Χρησιμοποιείτε ξαπλώστρα στην παραλία; Πώς να αποφύγετε τον πόνο στη μέση και τον αυχένα

Το καλοκαίρι είναι συνδεδεμένο με τη χαλάρωση στην παραλία. Ωστόσο, η παρατεταμένη παραμονή στην ξαπλώστρα μπορεί να κρύβει σημαντικούς κινδύνους για τη σπονδυλική στήλη.

Η σωματική αδράνεια σε συνδυασμό με τις μη ανατομικές στάσεις σώματος μπορεί να οδηγήσουν σε οξέα επεισόδια πόνου στη μέση (οσφυαλγία) και στον αυχένα (αυχεναλγία).

Πώς μπορεί όμως να προκαλέσει τέτοιο πόνο μία ξαπλώστρα; Όπως εξηγεί ο χειρουργός σπονδυλικής στήλης δρ Κωνσταντίνος Σταραντζής, διευθυντής του Τμήματος Σπονδυλικής Στήλης & Σκολίωσης στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών και επιστημονικός Διευθυντής και υπεύθυνος του τμήματος σπονδυλικής στήλης της Osteon Orthopedic & Spine Clinic, οι περισσότερες ξαπλώστρες και οι καρέκλες θαλάσσης δεν διαθέτουν τον απαραίτητο σχεδιασμό για την υποστήριξη των φυσιολογικών καμπυλοτήτων της σπονδυλικής στήλης.

Όταν το σώμα βυθίζεται επί ώρες σε μια μαλακή ξαπλώστρα, σε μία ξαπλώστρα που το ύφασμά της έχει χαλαρώσει από τη χρήση ή σε μια αιώρα, αλλοιώνεται η φυσιολογική λόρδωση της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Η πίεση μεταφέρεται απευθείας στους μεσοσπονδύλιους δίσκους και στους παρασπονδυλικούς μυς, οι οποίοι υπερδιατείνονται και σταδιακά εξασθενούν.

Αυτή η ασύμμετρη φόρτιση των ιστών μπορεί να πυροδοτήσει ή να επιδεινώσει προϋπάρχουσες παθήσεις, όπως η δισκοκήλη και η σπονδυλοαρθρίτιδα.

Αν χαλαρώνετε στην ξαπλώστρα και ταυτοχρόνως ασχολείστε με το κινητό σας ή διαβάζετε ένα βιβλίο, μπορεί να κάνετε και κάμψη του αυχένα προς τα εμπρός. Η στάση αυτή, με την ταυτόχρονη καθοδική κλίση της θωρακικής μοίρας προκαλούν έντονη μηχανική καταπόνηση.

Έτσι, το βάρος που καλείται να σηκώσει ο αυχένας πολλαπλασιάζεται, έχοντας ως αποτέλεσμα την πρόκληση μυϊκής κόπωσης, σπασμών και αυχενικού συνδρόμου.

Έξαρση οσφυαλγίας το καλοκαίρι

Με άλλα λόγια, η παρατεταμένη ακινησία σε μια συμβατική ξαπλώστρα:

• Απενεργοποιεί τους σταθεροποιητικούς μυς του κορμού
• Μεταφέρει υπερβολικά φορτία στους μεσοσπονδύλιους δίσκους
• Αλλοιώνει την φυσιολογική λόρδωση στη μέση (οσφυϊκή λόρδωση)
• Απαιτεί κάμψη του αυχένα και κλίση της θωρακικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης για να διαβάσουμε ένα βιβλίο ή στο κινητό

Και μη νομίζετε ότι η οσφυαλγία της ξαπλώστρας είναι σπάνιο φαινόμενο. Ο δρ Σταραντζής τονίζει πως είναι «στατιστικά τεκμηριωμένη η έξαρση της οξείας οσφυαλγίας κατά τους θερινούς μήνες, καθιστώντας επιτακτική την κατανόηση των μηχανισμών κάκωσης και την άμεση εφαρμογή εξειδικευμένων μέτρων προστασίας».

Ο ρόλος της ζέστης και της αφυδάτωσης

Την κατάσταση επιτείνουν ακόμα περισσότερο οι υψηλές θερμοκρασίες και η αφυδάτωση. Στην πραγματικότητα, η πολύωρη ακινησία κάτω από τον ήλιο μειώνει την αιμάτωση των μυϊκών ομάδων της μέσης, καθιστώντας τες δύσκαμπτες. Η ξαφνική έγερση από την ξαπλώστρα, ειδικά αν γίνει με απότομη στροφική κίνηση του κορμού, μπορεί να προκαλέσει έντονο μυϊκό σπασμό.

Αυτό συμβαίνει γιατί η ικανότητα του νευρικού συστήματος να αντιλαμβάνεται τη θέση, την κίνηση και την ισορροπία των μελών του στον χώρο, μειώνεται με τη χαλάρωση. Δηλαδή, όταν κάποιος παραμένει ακίνητος για ώρα, «αδρανούν» οι υποδοχείς που βρίσκονται στους μυς, στους τένοντες και στις αρθρώσεις της μέσης.

Η «αδράνεια» αυτή σημαίνει ότι στέλνουν λιγότερα σήματα στον εγκέφαλο. Λόγω αυτής της προσωρινής «απορρύθμισης», τη στιγμή που το άτομο σηκώνεται απότομα, ο εγκέφαλος δεν προλαβαίνει να συντονίσει σωστά και εγκαίρως τη σύσπαση των μυών.

Έτσι, οι σταθεροποιητικοί μύες της μέσης δεν ενεργοποιούνται σωστά για να προστατεύσουν τη σπονδυλική στήλη. Το επακόλουθο είναι να οδηγεί σε «λουμπάγκο» ή θλάση μία απλή στροφή του κορμού.

Ο κίνδυνος αυτός πολλαπλασιάζεται από την αφυδάτωση. Η συχνά μειωμένη πρόσληψη υγρών στον ήλιο, επηρεάζει αρνητικά την ελαστικότητα των δίσκων, οι οποίοι αποτελούνται κυρίως από νερό. Η αφυδάτωση επηρεάζει τον πηκτοειδή πυρήνα τους, ενώ η έλλειψη ελαστικότητας καθιστά τον ινώδη δακτύλιο που τον περιβάλλει ευάλωτο σε ρήξεις.

Αυτός ο συνδυασμός (μειωμένης ιδιοδεκτικότητας και δυσκαμψίας) μετατρέπει μια απλή κίνηση σε σοβαρό ορθοπαιδικό τραυματισμό.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Οι ομάδες του πληθυσμού που είναι πιο ευάλωτες στην εκδήλωση οσφυαλγίας ή αυχεναλγίας κατά την πολύωρη παραμονή στην ξαπλώστρα συμπεριλαμβάνουν:

• Άτομα με προϋπάρχουσες εκφυλιστικές παθήσεις, όπως δισκοκήλη,  σπονδυλοαρθρίτιδα, στενώσεις, ισχιαλγία. Η έλλειψη ανατομικής υποστήριξης στην ξαπλώστρα συμπιέζει περαιτέρω τους ήδη επιβαρυμένους μεσοσπονδύλιους δίσκους και ερεθίζει τις νευρικές ρίζες.
• Όσους κάνουν καθιστική ζωή ή εργασία. Έχουν ήδη εξασθενημένους σταθεροποιητικούς μύες του κορμού (κοιλιακούς και ραχιαίους). Όταν οι μύες αυτοί «απενεργοποιούνται» εντελώς στην ξαπλώστρα, προκαλείται έντονη δυσκαμψία.
• Άτομα με κακή φυσική κατάσταση ή παχυσαρκία. Το αυξημένο σωματικό βάρος ασκεί μεγαλύτερη στατική πίεση στη σπονδυλική στήλη όταν το σώμα βυθίζεται σε μη εργονομικές επιφάνειες. Επιπλέον, η έλλειψη μυϊκού τόνου (φυσική, συνεχιζόμενη και ελαφρά σύσπαση των μυών σε κατάσταση ηρεμίας, η οποία κρατά το σώμα σε ετοιμότητα για κίνηση) μειώνει την ικανότητα του σώματος να αποσβένει τις πιέσεις.
• Τους «αθλητές του καλοκαιριού». Είναι άνθρωποι σωματικά αδρανείς όλο τον χρόνο, που το καλοκαίρι αρχίζουν απότομα beach volley, ρακέτες ή θαλάσσια σπορ. Ωστόσο συχνά κάθονται επί ώρες στην ξαπλώστρα αμέσως μετά την άθληση. Η εναλλαγή από την έντονη, απροετοίμαστη καταπόνηση στην απόλυτη ακινησία προκαλεί οξείς μυϊκούς σπασμούς (λουμπάγκο).
• Τους λουόμενους μεγαλύτερης ηλικίας. Με την πάροδο του χρόνου οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι χάνουν φυσιολογικά την ενυδάτωση και την ελαστικότητά τους. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία λουόμενοι έχουν μειωμένη αντοχή στη στατική φόρτιση, ενώ οι αρθρώσεις τους είναι πιο ευάλωτες στη δυσκαμψία που προκαλεί η ακινησία κάτω από τον ήλιο.

Πώς να προστατευθείτε

Η θωράκιση της σπονδυλικής στήλης κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών εξορμήσεων δεν προϋποθέτει την αποφυγή της θάλασσας, τονίζει ο κ. Σταραντζής. Πρέπει επίσης να εφαρμόζετε απλούς εμβιομηχανικούς κανόνες. Απαραίτητη είναι επίσης η ενεργός διαχείριση της στάσης του σώματός σας και η αποφυγή της παρατεταμένης ακινησίας.

• Στρατηγική εναλλαγή θέσεων: Η παραμονή στην ίδια ακριβώς στάση στην ξαπλώστρα δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 30 έως 45 λεπτά.
• Τεχνητή οσφυϊκή υποστήριξη: Μια σφιχτά τυλιγμένη πετσέτα θαλάσσης τοποθετημένη πίσω από τη μέση διατηρεί τη φυσιολογική λόρδωση.
• Ενεργά διαλείμματα κίνησης: Σύντομοι περίπατοι στην άμμο ή ήπιο κολύμπι ενεργοποιούν την κυκλοφορία του αίματος, ενυδατώνουν τους δίσκους και αποτρέπουν τη μυϊκή ισχαιμία.
• Ελεγχόμενη τεχνική έγερσης: Η μετακίνηση από την ύπτια θέση πρέπει να εκτελείται γυρνώντας πρώτα το σώμα στο πλάι, χρησιμοποιώντας την ώθηση των χεριών για την αποφυγή απότομων στροφικών δυνάμεων.

«Η καλοκαιρινή περίοδος αποτελεί την ιδανική ευκαιρία για αποφόρτιση και αναζωογόνηση, όμως η υγεία του μυοσκελετικού συστήματος δεν πρέπει να μπαίνει σε κατάσταση αδράνειας. Η λήψη απλών καθημερινών μέτρων προστασίας στην παραλία επιτρέπει την απόλαυση της θάλασσας χωρίς το ρίσκο επώδυνων τραυματισμών που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την κινητικότητα του ατόμου.

Σε περίπτωση που εμφανιστούν επίμονα συμπτώματα, όπως οξύς πόνος στη μέση ή αντανακλαστικό μούδιασμα στα κάτω άκρα, η έγκαιρη κλινική αξιολόγηση από έναν εξειδικευμένο ορθοπαιδικό είναι απαραίτητη για την αποφυγή περαιτέρω επιπλοκών», καταλήγει ο δρ Σταραντζής.

Φωτογραφία: iStock