προστασίας από τον έρπητα ζωστήρα και τις επιπλοκές του, με χαρακτηριστικότερη τη μεθερπητική νευραλγία.
Η επιστημονική βιβλιογραφία έχει εδώ και χρόνια στρέψει το ενδιαφέρον στη σχέση του έρπητα ζωστήρα με τα καρδιαγγειακά συμβάματα. Χαρακτηριστική είναι η ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο The Journal of Infectious Diseases, σύμφωνα με την οποία μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες έχουν καταγράψει παροδική αύξηση του κινδύνου εγκεφαλικού επεισοδίου μετά την εκδήλωση έρπητα ζωστήρα, με τον κίνδυνο να υποχωρεί σταδιακά μέσα στους επόμενους 6 έως 12 μήνες.
Τα διαθέσιμα δεδομένα υποδεικνύουν επίσης ότι ο έρπης ζωστήρας μπορεί να λειτουργεί ως εκλυτικός παράγοντας για έμφραγμα του μυοκαρδίου, αν και οι σχετικές μελέτες είναι λιγότερες. Μία από τις πιθανές βιολογικές εξηγήσεις βρίσκεται στη φλεγμονώδη απόκριση που ακολουθεί την επανενεργοποίηση του ιού ανεμευλογιάς-ζωστήρα (VZV), η οποία μπορεί να συμβάλει σε ενδοθηλιακή δυσλειτουργία και σε υπερπηκτική κατάσταση.
Η φλεγμονή μπαίνει στο μικροσκόπιο
Μία από τις πιθανές εξηγήσεις βρίσκεται στη φλεγμονή. Η καρδιαγγειακή νόσος δεν θεωρείται πλέον απλώς ζήτημα χοληστερόλης που συσσωρεύεται στα αγγεία. Η χρόνια φλεγμονή και η ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος συμμετέχουν ενεργά στην ανάπτυξη και την αποσταθεροποίηση της αθηροσκληρωτικής πλάκας.
Μια λοίμωξη, επομένως, που προκαλεί ισχυρή φλεγμονώδη αντίδραση μπορεί θεωρητικά να δημιουργήσει ένα περιβάλλον ευνοϊκότερο για την εκδήλωση καρδιαγγειακών συμβαμάτων σε ευάλωτους ανθρώπους.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η πιθανή σχέση μεταξύ εμβολιασμού κατά του έρπητα ζωστήρα και καρδιαγγειακής προστασίας δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά. Πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που παρουσιάστηκε στο European Heart Journal συγκέντρωσε προηγούμενα δεδομένα και βρήκε ότι ο εμβολιασμός έναντι του έρπητα ζωστήρα συσχετιζόταν με χαμηλότερο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου και εμφράγματος. Ωστόσο, μεγάλο μέρος των διαθέσιμων στοιχείων είναι παρατηρητικό, γεγονός που επιβάλλει προσοχή στην ερμηνεία.
Μήπως το «μυστικό» βρίσκεται και στο ίδιο το ανοσοποιητικό;
Η νέα μελέτη ανοίγει και ένα ακόμη πιο ενδιαφέρον επιστημονικό ερώτημα: μήπως η διαφορά δεν εξηγείται μόνο από την καλύτερη πρόληψη του έρπητα ζωστήρα;
Το ανασυνδυασμένο εμβόλιο δεν περιέχει ζωντανό ιό. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA), η δραστική ουσία/αντιγονικό συστατικό του είναι η ανασυνδυασμένη γλυκοπρωτεΐνη Ε (gE) του ιού ανεμευλογιάς-ζωστήρα. Κάθε δόση περιέχει 50 μικρογραμμάρια gE, σε συνδυασμό με το ανοσοενισχυτικό σύστημα AS01B.
Η γλυκοπρωτεΐνη Ε είναι πρωτεΐνη του VZV και δεν είναι μολυσματική. Το ανοσοενισχυτικό χρησιμοποιείται ώστε να ενισχύσει την ανοσολογική απάντηση του οργανισμού απέναντι στο συγκεκριμένο αντιγόνο.
Τα μη κλινικά δεδομένα που περι- ο EMA στην επίσημη πληροφορία του εμβολίου δείχνουν ότι το AS01B προκαλεί τοπική και παροδική ενεργοποίηση της έμφυτης ανοσίας, διευκολύνοντας την ενεργοποίηση αντιγονοπαρουσιαστικών κυττάρων και, στη συνέχεια, την ανάπτυξη ειδικών CD4+ Τ-λεμφοκυττάρων και αντισωμάτων έναντι της gE.
Οι συγγραφείς της νέας μελέτης εξετάζουν, επομένως, την πιθανότητα η διαφορετική ανοσολογική ενεργοποίηση να έχει ευρύτερες επιδράσεις σε μηχανισμούς που σχετίζονται με την καρδιαγγειακή νόσο.
Αυτό, όμως, παραμένει βιολογική υπόθεση. Δεν έχει αποδειχθεί ότι το ανοσοενισχυτικό ή η gE προκαλούν στους ανθρώπους καρδιοπροστατευτική δράση.
Το μεγάλο «αλλά»: Συσχέτιση δεν σημαίνει αιτιότητα
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη παράγραφος της μελέτης. Η έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Nature Medicine δεν ήταν τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή. Ήταν ένα παρατηρητικό «φυσικό πείραμα» που αξιοποίησε την ταχεία μετάβαση στις Ηνωμένες Πολιτείες από το ζων εξασθενημένο στο ανασυνδυασμένο εμβόλιο έναντι του έρπητα ζωστήρα. Παρότι αυτός ο σχεδιασμός περιορίζει ορισμένες από τις μεροληψίες των συμβατικών μελετών παρατήρησης, οι ίδιοι οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι δεν επιτρέπει να θεωρηθεί η συσχέτιση αιτιώδης.
Οι ερευνητές έκαναν αρκετούς ελέγχους για να μειώσουν την πιθανότητα τα αποτελέσματα να οφείλονται σε άλλες διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων. Μεταξύ άλλων, δεν βρήκαν σημαντικές διαφορές στη χρήση υπηρεσιών πρόληψης πριν από τον εμβολιασμό, ενώ χρησιμοποίησαν και άλλους εμβολιασμούς ως ελέγχους για πιθανές χρονικές τάσεις στις διαγνώσεις.
Παρά τα μέτρα αυτά, η πιθανότητα υπολειπόμενων συγχυτικών παραγόντων δεν μπορεί να εξαφανιστεί πλήρως σε μια παρατηρητική μελέτη.
Επιπλέον, η ευνοϊκή συσχέτιση για την ισχαιμική καρδιοπάθεια και την καρδιακή ανεπάρκεια ήταν εμφανέστερη στο πρώτο μισό της επταετούς παρακολούθησης και στη συνέχεια εξασθενούσε.
Γι’ αυτό και οι ίδιοι οι συγγραφείς καταλήγουν ότι τα ευρήματα πρέπει να αποτελέσουν αφετηρία για κλινικές δοκιμές και μελέτες των υποκείμενων μηχανισμών.
Ανασυνδυασμένο και ζωντανό εξασθενημένο: Δύο διαφορετικά εμβόλια
Η διαφορά ανάμεσα στα δύο εμβόλια που συγκρίθηκαν είναι θεμελιώδης. Το παλαιότερο εμβόλιο περιείχε ζωντανό εξασθενημένο ιό ανεμευλογιάς-ζωστήρα. Ο EMA αναφέρει ότι η άδεια κυκλοφορίας του συγκεκριμένου εμβολίου αποσύρθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1η Ιουνίου 2025, κατόπιν αιτήματος του κατόχου της άδειας για εμπορικούς λόγους.
Το νεότερο ανασυνδυασμένο εμβόλιο, αντίθετα, βασίζεται στην ανασυνδυασμένη γλυκοπρωτεΐνη Ε του VZV και στο ανοσοενισχυτικό AS01B.
Η διαφορά δεν είναι μόνο τεχνολογική. Η αποτελεσματικότητα του ανασυνδυασμένου εμβολίου στην πρόληψη του ίδιου του έρπητα ζωστήρα είναι ιδιαίτερα υψηλή, ξεπερνώντας το 90% στους ενήλικες ηλικίας 50 ετών και άνω, συμπεριλαμβανομένων των μεγαλύτερων ηλικιακών ομάδων, σύμφωνα με τα δεδομένα που αξιολογεί ο EMA.
Τι ισχύει στην Ελλάδα
Εδώ χρειάζεται να αποφύγουμε ένα συχνό λάθος: οι αμερικανικές οδηγίες δεν πρέπει να μεταφέρονται αυτούσιες στο ελληνικό κοινό. Για την Ελλάδα, σημείο αναφοράς είναι οι συστάσεις της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών και το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Ενηλίκων.
Ο ΕΟΔΥ για τον εμβολιασμό έναντι του έρπητα ζωστήρα αναφέρει ότι στην Ελλάδα κυκλοφορεί το αδρανοποιημένο ανασυνδυασμένο εμβόλιο (RZV), το οποίο χορηγείται ενδομυϊκά σε δύο δόσεις.
Σύμφωνα με τις ελληνικές συστάσεις, το εμβόλιο χορηγείται:
- Σε άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω, σε δύο δόσεις, με συνιστώμενο μεσοδιάστημα δύο μηνών. Ο εμβολιασμός θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί το αργότερο μέσα σε έξι μήνες από την πρώτη δόση.
- Επίσης χορηγείται σε άτομα ηλικίας 18 ετών και άνω με ανοσοκαταστολή, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με HIV, με συνιστώμενο μεσοδιάστημα μεταξύ των δύο δόσεων έναν έως δύο μήνες.
Το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Ενηλίκων του Υπουργείου Υγείας περιλαμβάνει επίσης το RZV στο εθνικό χρονοδιάγραμμα εμβολιασμού των ενηλίκων.
Ένα εμβόλιο, δύο επίπεδα προστασίας;
Σήμερα γνωρίζουμε με βεβαιότητα ένα πράγμα: το ανασυνδυασμένο εμβόλιο, με δραστική ουσία/αντιγόνο την ανασυνδυασμένη γλυκοπρωτεΐνη Ε του ιού ανεμευλογιάς-ζωστήρα, έχει σαφή ρόλο στην πρόληψη του έρπητα ζωστήρα και της μεθερπητικής νευραλγίας. Αυτές είναι και οι εγκεκριμένες ενδείξεις του στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αυτό που δεν γνωρίζουμε ακόμη είναι εάν το εμβόλιο προστατεύει αιτιωδώς και την καρδιά. Το 9% που κατέγραψε η νέα μελέτη είναι αρκετά σημαντικό ώστε να ανοίξει ένα νέο επιστημονικό πεδίο έρευνας. Δεν είναι, όμως, αρκετό για να μετατρέψει το εμβόλιο έναντι του έρπητα ζωστήρα σε «καρδιολογικό εμβόλιο». Και ίσως αυτό ακριβώς κάνει τη νέα ανακάλυψη τόσο ενδιαφέρουσα.
Μπορεί η πρόληψη της επανενεργοποίησης ενός ιού (και ο τρόπος με τον οποίο εκπαιδεύουμε το ανοσοποιητικό να τον αντιμετωπίσει) να έχει τελικά συνέπειες πολύ πέρα από την ίδια τη λοίμωξη;
Αν η συσχέτιση επιβεβαιωθεί με τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές, τότε ένα εμβόλιο που ήδη προστατεύει εκατομμύρια ανθρώπους από μια ιδιαίτερα επώδυνη νόσο μπορεί να αποδειχθεί ότι κρύβει και μια δεύτερη, μέχρι σήμερα απρόσμενη «ασπίδα» για την καρδιά.
[penci_related_posts title=”ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:” number=”8″ style=”grid” align=”none” displayby=”cat” orderby=”random”]
