Τον Σεπτέμβριο του 1940, γεννήθηκε στις Κάτω Πλάτρες της Κύπρου ο Σωτήρης Μουστάκας, ένας από τους πιο αγαπημένους λαϊκούς ηθοποιούς που πέρασαν από το ελληνικό θέατρο και τον κινηματογράφο.
Η ζωή του θα μπορούσε να είναι σενάριο ταινίας: αντίσταση στην Κύπρο και φυλακή, δύσκολα πρώτα χρόνια στην Αθήνα, διεθνής αναγνώριση μέσα από τον «Ζορμπά», μια υποψηφιότητα για Όσκαρ που δεν ήρθε ποτέ, μεγάλη αγάπη για το θέατρο, αλλά και προσωπικές περιπέτειες που έφτασαν μέχρι τον τζόγο και τους τοκογλύφους. Μέχρι το τέλος, όμως, έμεινε πιστός στην τέχνη του.
Γιάννης Σμαραγδής: Η σκληρή απάντηση στον Πιατά και η συγκλονιστική αλήθεια για Μουστάκα-Ψάλτη
Από την Κύπρο στην Αθήνα με ένα όνειρο
Από μικρός έδειξε την κλίση του προς την υποκριτική, παρότι τα χρόνια εκείνα δεν ήταν εύκολα και η ζωή στην Κύπρο ήταν γεμάτη δυσκολίες και πολιτικές αναταράξεις. Πριν ακόμη ακολουθήσει τον δρόμο της τέχνης, ο νεαρός Μουστάκας συμμετείχε στην αντίσταση κατά της βρετανικής αποικιοκρατίας μέσα από τη δράση της ΕΟΚΑ. Ως μαθητής συνελήφθη από τις βρετανικές Αρχές και κρατήθηκε στη φυλακή για μήνες. Η εμπειρία αυτή αποτέλεσε μία από τις πρώτες μεγάλες δοκιμασίες της ζωής του.
Μετά την απελευθέρωσή του αποφάσισε να αφήσει την Κύπρο και να ταξιδέψει στην Αθήνα, έχοντας ένα μεγάλο όνειρο: να γίνει ηθοποιός. Τα πρώτα χρόνια στην ελληνική πρωτεύουσα δεν ήταν εύκολα. Χρειάστηκε να κάνει διάφορες δουλειές για να επιβιώσει, ενώ η πρώτη του προσπάθεια να περάσει στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου δεν είχε επιτυχία. Δεν εγκατέλειψε, όμως. Επέμεινε, ξαναέδωσε εξετάσεις και τελικά κατάφερε να ανοίξει τον δρόμο για μία από τις πιο χαρακτηριστικές καριέρες του ελληνικού θεάματος.
Ο «Ζορμπάς» και το Όσκαρ που δεν ήρθε ποτέ
Το 1964 ήταν η χρονιά που η καριέρα του Μουστάκα πήρε μια απρόσμενη διεθνή τροπή. Ο Μιχάλης Κακογιάννης τον επέλεξε για την ταινία «Ζορμπάς», μια παραγωγή που θα γνώριζε τεράστια διεθνή επιτυχία και θα έμενε στην ιστορία του κινηματογράφου.
Ο Μουστάκας υποδύθηκε τον Μιμηθό, τον ιδιόρρυθμο «τρελό του χωριού». Η παρουσία του στην ταινία ήταν ολιγόλεπτη, όμως η ερμηνεία του ήταν αρκετή για να ξεχωρίσει. Με την εκφραστικότητα, την αμεσότητα και το ιδιαίτερο χιούμορ του κατάφερε να κάνει έναν μικρό ρόλο να μείνει αξέχαστος.
Για χρόνια, το όνομα του Μουστάκα συνδέθηκε με την ιστορία ενός Όσκαρ που χάθηκε για λίγα λεπτά. Σύμφωνα με την εκδοχή που έχει επικρατήσει, η συμμετοχή του στην τελική κόπια της ταινίας ήταν τόσο σύντομη ώστε δεν πληρούσε τα τότε κριτήρια της Ακαδημίας για υποψηφιότητα Β’ Ανδρικού Ρόλου. Μάλιστα, η σχετική ιστορία αναφέρει ότι έπρεπε να είχε ακόμη περίπου δύο λεπτά παρουσίας στην ταινία ώστε να μπορούσε να διεκδικήσει την υποψηφιότητα.
Τέσσερις δεκαετίες πάνω στη σκηνή
Παρά τη διεθνή αναγνώριση που του χάρισε ο «Ζορμπάς», ο Σωτήρης Μουστάκας δεν εγκατέλειψε την Ελλάδα για να αναζητήσει μια μόνιμη καριέρα στο εξωτερικό. Αντίθετα, επέλεξε να παραμείνει κοντά στο ελληνικό κοινό και να αφιερωθεί στο θέατρο.
Για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες πρωταγωνίστησε σε επιθεωρήσεις, κωμωδίες και παραστάσεις αρχαίου δράματος, με ιδιαίτερη παρουσία στα έργα του Αριστοφάνη. Το χαρακτηριστικό του ύφος, η αστείρευτη ενέργεια και η ικανότητά του να προκαλεί γέλιο ακόμη και μέσα από τους πιο απλούς λαϊκούς χαρακτήρες τον έκαναν ιδιαίτερα αγαπητό.
Ο τζόγος, τα χρέη και η περιπέτεια με τους τοκογλύφους
Η προσωπική του ζωή δεν ήταν πάντα τόσο φωτεινή όσο η επαγγελματική του πορεία. Ο ίδιος αντιμετώπισε κατά περιόδους προβλήματα που συνδέθηκαν με την αγάπη του για τον τζόγο και τα οποία, σύμφωνα με μαρτυρίες που δημοσιεύτηκαν χρόνια αργότερα, τον οδήγησαν σε οικονομικά αδιέξοδα.
Μία από τις πιο γνωστές ιστορίες αφορά χρέη προς τοκογλύφους και μια περιπέτεια που φέρεται να έφτασε μέχρι την απαγωγή του. Όπως είχε περιγράψει σε συνέντευξή του στην «Espresso» ο επιχειρηματίας Αλέξανδρος Παρίσης, ο Μουστάκας έπαιρνε προκαταβολές για τις παραστάσεις και στη συνέχεια δεν είχε χρήματα.
Ο ίδιος είχε αναφέρει χαρακτηριστικά:
«Έπαιρνε από μένα τις προκαταβολές για τις παραστάσεις και την επόμενη ημέρα δεν είχε ούτε μία δραχμή. Μια φορά τον απήγαγαν οι τοκογλύφοι που είχε δανειστεί για να παίξει και μου τον έφεραν στο γραφείο. Ξαφνιάστηκα. Μου είπαν: “Αν δεν πάρουμε τα χρήματα που μας χρωστάει, δεν θα παίξει το βράδυ στο θέατρο”. Και αναγκάστηκα και τα έδωσα εγώ τα λεφτά για να τον αφήσουν ελεύθερο».
Μέχρι το τέλος δεν εγκατέλειψε την τέχνη
Παρά τις προσωπικές του δυσκολίες, ο Μουστάκας δεν απομακρύνθηκε από το θέατρο και τον κινηματογράφο. Ακόμη και όταν η μάχη του με τον καρκίνο είχε επιβαρύνει σημαντικά την υγεία του, εξακολουθούσε να ενδιαφέρεται για τη δουλειά του και να σκέφτεται τα επόμενα επαγγελματικά του βήματα.
Η τελευταία κινηματογραφική του εμφάνιση ήταν στην ταινία «El Greco» του Γιάννη Σμαραγδή, όπου υποδύθηκε τον Τισιανό. Μάλιστα, σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, δέχθηκε να συμμετάσχει στην παραγωγή χωρίς να ζητήσει αμοιβή, θέλοντας με αυτόν τον τρόπο να εκφράσει την εκτίμησή του στον σκηνοθέτη και στην ίδια την ταινία.
Το τελευταίο χειροκρότημα
Στις 4 Ιουνίου 2007, ο Σωτήρης Μουστάκας έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 66 ετών, αφήνοντας πίσω του μια σημαντική παρακαταθήκη στο ελληνικό θέατρο και τον κινηματογράφο.
Η διαδρομή του δεν ήταν μια απλή ιστορία επιτυχίας. Ξεκίνησε από την Κύπρο, γνώρισε τη φυλακή ως μαθητής, πάλεψε για να γίνει ηθοποιός, απέτυχε στην πρώτη του προσπάθεια να περάσει στη δραματική σχολή και επέστρεψε μέχρι να πετύχει τον στόχο του.
Έφτασε να συνεργαστεί με τον Μιχάλη Κακογιάννη και να παίξει στον «Ζορμπά», αγγίζοντας την πιθανότητα μιας υποψηφιότητας για Όσκαρ. Είχε τον τρόπο να κάνει το κοινό να γελά, να συγκινείται και να αναγνωρίζει μέσα στους χαρακτήρες του κάτι από την ίδια τη ζωή.
- Λοιπόν
Σωτήρης Μουστάκας: Πού και ποιοι έκαναν μνημόσυνο – Οι φωτό που είδαν το φως της δημοσιότητας
Σωτήρης Μουστάκας: Ένας αυθεντικός κωμικός, μια σπάνια προσωπικότητα
Σαν σήμερα «έφυγε» ο Σωτήρης Μουστάκας – Η μοναδική πορεία του μεγάλου κωμικού!
