Αν και είναι πλέον σαφές ότι οι άνθρωποι συνεχίζουν να αναπτύσσουν νέα εγκεφαλικά κύτταρα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους, η συζήτηση συνεχίζεται σχετικά με το αν αυτό ισχύει για συγκεκριμένες περιοχές που εμπλέκονται με τη μνήμη.
Προηγούμενες μελέτες έχουν επιχειρηματολογήσει υπέρ και κατά της ύπαρξης νευρογένεσης στον ιππόκαμπο πέραν της παιδικής ηλικίας. Μια νέα μελέτη προσφέρει τώρα μερικές από τις πιο σαφείς αποδείξεις ότι αυτή η κρίσιμη περιοχή που σχηματίζει τη μνήμη όντως σχηματίζει νέους νευρώνες μέχρι και την ενήλικη ζωή.
Η μελέτη είναι έργο ερευνητών από το Ινστιτούτο Καρολίνσκα και το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Τσάλμερς στη Σουηδία και εξετάζει συγκεκριμένα το τμήμα της οδοντωτής έλικα του ιππόκαμπου, το τμήμα του εγκεφάλου που λειτουργεί ως βασικό κέντρο ελέγχου για τα συναισθήματα, τη μάθηση και την αποθήκευση επεισοδιακών αναμνήσεων.
«Αυτό μας δίνει ένα σημαντικό κομμάτι του παζλ για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί και αλλάζει ο ανθρώπινος εγκέφαλος κατά τη διάρκεια της ζωής», λέει ο μοριακός βιολόγος Jonas Frisén.
Η επιβεβαίωση ότι οι άνθρωποι μπορούν να σχηματίζουν νέους νευρώνες στον ιππόκαμπο κατά τη διάρκεια της ζωής τους (όπως αρκετά άλλα ζώα μπορούν) θα ενημερώσει ένα σωρό άλλες επιστημονικές έρευνες, από το πώς οι ενήλικες μαθαίνουν νέες δεξιότητες μέχρι το τι συμβαίνει στον εγκέφαλο καθώς φθείρεται στα γηρατειά.
Η ομάδα χρησιμοποίησε ανάλυση RNA για να προσδιορίσει τις λειτουργίες των εγκεφαλικών κυττάρων σε δείγματα που συλλέχθηκαν από άτομα ηλικίας έως 78 ετών, διαπιστώνοντας ότι ορισμένοι νευρώνες ήταν προσανατολισμένοι να λειτουργούν ως νευρωνικά προγονικά κύτταρα (NPC), τα οποία δημιουργούν νέα νευρικά κύτταρα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ομοιότητες μεταξύ των ανθρώπινων NPCs και εκείνων σε ποντίκια, χοίρους και πιθήκους.
Οι ερευνητές συνέκριναν την παραγωγή νευρώνων μεταξύ παιδιών, ενηλίκων και άλλων ζώων. Μέσω μιας διαδικασίας μηχανικής μάθησης, οι ερευνητές μπόρεσαν επίσης να ομαδοποιήσουν τα κύτταρα ανάλογα με την ανάπτυξή τους, από τον αρχικό χαρακτηρισμό του βλαστικού κυττάρου ως «λευκή πλάκα» μέχρι το να είναι ένας ανώριμος νευρώνας στη διαδικασία της διαίρεσης.
Τα αποτελέσματα απαντούν σε ερωτήματα που είχαν εγερθεί από προηγούμενες μελέτες (συμπεριλαμβανομένης μιας από τους ίδιους ερευνητές), οι οποίες διαπίστωσαν ότι υπήρχαν νέοι νευρώνες στον ανθρώπινο εγκέφαλο χωρίς να μπορούν να επιβεβαιώσουν πώς ακριβώς είχαν φτάσει εκεί.
«Μπορέσαμε τώρα να προσδιορίσουμε αυτά τα κύτταρα προέλευσης, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι υπάρχει ένας συνεχής σχηματισμός νευρώνων στον ιππόκαμπο του ενήλικου εγκεφάλου», λέει ο Frisén.
Μελετώντας ένα τόσο ευρύ φάσμα ηλικιών, οι ερευνητές επιβεβαίωσαν ότι η νευρογένεση συνεχίζει να συμβαίνει στον ιππόκαμπο καθ’ όλη τη διάρκεια της ενήλικης ζωής μας – αν και με βραδύτερο ρυθμό, γενικά μιλώντας, καθώς μεγαλώνουμε.
Είναι επίσης σημαντικό να σημειωθεί ότι η ανάλυση αποκάλυψε διαφορετικούς ρυθμούς νευρογένεσης σε διαφορετικούς ανθρώπους. Αυτό μπορεί να υποδεικνύει διαφορές στην πλαστικότητα του εγκεφάλου που επηρεάζουν τη μάθηση, την προσωπικότητα και τον κίνδυνο ασθενειών, αλλά αυτό είναι κάτι που θα πρέπει να εξετάσουν μελλοντικές μελέτες.
Μια υπόθεση είναι ότι ορισμένες εγκεφαλικές παθήσεις μπορεί να επηρεάζονται από το πόσο γρήγορα μπορούν να παραχθούν νέοι φρέσκοι νευρώνες – ορισμένα από τα άτομα της μελέτης είχαν ιστορικό ψυχιατρικών ή νευρολογικών ασθενειών – αλλά και πάλι αυτό δεν ήταν κάτι που εξέτασαν άμεσα οι ερευνητές, οπότε θα χρειαστούν μελέτες παρακολούθησης.
«Η έρευνά μας μπορεί επίσης να έχει επιπτώσεις στην ανάπτυξη αναγεννητικών θεραπειών που διεγείρουν τη νευρογένεση σε νευροεκφυλιστικές και ψυχιατρικές διαταραχές», λέει ο Frisén.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο Science.
