Χάνουμε κιλά, τα ξαναπαίρνουμε και λίγο αργότερα ξεκινάμε μια νέα προσπάθεια αδυνατίσματος. Είναι ο γνώριμος κύκλος που περιγράφεται ως «φαινόμενο γιο-γιο» και συνοδεύεται συχνά από την ανησυχία ότι κάθε νέα δίαιτα μπορεί τελικά να κάνει περισσότερο κακό παρά καλό.
Είναι όμως πράγματι επιβλαβείς για όλους οι επαναλαμβανόμενες αυξομειώσεις του βάρους;
Η απάντηση φαίνεται να είναι πιο σύνθετη. Σε άρθρο τους στο επιστημονικό περιοδικό Nature Reviews Endocrinology, ο Norbert Stefan, ερευνητής του Γερμανικού Κέντρου Έρευνας για τον Διαβήτη (DZD), και ο Φαίδων Μάγκος, από το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, εξετάζουν μια σημαντική διάκριση: οι πιθανές μακροπρόθεσμες συνέπειες του φαινομένου γιο-γιο ενδέχεται να εξαρτώνται από το αν κάποιος έχει ήδη παχυσαρκία ή ξεκινά τις προσπάθειες αδυνατίσματος από φυσιολογικό βάρος.
Η ανάλυσή τους αμφισβητεί την αντίληψη ότι κάθε κύκλος απώλειας και επαναπρόσληψης κιλών επιβαρύνει αναγκαστικά τον οργανισμό με τον ίδιο τρόπο. Ταυτόχρονα, εγείρει ερωτήματα για τις επαναλαμβανόμενες δίαιτες ανθρώπων που δεν έχουν ιατρική ανάγκη να χάσουν βάρος.
Τι αλλάζει όταν κάποιος έχει ήδη παχυσαρκία;
Σύμφωνα με την ανάλυση των δύο επιστημόνων, που δημοσιεύθηκε στις 2 Οκτωβρίου 2026, η επαναλαμβανόμενη απώλεια και επαναπρόσληψη βάρους φαίνεται να έχει περιορισμένη επίδραση στην εξέλιξη της ήδη εγκατεστημένης παχυσαρκίας και των επιπλοκών της. Αντίθετα, στους ανθρώπους με φυσιολογικό βάρος που έχουν προδιάθεση για παχυσαρκία, οι ίδιοι κύκλοι ενδέχεται να συμβάλλουν στην εμφάνισή της.
Η διάκριση έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή το φαινόμενο γιο-γιο αντιμετωπίζεται συχνά ως ένας ενιαίος κίνδυνος, ανεξάρτητα από την κατάσταση υγείας και το αρχικό βάρος του ατόμου.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι, για τους ανθρώπους με παχυσαρκία, δεν υπάρχουν σήμερα επαρκή επιστημονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι επαναλαμβανόμενες προσπάθειες αδυνατίσματος επιδεινώνουν από μόνες τους τη μακροπρόθεσμη πορεία του βάρους. Επομένως, ο φόβος ότι τα χαμένα κιλά μπορεί να επιστρέψουν δεν θα πρέπει να αποτρέπει κάποιον με παχυσαρκία από την προσπάθεια διαχείρισης του βάρους του. Αυτό επισημαίνεται και στην επίσημη ανακοίνωση του Γερμανικού Κέντρου Έρευνας για τον Διαβήτη (DZD), στις 12 Οκτωβρίου 2026.
Το συμπέρασμα δεν σημαίνει ότι η επαναπρόσληψη βάρους είναι επιθυμητή ή ότι η διατήρηση της απώλειας δεν έχει σημασία. Σημαίνει ότι πρέπει να διακρίνουμε τις συνέπειες της επιστροφής των κιλών από την υπόθεση ότι η ίδια η εναλλαγή απώλειας και αύξησης προκαλεί πρόσθετη βλάβη.
Γιατί οι επαναλαμβανόμενες δίαιτες μπορεί να επηρεάζουν διαφορετικά τα άτομα φυσιολογικού βάρους;
Μια πιθανή εξήγηση βρίσκεται στη σύσταση του σώματος: στο τι χάνεται όταν μειώνεται το βάρος και στο τι ανακτάται όταν τα κιλά επιστρέφουν.
Όπως εξηγούν οι ερευνητές στην ανακοίνωση του DZD, κατά τη σημαντική απώλεια βάρους, τα άτομα φυσιολογικού βάρους μπορεί να χάνουν αναλογικά περισσότερη άλιπη μάζα σώματος, στην οποία περιλαμβάνονται οι μύες, σε σύγκριση με τα άτομα με παχυσαρκία. Παράλληλα, μπορεί να εμφανίζουν μεγαλύτερη αναλογική μείωση της ενεργειακής δαπάνης σε κατάσταση ηρεμίας.
Όταν στη συνέχεια ανακτούν το βάρος τους, είναι πιθανό μεγαλύτερο μέρος των κιλών που επιστρέφουν να αποτελείται από λίπος. Εάν αυτό επαναλαμβάνεται, θα μπορούσε να ευνοήσει τη συσσώρευση λιπώδους ιστού και, σε άτομα με σχετική προδιάθεση, να αυξήσει μακροπρόθεσμα τον κίνδυνο παχυσαρκίας.
Πρόκειται, ωστόσο, για έναν πιθανό μηχανισμό και όχι για αποδεδειγμένη εξέλιξη σε κάθε άνθρωπο που κάνει επαναλαμβανόμενες δίαιτες. Οι ίδιοι οι συγγραφείς τονίζουν ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα.
Γιατί προσπαθούν να αδυνατίσουν και άνθρωποι που δεν έχουν περιττά κιλά;
Η επιθυμία για απώλεια βάρους δεν περιορίζεται σε όσους έχουν υπερβάλλον βάρος ή παχυσαρκία.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλούνται οι συγγραφείς, σχεδόν τρεις στους δέκα ανθρώπους που δεν είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι επιθυμούν να χάσουν βάρος και έχουν επιχειρήσει να το κάνουν στο παρελθόν.
Το εύρημα, που αναφέρεται στην παρουσίαση της επιστημονικής ανάλυσης από το DZD, αναδεικνύει μια πλευρά του ζητήματος που δεν είναι αποκλειστικά ιατρική. Τα κοινωνικά πρότυπα αδυναμίας, η πίεση για συγκεκριμένη εικόνα σώματος και ο φόβος της αύξησης βάρους μπορούν να επηρεάζουν τις αποφάσεις ανθρώπων που δεν έχουν απαραίτητα λόγο υγείας να αδυνατίσουν.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι επαναλαμβανόμενες προσπάθειες απώλειας κιλών μπορεί να μην προσφέρουν σαφές όφελος, ενώ οι πιθανές συνέπειές τους χρειάζονται προσεκτική αξιολόγηση.
Τα νέα φάρμακα αδυνατίσματος δημιουργούν πρόσθετα ερωτήματα
Η συζήτηση αποκτά νέα σημασία με τη διάδοση των αποτελεσματικών φαρμακευτικών θεραπειών για τη διαχείριση του βάρους.
Ο Norbert Stefan επισημαίνει ότι ακόμη και άνθρωποι φυσιολογικού βάρους ή με μικρή αύξηση βάρους επιδιώκουν να αποκτήσουν πρόσβαση σε τέτοιες θεραπείες εκτός των εγκεκριμένων ενδείξεων, μεταξύ άλλων για αισθητικούς λόγους.
Η ανησυχία δεν αφορά μόνο την ίδια την απώλεια κιλών, αλλά και το ενδεχόμενο να ακολουθήσει επαναπρόσληψή τους, δημιουργώντας έναν νέο κύκλο αυξομειώσεων σε ανθρώπους που δεν είχαν αρχικά παχυσαρκία.
Γι’ αυτό, σύμφωνα με τους συγγραφείς, η απόφαση για χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής πρέπει να βασίζεται σε εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση, με στάθμιση των αναμενόμενων οφελών και των πιθανών κινδύνων. Η θέση αυτή περιλαμβάνεται στην επίσημη παρουσίαση των συμπερασμάτων της έρευνας.
Τι γνωρίζουμε και τι παραμένει ανοιχτό
Η νέα δημοσίευση δεν αποτελεί κλινική δοκιμή που απέδειξε ότι το φαινόμενο γιο-γιο προκαλεί παχυσαρκία στα άτομα φυσιολογικού βάρους. Είναι επιστημονικό άρθρο σχολιασμού και ερμηνείας των διαθέσιμων δεδομένων, στο οποίο οι συγγραφείς διατυπώνουν μια υπόθεση που χρειάζεται να ελεγχθεί περαιτέρω.
Η θέση τους συνδέεται με την ευρύτερη επιστημονική ανασκόπησή τους στο The Lancet Diabetes & Endocrinology, τον Μάιο του 2026. Εκεί κατέληξαν ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν τεκμηριώνουν αιτιώδη σχέση ανάμεσα στην κυκλική μεταβολή βάρους, αυτή καθαυτή, και στην κλινική βλάβη σε ανθρώπους με παχυσαρκία.
Για να αποσαφηνιστεί η εικόνα, χρειάζονται μελέτες που θα συγκρίνουν άμεσα τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της επαναλαμβανόμενης απώλειας και επαναπρόσληψης βάρους σε ανθρώπους με ή χωρίς παχυσαρκία.
Το ουσιαστικό μήνυμα είναι ότι δεν έχουν όλες οι προσπάθειες αδυνατίσματος την ίδια αφετηρία ούτε την ίδια αναμενόμενη ωφέλεια. Για κάποιον που ζει με παχυσαρκία, η προσπάθεια μείωσης του βάρους μπορεί να αποτελεί σημαντικό μέρος της φροντίδας της υγείας του. Για κάποιον που έχει ήδη φυσιολογικό βάρος, οι επαναλαμβανόμενες δίαιτες χωρίς ιατρική ένδειξη ενδέχεται να δημιουργούν κινδύνους που δεν δικαιολογούνται από κάποιο σαφές όφελος.
Η διαχείριση του βάρους, επομένως, δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στον αριθμό που δείχνει η ζυγαριά. Χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη το αρχικό βάρος, τη σύσταση του σώματος, τη μεταβολική υγεία και, πάνω απ’ όλα, τον λόγο για τον οποίο επιδιώκεται η απώλεια κιλών.
[penci_related_posts title=”ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:” number=”8″ style=”grid” align=”none” displayby=”cat” orderby=”random”]
