Τα ξημερώματα της Κυριακής τα ρολόγια γυρίζουν μία ώρα πίσω – Τι δείχνουν οι μελέτες για το βιολογικό ρολόι, το πρωινό φως και τις επιπτώσεις στην υγεία
Στη χειμερινή ώρα περνά η Ευρώπη την τελευταία Κυριακή του Οκτωβρίου. Στην Ελλάδα, τα ξημερώματα της Κυριακής 25 Οκτωβρίου, όταν τα ρολόγια δείξουν 04:00 θα γυρίσουν μία ώρα πίσω, στις 03:00. Για πολλούς αυτή η αλλαγή ώρας σημαίνει απλώς μία επιπλέον ώρα ύπνου. Οι επιστήμονες του ύπνου, όμως, βλέπουν το ζήτημα διαφορετικά.
Το ανθρώπινο σώμα έχει το δικό του εσωτερικό «ρολόι» και δεν προσαρμόζεται αυτομάτως επειδή μετακινήσαμε τους δείκτες. Ο κιρκάδιος ρυθμός χρειάζεται χρόνο για να συγχρονιστεί ξανά με το νέο πρόγραμμα ύπνου, αφύπνισης και έκθεσης στο φως.
Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που αρκετοί ειδικοί ζητούν πλέον να σταματήσει εντελώς η αλλαγή ώρας δύο φορές τον χρόνο.Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που αρκετοί ειδικοί ζητούν πλέον να σταματήσει εντελώς η αλλαγή ώρας δύο φορές τον χρόνο.
Η Βρετανική Εταιρεία Ύπνου, σε επιστημονική θέση που δημοσιεύθηκε στο Journal of Sleep Research, τάσσεται ξεκάθαρα υπέρ της κατάργησης της εξαμηνιαίας εναλλαγής. Και αν πρέπει να επιλεγεί μία ώρα για ολόκληρο τον χρόνο, προτιμά αυτή που σήμερα χρησιμοποιούμε τον χειμώνα.
Γιατί το σώμα δυσκολεύεται να ακολουθήσει το ρολόι
Ο οργανισμός λειτουργεί με τους λεγόμενους κιρκάδιους ρυθμούς. Πρόκειται για το βιολογικό σύστημα που βοηθά να ρυθμίζονται ο ύπνος και η αφύπνιση, η έκκριση ορμονών, η θερμοκρασία του σώματος, η όρεξη και ο μεταβολισμός. Το σημαντικότερο «σήμα» για να παραμένει αυτό το σύστημα συγχρονισμένο είναι το φυσικό φως.
Η αλλαγή ώρας, όμως, μετακινεί απότομα το πρόγραμμα ύπνου και αφύπνισης κατά μία ώρα, χωρίς να αλλάζει με τον ίδιο τρόπο το φυσικό φως. Έτσι, για ένα διάστημα, το κοινωνικό μας πρόγραμμα και το βιολογικό μας ρολόι δεν συμβαδίζουν απόλυτα.
Το πρωινό φως βοηθά τον εγκέφαλο να αντιληφθεί ότι ξεκινά η ημέρα και να ρυθμίσει ανάλογα τις λειτουργίες του οργανισμού. Γι’ αυτό οι ειδικοί θεωρούν ότι το περισσότερο φως το πρωί είναι βιολογικά σημαντικότερο από το περισσότερο φως αργά το απόγευμα.
Αυτό εξηγεί και γιατί αρκετοί επιστήμονες δεν υποστηρίζουν τη μόνιμη θερινή ώρα, καθώς τους χειμερινούς μήνες θα σήμαινε ακόμη πιο σκοτεινά πρωινά και μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα στο κοινωνικό ωράριο και στο φυσικό φως.
Δεν αφορά μόνο τον ύπνο
Όταν το βιολογικό ρολόι βγαίνει από τον συνηθισμένο του ρυθμό, η πρώτη επίπτωση μπορεί να είναι η κόπωση, η υπνηλία, η δυσκολία συγκέντρωσης ή ο πιο διαταραγμένος ύπνος. Ο κιρκάδιος ρυθμός, όμως, δεν ελέγχει μόνο το πότε κοιμόμαστε. Συμμετέχει στη ρύθμιση πολλών λειτουργιών του οργανισμού, από τις ορμόνες και την πέψη έως τον μεταβολισμό και τη θερμοκρασία του σώματος.
Βραχυπρόθεσμα, η απορρύθμισή του μπορεί να συνδέεται με:
- έλλειψη ενέργειας και δυσκολία στη μνήμη και τη συγκέντρωση,
- μεταβολές στις ορμόνες,
- πεπτικές ενοχλήσεις,
- διακυμάνσεις της θερμοκρασίας του σώματος.
Όταν ο αποσυγχρονισμός γίνεται συστηματικός ή παρατεταμένος, το ενδιαφέρον των επιστημόνων στρέφεται και σε ευρύτερες επιπτώσεις, καθώς ο κιρκάδιος ρυθμός συνδέεται με το καρδιαγγειακό σύστημα, τον μεταβολισμό, το ενδοκρινικό και το νευρικό σύστημα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η αλλαγή της ώρας κατά μία ώρα προκαλεί από μόνη της αυτές τις παθήσεις. Εξηγεί, όμως, γιατί οι επιστήμονες εξετάζουν αν η επαναλαμβανόμενη μετατόπιση του ωραρίου δύο φορές τον χρόνο είναι η καλύτερη επιλογή για τον οργανισμό.
Τι έδειξε η μελέτη του Stanford
Νεότερη μελέτη του Stanford Medicine εξέτασε ένα μεγαλύτερο ερώτημα: τι θα συνέβαινε στην υγεία αν σταματούσαμε εντελώς να αλλάζουμε τα ρολόγια;
Οι ερευνητές συνέκριναν τρία σενάρια:
- μόνιμη χειμερινή/τυπική ώρα,
- μόνιμη θερινή ώρα,
- τη σημερινή εναλλαγή δύο φορές τον χρόνο.
Το μοντέλο έδειξε ότι και οι δύο σταθερές επιλογές θα προκαλούσαν μικρότερη επιβάρυνση στον κιρκάδιο ρυθμό σε σχέση με τη συνεχή εναλλαγή. Τα μεγαλύτερα συνολικά οφέλη εμφανίστηκαν με τη μόνιμη χειμερινή ώρα, η οποία προσφέρει περισσότερο πρωινό φως.
Για τις ΗΠΑ, οι ερευνητές υπολόγισαν ότι, σε σύγκριση με τη σημερινή αλλαγή ώρας, η μόνιμη χειμερινή ώρα θα μπορούσε να συνδέεται με:
- περίπου 2,6 εκατομμύρια λιγότερους ανθρώπους με παχυσαρκία,
- περίπου 300.000 λιγότερους ανθρώπους με ιστορικό εγκεφαλικού επεισοδίου.
Η μόνιμη θερινή ώρα εμφάνισε επίσης πιθανό όφελος, αλλά μικρότερο. Αντίθετα, για άλλες παθήσεις, όπως η στεφανιαία νόσος, το μοντέλο δεν έδειξε αντίστοιχη σημαντική διαφορά.
Οι αριθμοί αυτοί χρειάζονται προσοχή: πρόκειται για εκτιμήσεις μαθηματικού μοντέλου που συνδύασε την έκθεση στο φως, την επιβάρυνση του κιρκάδιου ρυθμού και δεδομένα υγείας. Δεν αποδεικνύουν ότι η αλλαγή ώρας προκαλεί παχυσαρκία ή εγκεφαλικό ούτε ότι η κατάργησή της θα απέτρεπε συγκεκριμένο αριθμό περιστατικών.
Δείχνουν όμως κάτι που ταιριάζει με το βασικό επιχείρημα των ειδικών του ύπνου: για το βιολογικό μας ρολόι, η σταθερότητα φαίνεται να είναι προτιμότερη από τη μετακίνηση των ρολογιών κάθε άνοιξη και φθινόπωρο.
Φωτογραφία: istock
