«Ο χρόνιος πόνος δεν είναι κάτι που ο άνθρωπος πρέπει απλώς να μάθει να υπομένει». Γράφει η Χρύσα Δέδε
Εκατομμύρια άνθρωποι ζουν καθημερινά με έναν πόνο που επιμένει. Έναν πόνο που μπορεί να επηρεάζει τον ύπνο, την εργασία, την κίνηση, τις σχέσεις και τελικά ολόκληρη την ποιότητα ζωής. Ο χρόνιος πόνος δεν είναι απλώς ένας οξύς πόνος που «δεν πέρασε». Είναι ένα σύνθετο πρόβλημα υγείας, το οποίο χρειάζεται σωστή αξιολόγηση και συχνά συνδυαστική αντιμετώπιση.
Σύμφωνα με τη σύγχρονη διεθνή ταξινόμηση, χρόνιος θεωρείται ο πόνος που επιμένει ή επανέρχεται για περισσότερο από τρεις μήνες.
Δεν έχει όμως πάντα την ίδια αιτία. Η σύγχρονη ταξινόμηση διακρίνει τον χρόνιο πόνο σε διαφορετικές κατηγορίες, μεταξύ των οποίων ο χρόνιος πρωτοπαθής και ο χρόνιος δευτεροπαθής πόνος.
Στον δευτεροπαθή χρόνιο πόνο υπάρχει μια υποκείμενη κατάσταση που σχετίζεται με την εμφάνισή του, όπως μπορεί να συμβαίνει σε ορισμένα μυοσκελετικά, νευροπαθητικά, μετεγχειρητικά ή ογκολογικά προβλήματα.
Στον χρόνιο πρωτοπαθή πόνο, αντίθετα, ο πόνος αποτελεί από μόνος του σημαντικό κλινικό πρόβλημα και δεν εξηγείται καλύτερα από κάποια άλλη κατάσταση χρόνιου πόνου. Μπορεί να συνοδεύεται από σημαντική συναισθηματική επιβάρυνση ή περιορισμό της καθημερινής λειτουργικότητας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ινομυαλγία.
Ο πόνος είναι πραγματικός ακόμη κι όταν «οι εξετάσεις είναι καλές»
Πρόκειται ίσως για ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα προς τους ανθρώπους που ζουν με χρόνιο πόνο.
Η απουσία ενός ευρήματος που να εξηγεί πλήρως την ένταση του πόνου δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος δεν πονά πραγματικά.
Ο πόνος αποτελεί προσωπική αισθητηριακή και συναισθηματική εμπειρία και επηρεάζεται, σε διαφορετικό βαθμό, από βιολογικούς, ψυχολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο πόνος βρίσκεται «στο μυαλό» του ασθενούς. Σημαίνει ότι η σύγχρονη επιστήμη αναγνωρίζει την πολυπλοκότητά του και δεν τον αντιμετωπίζει αποκλειστικά ως αποτέλεσμα μιας ορατής βλάβης.
Όταν ο πόνος αλλάζει ολόκληρη την καθημερινότητα
Οι συνέπειες του χρόνιου πόνου μπορεί να ξεπερνούν κατά πολύ το σημείο του σώματος στο οποίο εντοπίζεται.
Ο άνθρωπος μπορεί να δυσκολεύεται να κοιμηθεί, να εργαστεί, να κινηθεί ή να συμμετέχει στις δραστηριότητες που προηγουμένως θεωρούσε αυτονόητες. Μπορεί επίσης να περιορίσει τις κοινωνικές επαφές του και να βιώσει σημαντική ψυχολογική επιβάρυνση.
Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας δύσκολος κύκλος: ο άνθρωπος πονά, περιορίζει τη δραστηριότητά του, κοιμάται χειρότερα και σταδιακά επιβαρύνονται ακόμη περισσότερο η λειτουργικότητα και η ποιότητα ζωής του.
Ποιες παθήσεις μπορεί να κρύβονται πίσω από τον χρόνιο πόνο;
Ο χρόνιος πόνος δεν αποτελεί μία ενιαία πάθηση και μπορεί να έχει πολλές διαφορετικές αιτίες.
Συχνές καταστάσεις που μπορεί να προκαλούν ή να συνοδεύονται από χρόνιο πόνο είναι:
Μυοσκελετικές παθήσεις: Οστεοαρθρίτιδα, ρευματοειδής αρθρίτιδα, παθήσεις της σπονδυλικής στήλης και άλλες μυοσκελετικές διαταραχές.
Νευροπαθητικός πόνος: Προκύπτει από βλάβη ή νόσο του σωματοαισθητικού νευρικού συστήματος. Μπορεί να εμφανιστεί στη διαβητική περιφερική νευροπάθεια, στη μεθερπητική νευραλγία ή έπειτα από ορισμένους τραυματισμούς νεύρων. Συχνά περιγράφεται ως κάψιμο, «ηλεκτρικό ρεύμα», τσιμπήματα ή μούδιασμα.
Χρόνιες κεφαλαλγίες: Η ημικρανία και άλλες διαταραχές κεφαλαλγίας μπορούν να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην καθημερινότητα.
Ρευματολογικά νοσήματα: Παθήσεις όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα και οι σπονδυλαρθρίτιδες μπορεί να συνοδεύονται από επίμονο πόνο, δυσκαμψία και περιορισμό της κινητικότητας.
Χρόνιος κοιλιακός ή πυελικός πόνος: Μπορεί να σχετίζεται, μεταξύ άλλων, με παθήσεις του πεπτικού, ενδομητρίωση και άλλες γυναικολογικές ή ουρολογικές καταστάσεις.
Καρκίνος και αντικαρκινικές θεραπείες: Ο πόνος μπορεί να σχετίζεται με την ίδια τη νόσο ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αποτελεί συνέπεια χειρουργικής επέμβασης, χημειοθεραπείας, ακτινοθεραπείας ή άλλης θεραπείας.
Πόνος μετά από χειρουργείο ή τραυματισμό: Σε ορισμένους ασθενείς ο πόνος επιμένει πέρα από τον αναμενόμενο χρόνο επούλωσης και εξελίσσεται σε χρόνιο μετεγχειρητικό ή μετατραυματικό πόνο.
Υπάρχουν επίσης καταστάσεις όπως η ινομυαλγία, όπου οι μηχανισμοί του πόνου είναι περισσότερο σύνθετοι.
Πότε χρειάζεται διερεύνηση
Ένας επίμονος πόνος δεν πρέπει να αποδίδεται αυτομάτως στην ηλικία ή σε «ψυχολογικούς λόγους».
Ιατρική αξιολόγηση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν ο πόνος εμφανίζεται για πρώτη φορά, αλλάζει χαρακτηριστικά ή επιδεινώνεται, καθώς και όταν συνοδεύεται από άλλα ανησυχητικά συμπτώματα, όπως ανεξήγητη απώλεια βάρους, πυρετό, νυχτερινές εφιδρώσεις, σημαντική αδυναμία ή νέα νευρολογικά συμπτώματα.
Η αναζήτηση της αιτίας είναι σημαντική. Εξίσου σημαντική, όμως, είναι η αντιμετώπιση του ίδιου του πόνου και των συνεπειών του στην καθημερινότητα.
Δεν υπάρχει μία θεραπεία που να ταιριάζει σε όλους
Η αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου χρειάζεται να εξατομικεύεται.
Η αξιολόγηση δεν αφορά μόνο το «πόσο πονάει» κάποιος. Εξετάζει πώς ο πόνος επηρεάζει τον ύπνο, την εργασία, την κινητικότητα, την ψυχική κατάσταση και την κοινωνική ζωή.
Ανάλογα με την αιτία και τον τύπο του πόνου, το θεραπευτικό πλάνο μπορεί να περιλαμβάνει κατάλληλη σωματική δραστηριότητα και άσκηση, φυσική αποκατάσταση, ψυχολογικές παρεμβάσεις και, όπου υπάρχει ένδειξη, φαρμακευτική θεραπεία.
Οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες δίνουν ιδιαίτερη βαρύτητα στην ενεργό συμμετοχή του ασθενούς και στην από κοινού λήψη αποφάσεων με τους επαγγελματίες υγείας.
Τα παυσίπονα δεν είναι πάντα ολόκληρη η απάντηση
Η φαρμακευτική θεραπεία έχει σημαντικό ρόλο σε συγκεκριμένες μορφές χρόνιου πόνου, αλλά δεν υπάρχει ένα φάρμακο κατάλληλο για κάθε ασθενή και κάθε τύπο πόνου.
Ιδιαίτερα στον χρόνιο πρωτοπαθή πόνο, οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες δίνουν θέση και σε μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις, όπως η κατάλληλη άσκηση και συγκεκριμένες ψυχολογικές θεραπείες.
Στόχος επομένως δεν είναι αποκλειστικά να μειωθεί ένας αριθμός στην κλίμακα του πόνου. Είναι να μπορεί ο άνθρωπος να κοιμάται καλύτερα, να κινείται, να λειτουργεί και να ανακτά όσο γίνεται περισσότερο την καθημερινότητά του.
Δείτε επίσης: Αλτσχάιμερ: «Έξυπνη» διάγνωση με PET Scan, γενετικό έλεγχο και AI – Η σημασία των φροντιστών
Ο ασθενής χρειάζεται πρώτα απ’ όλα να ακούγεται
Οι άνθρωποι που ζουν για μήνες ή χρόνια με πόνο μπορεί να έχουν περάσει από πολλές εξετάσεις, θεραπείες και επαγγελματίες υγείας.
Η φράση «δεν βρίσκουμε κάτι» δεν πρέπει να μεταφράζεται σε «δεν έχεις τίποτα».
Η ίδια η διεθνής επιστημονική προσέγγιση υπογραμμίζει ότι η αναφορά ενός ανθρώπου πως πονά πρέπει να γίνεται σεβαστή.
Η αναγνώριση της εμπειρίας του ασθενούς, η ολοκληρωμένη αξιολόγηση και ένα εξατομικευμένο σχέδιο φροντίδας αποτελούν βασικά στοιχεία της σύγχρονης αντιμετώπισης.
Ο ρόλος των Ιατρείων Πόνου
Όταν ο πόνος επιμένει παρά την αρχική αντιμετώπιση, επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα ή απαιτεί πιο εξειδικευμένη προσέγγιση, μπορεί να εξεταστεί η παραπομπή σε Ιατρείο Πόνου.
Τα εξειδικευμένα Ιατρεία και οι Μονάδες Πόνου μπορούν, ανάλογα με τη δομή και το περιστατικό, να χρησιμοποιούν περισσότερα από ένα θεραπευτικά εργαλεία: φαρμακευτική αντιμετώπιση, παρεμβατικές τεχνικές, αποκατάσταση και μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις.
Ο στόχος παραμένει ευρύτερος από την απλή μείωση της έντασης του πόνου: καλύτερη κινητικότητα, ύπνος, λειτουργικότητα και ποιότητα ζωής.
Ιατρεία Πόνου στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα λειτουργούν Ιατρεία και Μονάδες Πόνου σε νοσοκομεία της Αττικής, της Θεσσαλονίκης, της Κρήτης και άλλων περιοχών.
Στην Αττική λειτουργούν αντίστοιχες δομές σε μεγάλα δημόσια και πανεπιστημιακά νοσοκομεία.
Στο Σισμανόγλειο Νοσοκομείο, το Ιατρείο Πόνου λειτουργεί στο πλαίσιο του Αναισθησιολογικού Τμήματος από το 1997. Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση του νοσοκομείου, αντιμετωπίζει διαφορετικές κατηγορίες πόνου, μεταξύ των οποίων καρκινικό πόνο, νευραλγίες, οσφυαλγία, ισχιαλγία, αυχενικό σύνδρομο και οστεοαρθρίτιδες.
Επειδή οι ημέρες λειτουργίας, τα ραντεβού και οι διαδικασίες παραπομπής μπορεί να μεταβάλλονται, είναι σκόπιμο ο ενδιαφερόμενος να επικοινωνεί προηγουμένως με το νοσοκομείο ή την αντίστοιχη μονάδα.
Δείτε επίσης: Mindfulness και χρόνιος πόνος: Μελέτη δείχνει ότι η ενσυνειδητότητα μειώνει άγχος και καταστροφικές σκέψεις για έναν χρόνο
Το σημαντικό μήνυμα
Ο χρόνιος πόνος δεν είναι κάτι που ο άνθρωπος πρέπει απλώς να μάθει να υπομένει.
Χρειάζεται επιστημονική αξιολόγηση, εξατομικευμένη αντιμετώπιση και συνεργασία μεταξύ ασθενούς και επαγγελματιών υγείας.
Και ίσως το πρώτο βήμα είναι το απλούστερο αλλά και το σημαντικότερο: να ακούσουμε πραγματικά τον άνθρωπο που λέει ότι πονά.
Φωτογραφία iStock
