Ξυπνάμε και μπαίνουμε στο αυτοκίνητο. Καθόμαστε στο γραφείο για οκτώ ώρες. Επιστρέφουμε σπίτι και χαλαρώνουμε στον καναπέ μπροστά στην τηλεόραση ή με το κινητό στο χέρι. Κάπως έτσι κυλά η καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων. Το πρόβλημα είναι ότι το σώμα μας δεν σχεδιάστηκε για να ζει ακίνητο.
Η καθιστική ζωή έχει ήδη συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και παχυσαρκία. Τώρα, όμως, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η παρατεταμένη ακινησία μπορεί να αποτελεί και έναν σημαντικό, αλλά συχνά υποτιμημένο, παράγοντα κινδύνου για πολλές μορφές καρκίνου.
Τα καλά νέα είναι ότι η λύση ίσως να είναι πολύ πιο απλή απ’ όσο πιστεύαμε. Δεν απαιτούνται εξαντλητικές προπονήσεις ή ατελείωτες ώρες στο γυμναστήριο. Ακόμη και μικρά «διαλείμματα κίνησης» μέσα στην ημέρα φαίνεται ότι μπορούν να κάνουν ουσιαστική διαφορά.
Η μελέτη που αλλάζει τον τρόπο που βλέπουμε την καθιστική ζωή
Τα συμπεράσματα προέρχονται από μία από τις μεγαλύτερες μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα για τη σχέση της καθιστικής ζωής με τον καρκίνο.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στις 2 Ιουλίου στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό PLOS Medicine, ανέλυσε δεδομένα από 91.292 ενήλικες της βάσης UK Biobank, οι οποίοι παρακολουθήθηκαν για διάστημα μεγαλύτερο των 12 ετών. Σε αντίθεση με πολλές προηγούμενες μελέτες, όπου οι συμμετέχοντες δήλωναν μόνοι τους πόσο κάθονταν ή πόσο ασκούνταν, εδώ χρησιμοποιήθηκαν φορητές συσκευές καταγραφής κίνησης (accelerometers), οι οποίες κατέγραψαν αντικειμενικά τη δραστηριότητά τους για επτά συνεχόμενες ημέρες. Οι ερευνητές συνέκριναν στη συνέχεια τα δεδομένα αυτά με την εμφάνιση και τη θνησιμότητα από καρκίνο κατά τη διάρκεια της πολυετούς παρακολούθησης. Η μεθοδολογία αυτή θεωρείται από τις πιο αξιόπιστες που έχουν εφαρμοστεί μέχρι σήμερα στη μελέτη της καθημερινής φυσικής δραστηριότητας.
Οι επιστήμονες διαχώρισαν τον χρόνο των συμμετεχόντων σε τρεις βασικές κατηγορίες:
- παρατεταμένη καθιστική ζωή, δηλαδή περίοδοι τουλάχιστον 30 λεπτών κατά τις οποίες το άτομο παρέμενε σχεδόν αποκλειστικά καθιστό,
- διακεκομμένη καθιστική ζωή, όπου η ακινησία διακοπτόταν συχνά από μικρές κινήσεις,
- και σωματική δραστηριότητα διαφορετικής έντασης.
Το αποτέλεσμα ήταν ξεκάθαρο. Όσο περισσότερες ήταν οι μεγάλες, αδιάλειπτες περίοδοι καθιστικής ζωής, τόσο αυξανόταν ο κίνδυνος εμφάνισης αλλά και θανάτου από καρκίνο.
Συγκεκριμένα, κάθε επιπλέον ώρα συνεχούς καθιστικής συμπεριφοράς συνδέθηκε με περίπου 10% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου από καρκίνο.
Οι μορφές καρκίνου που επηρεάζονται περισσότερο
Η παρατεταμένη καθιστική ζωή δεν φαίνεται να επηρεάζει μόνο έναν τύπο καρκίνου.
Η νέα μελέτη διαπίστωσε συσχέτιση με αρκετές από τις πιο συχνές μορφές της νόσου, μεταξύ των οποίων:
- καρκίνος του παχέος εντέρου,
- καρκίνος του μαστού,
- καρκίνος του ήπατος,
- καρκίνος των νεφρών,
- καρκίνος του παγκρέατος,
- καρκίνος των ωοθηκών,
- καρκίνος του οισοφάγου,
- καρκίνος του θυρεοειδούς.
Τα ευρήματα ενισχύουν προηγούμενες αναλύσεις του World Cancer Research Fund International, σύμφωνα με τις οποίες η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας και το αυξημένο σωματικό βάρος αποτελούν τεκμηριωμένους παράγοντες κινδύνου για αρκετούς καρκίνους, ιδιαίτερα του παχέος εντέρου, του μαστού μετά την εμμηνόπαυση και του ενδομητρίου. Παράλληλα, η American Cancer Society επισημαίνει ότι η μείωση της καθιστικής ζωής πρέπει να αποτελεί μέρος κάθε στρατηγικής πρόληψης του καρκίνου, μαζί με τη σωστή διατροφή, τη διατήρηση φυσιολογικού βάρους και την αποφυγή του καπνίσματος.
Γιατί η ακινησία μπορεί να ευνοεί τον καρκίνο;
Η σχέση δεν είναι τυχαία. Οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και χρόνια ότι η παρατεταμένη καθιστική ζωή πυροδοτεί μια σειρά από βιολογικές αλλαγές που ευνοούν τη δημιουργία και την εξέλιξη των όγκων.
Όπως εξηγεί ο αιματολόγος – ογκολόγος David Yashar από το MemorialCare Todd Cancer Institute, η πολύωρη ακινησία συμβάλλει στην αύξηση του σωματικού λίπους, το οποίο με τη σειρά του προκαλεί χρόνια φλεγμονή στον οργανισμό.
Η χρόνια φλεγμονή θεωρείται σήμερα ένας από τους σημαντικότερους μηχανισμούς που ευνοούν την ανάπτυξη πολλών μορφών καρκίνου.
Παράλληλα, η παχυσαρκία συνδέεται με μεταβολές στην ινσουλίνη, στην παραγωγή αυξητικών παραγόντων και στις ορμόνες του φύλου, δημιουργώντας ένα περιβάλλον που μπορεί να διευκολύνει την ανάπτυξη ορμονοευαίσθητων καρκίνων, όπως ο καρκίνος του μαστού, αλλά και του παχέος εντέρου.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) εκτιμά ότι η ανεπαρκής φυσική δραστηριότητα συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου για χρόνια νοσήματα και ότι η αύξηση της καθημερινής κίνησης θα μπορούσε να προλάβει εκατομμύρια πρόωρους θανάτους κάθε χρόνο. Η σωματική δραστηριότητα δεν προστατεύει μόνο την καρδιά και τον μεταβολισμό: αποτελεί πλέον βασικό πυλώνα και της πρόληψης του καρκίνου.
Η καλύτερη «θεραπεία» ίσως είναι να σηκωθείτε από την καρέκλα
Το πιο αισιόδοξο εύρημα της μελέτης δεν ήταν ότι επιβεβαίωσε τους κινδύνους της καθιστικής ζωής. Ήταν ότι απέδειξε πως ο οργανισμός φαίνεται να ανταποκρίνεται ακόμη και σε μικρές αλλαγές της καθημερινότητας.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η αντικατάσταση μίας ώρας παρατεταμένης καθιστικής ζωής την ημέρα με μία ώρα ελαφριάς σωματικής δραστηριότητας συνδέθηκε με 12% χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου από καρκίνο. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι η αντικατάσταση μόλις πέντε λεπτών παρατεταμένης ακινησίας με πέντε λεπτά έντονης δραστηριότητας συσχετίστηκε με 22% χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου από καρκίνο.
Το σημαντικό μήνυμα δεν είναι ότι όλοι πρέπει να αρχίσουμε να τρέχουμε. Είναι ότι το σώμα “ανταμείβει” κάθε μορφή κίνησης.
Οι ίδιοι οι ερευνητές τονίζουν ότι η σημασία δεν βρίσκεται μόνο στο πόσες ώρες καθόμαστε συνολικά μέσα στην ημέρα, αλλά κυρίως στο αν αυτές οι ώρες είναι συνεχόμενες ή διακόπτονται από μικρά διαλείμματα δραστηριότητας.
Ο επικεφαλής της μελέτης, Δρ. Frederick Ho από το Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης, είναι χαρακτηριστικός: «Τα δεδομένα μας δείχνουν ότι το να κάθεται κανείς περισσότερο από 30 λεπτά συνεχόμενα συνδέεται ιδιαίτερα με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου. Τα καλά νέα είναι ότι ακόμη και μια σύντομη βόλτα μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά. Οι σημερινές οδηγίες δίνουν μεγάλη έμφαση στη μέτρια ή έντονη άσκηση, όμως τα ευρήματά μας δείχνουν ότι ούτε η ελαφριά κίνηση πρέπει να υποτιμάται».
Δεν χρειάζεται γυμναστήριο. Χρειάζεται… κίνηση
Όταν ακούμε τη λέξη «άσκηση», οι περισσότεροι φανταζόμαστε ιδρώτα, γυμναστήριο ή πολύωρο τρέξιμο. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο απλή.
Σύμφωνα με το Εθνικό Σύστημα Υγείας της Βρετανίας (NHS), ελαφριά σωματική δραστηριότητα θεωρείται κάθε κίνηση που μας βγάζει από την καθιστή ή ξαπλωμένη θέση.
Αυτό σημαίνει ότι μέσα στην ημέρα μπορούμε να προστατεύσουμε την υγεία μας ακόμη και αν:
- σηκωθούμε να γεμίσουμε το ποτήρι μας με νερό,
- περπατήσουμε λίγα λεπτά μέσα στο σπίτι ή στο γραφείο,
- ανέβουμε μία σκάλα αντί να πάρουμε το ασανσέρ,
- μιλήσουμε στο τηλέφωνο όρθιοι,
- κάνουμε λίγες δουλειές του σπιτιού,
- βγάλουμε τον σκύλο για μια σύντομη βόλτα,
- παρκάρουμε λίγο πιο μακριά από τον προορισμό μας,
- σηκωνόμαστε κάθε μισή ώρα για δύο ή τρία λεπτά.
Μπορεί να μοιάζουν ασήμαντες κινήσεις. Για τον οργανισμό, όμως, δεν είναι.
Τι λένε οι διεθνείς οργανισμοί
Η νέα μελέτη έρχεται να ενισχύσει αυτό που οι μεγαλύτεροι οργανισμοί δημόσιας υγείας υποστηρίζουν τα τελευταία χρόνια.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) συνιστά στους ενήλικες τουλάχιστον 150 έως 300 λεπτά μέτριας έντασης σωματικής δραστηριότητας την εβδομάδα ή 75 έως 150 λεπτά έντονης άσκησης. Ταυτόχρονα, επισημαίνει ότι η μείωση του χρόνου που περνάμε καθιστοί είναι εξίσου σημαντική, ακόμη και για όσους γυμνάζονται τακτικά.
Ανάλογη είναι και η θέση του World Cancer Research Fund International, το οποίο χαρακτηρίζει τη διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους και τη συστηματική φυσική δραστηριότητα ως δύο από τους σημαντικότερους τροποποιήσιμους παράγοντες για την πρόληψη πολλών μορφών καρκίνου.
Η American Cancer Society προχωρά ένα βήμα παραπέρα, καλώντας τους πολίτες όχι μόνο να ασκούνται περισσότερο, αλλά και να περιορίζουν τον χρόνο που περνούν καθιστοί, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της εργασίας και της ψυχαγωγίας. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ακόμη και κάποιος που γυμνάζεται καθημερινά μπορεί να επιβαρύνει την υγεία του αν περνά το υπόλοιπο της ημέρας σχεδόν ακίνητος.
Στην Ελλάδα, η Ελληνική Αντικαρκινική Εταιρεία υπενθυμίζει ότι η πρόληψη του καρκίνου δεν εξαρτάται μόνο από τον προληπτικό έλεγχο. Η διακοπή του καπνίσματος, η υγιεινή διατροφή, η διατήρηση φυσιολογικού βάρους και η καθημερινή φυσική δραστηριότητα αποτελούν βασικούς πυλώνες για τη μείωση του κινδύνου εμφάνισης της νόσου.
Η πρόληψη αρχίζει με μία απλή απόφαση
Η μελέτη έχει περιορισμούς. Πρόκειται για μια παρατηρητική έρευνα, πράγμα που σημαίνει ότι δεν μπορεί να αποδείξει σχέση αιτίου-αποτελέσματος, αλλά μόνο να δείξει ισχυρές συσχετίσεις. Επιπλέον, η φυσική δραστηριότητα των συμμετεχόντων καταγράφηκε μόνο για επτά ημέρες και οι εθελοντές της UK Biobank είναι γενικά πιο υγιείς από τον μέσο πληθυσμό, γεγονός που μπορεί να επηρεάζει τη γενίκευση των αποτελεσμάτων.
Ωστόσο, το μήνυμα που προκύπτει είναι σαφές:
Δεν χρειάζεται να περιμένουμε τη Δευτέρα για να ξεκινήσουμε γυμναστήριο. Ούτε να αγοράσουμε ακριβό εξοπλισμό.
Η πρόληψη μπορεί να ξεκινήσει σήμερα, με μια απόφαση που διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα:
- Να σηκωθούμε από την καρέκλα.
- Να περπατήσουμε μέχρι το παράθυρο.
- Να κάνουμε έναν μικρό γύρο στο γραφείο.
- Να ανέβουμε τις σκάλες. Να κινηθούμε.
Γιατί, όπως δείχνει όλο και πιο ξεκάθαρα η επιστήμη, η μεγαλύτερη απειλή για την υγεία μας δεν είναι μόνο ότι γυμναζόμαστε λίγο. Είναι ότι καθόμαστε πάρα πολύ. Και μερικές φορές, το πιο σημαντικό βήμα για την πρόληψη του καρκίνου δεν είναι το πρώτο χιλιόμετρο ενός τρεξίματος, αλλά το πρώτο βήμα μακριά από την καρέκλα.
[penci_related_posts title=”ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:” number=”8″ style=”grid” align=”none” displayby=”cat” orderby=”random”]
