Τι αναφέρουν επιστήμονες από την Θεραπευτική Κλινική ΕΚΠΑ στο Νοσοκομείο Αλεξάνδρας. Τι αλλάζει.
Τις πρώτες κατευθυντήριες οδηγίες για την έλλειψη σιδήρου εξέδωσε η Αμερικανική Αιματολογική Εταιρεία (ASH). Σε αυτές, αυξάνει τα όρια της φερριτίνης στο αίμα, ούτως ώστε να ανιχνεύονται εγκαίρως οι πάσχοντες που έως σήμερα παρέμεναν αδιάγνωστοι.
Η έλλειψη σιδήρου αποτελεί την πιο συχνή διατροφική ανεπάρκεια στον κόσμο. Υπολογίζεται ότι πάσχουν από αυτήν σχεδόν ένας στους τρεις ενήλικες (2 δισεκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο).
Παρά τη συχνότητά της και τη διαθεσιμότητα αποτελεσματικών θεραπειών, πολλοί ασθενείς ζουν με συμπτώματα για μήνες ή και χρόνια πριν τεθεί η διάγνωση. Σύμφωνα με την ASH, έως και το 70% των πασχόντων παραμένει αδιάγνωστο. Κύριες αιτίες γι’ αυτό είναι ο περιορισμένος έλεγχος με αναλύσεις αίματος και η μεγάλη ποικιλία στα όρια αναφοράς των εργαστηρίων.
Όπως αναφέρουν οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής ΕΚΠΑ στο Νοσοκομείο Αλεξάνδρα Κωνσταντίνος Γιάννακας (αιματολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής, τ. πρύτανης ΕΚΠΑ), για να καλύψει αυτό το κενό η ASH δημοσίευσε τον περασμένο μήνα τεκμηριωμένες κατευθυντήριες οδηγίες κλινικής πρακτικής.
Οι οδηγίες δημοσιεύθηκαν στην ιατρική επιθεώρηση Blood Advances. Εξηγούν πως πρέπει να διαγιγνώσκεται η έλλειψη σιδήρου σε:
- Ενήλικες
- Μικρά παιδιά
- Γυναίκες με έμμηνο ρύση
- Εγκύους
- Ασθενείς με φλεγμονή
Τη σημασία τους ανέδειξε προσφάτως και η ιατρική επιθεώρηση JAMA, επισημαίνοντας ότι στόχος είναι η τυποποίηση των ορίων φερριτίνης και η μείωση των χαμένων διαγνώσεων.
Τι είναι η έλλειψη σιδήρου
Ο σίδηρος είναι απαραίτητος για την παραγωγή της αιμοσφαιρίνης. Η αιμοσφαιρίνη είναι μία πρωτεΐνη των ερυθρών αιμοσφαιρίων που μεταφέρει οξυγόνο σε όλο τον οργανισμό. Είναι επίσης απαραίτητος για την υγεία:
- Του εγκεφάλου
- Του ανοσοποιητικού
- Των μυών
- Του δέρματος
- Των μαλλιών και των νυχιών
Ο οργανισμός αποθηκεύει τον σίδηρο κυρίως στην πρωτεΐνη φερριτίνη, τα επίπεδα της οποίας στο αίμα αντανακλούν το μέγεθος των αποθεμάτων.
Η έλλειψη σιδήρου εξελίσσεται σταδιακά. Αρχικά οι ανάγκες ξεπερνούν την πρόσληψη και εξαντλούνται οι αποθήκες (πέφτει η φερριτίνη, ενώ η αιμοσφαιρίνη παραμένει φυσιολογική).
Στη συνέχεια διαταράσσεται η παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων. Τελικά εγκαθίσταται η σιδηροπενική αναιμία, με μικρά και ωχρά (μικροκυτταρικά, υπόχρωμα) ερυθρά.
Η σιδηροπενική αναιμία είναι η συχνότερη αιματολογική πάθηση παγκοσμίως. Εάν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές, ακόμη και απειλητικές για τη ζωή επιπλοκές. Κρίσιμο σημείο: η έλλειψη σιδήρου μπορεί να υπάρχει και να προκαλεί συμπτώματα πολύ πριν εμφανιστεί αναιμία.
Ποιοι κινδυνεύουν
Η έλλειψη σιδήρου προκαλείται κυρίως από την απώλεια αίματος. Ομάδες αυξημένου κινδύνου είναι:
- Οι γυναίκες με έμμηνο ρύση, ιδίως με βαριά ή παρατεταμένη περίοδο.
- Οι έγκυοι και οι θηλάζουσες, λόγω αυξημένων αναγκών
- Τα βρέφη, τα μικρά παιδιά και οι έφηβοι, λόγω της ταχείας ανάπτυξης
- Άνδρες και γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, στους οποίους η συχνότερη αιτία είναι η χρόνια, «σιωπηλή» απώλεια αίματος από το πεπτικό (π.χ. έλκος, αιμορροΐδες, όγκοι). Γι’ αυτό τον λόγο απαιτείται πάντοτε διερεύνηση του γαστρεντερικού συστήματος
- Οι ασθενείς με διαταραχές απορρόφησης (π.χ. κοιλιοκάκη, φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, ατροφική γαστρίτιδα), με λοίμωξη από ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (Helicobacter pylori) ή μετά από βαριατρικό χειρουργείο.
- Όσοι ακολουθούν περιοριστικές δίαιτες
- Οι πάσχοντες από χρόνια νοσήματα, όπως η χρόνια νεφρική νόσος, η καρδιακή ανεπάρκεια, τα ρευματολογικά νοσήματα
Τα συμπτώματα
Τα συμπτώματα που προκαλεί η έλλειψη σιδήρου είναι συχνά ήπια και μη ειδικά (σ.σ δηλαδή μπορεί να οφείλονται και σε άλλες αιτίες), γεγονός που εξηγεί την καθυστέρηση της διάγνωσης. Σε αυτά συμπεριλαμβάνονται:
- Κόπωση και έλλειψη ενέργειας
- Αδυναμία
- Ζάλη
- Δύσπνοια
- Ταχυκαρδία
- Πονοκέφαλος
- Ωχρότητα
- Δυσκολία συγκέντρωσης
Μπορεί επίσης να εμφανιστεί σύνδρομο ανήσυχων ποδιών. Όταν η έλλειψη σιδήρου είναι σοβαρή, περιγράφονται:
- Πίκα (ακατανίκητη επιθυμία κατανάλωσης πάγου ή μη φαγώσιμων ουσιών)
- Γλωσσίτιδα
- Χειλίτιδα
- Κοιλονυχία (νύχια σε σχήμα «κουταλιού»)
Φωτογραφία: iStock
