«Πονάει το κεφάλι μου, άρα έχω πίεση»; Μύθος ή αλήθεια

Χρύσα Δέδε: «Στην αποσαφήνιση αυτού του θέματος συνέβαλε με τις επιστημονικές του γνώσεις ο Δρ. Ιωάννης Νικολόπουλος, παθολόγος–διαβητολόγος, τον οποίο ευχαριστώ θερμά για τις διευκρινίσεις και τη βοήθειά του».

Με πονάει το κεφάλι, μάλλον μου ανέβηκε η πίεση». Είναι μια φράση που ακούμε συχνά. Πολλοί άνθρωποι συνδέουν σχεδόν αυτόματα τον πονοκέφαλο με την υψηλή αρτηριακή πίεση. Όμως, ο πονοκέφαλος δεν αποτελεί αξιόπιστη ένδειξη υπέρτασης. Μπορεί να έχουμε πονοκέφαλο με φυσιολογική πίεση, αλλά και αυξημένη πίεση χωρίς να αισθανόμαστε τίποτα.

Η υψηλή πίεση συνήθως δεν προειδοποιεί

Η αρτηριακή υπέρταση συνήθως δεν προκαλεί συγκεκριμένα συμπτώματα, ακόμη και όταν οι τιμές της είναι αρκετά αυξημένες. Ένας άνθρωπος μπορεί να αισθάνεται καλά και παρ’ όλα αυτά να έχει υπέρταση. Γι’ αυτό δεν περιμένουμε να εμφανιστεί πονοκέφαλος για να ελέγξουμε την πίεσή μας. Η μέτρηση είναι απαραίτητη, ενώ η διάγνωση βασίζεται σε επαναλαμβανόμενες μετρήσεις και στην αξιολόγηση από τον γιατρό.

Οι πονοκέφαλοι έχουν πολλές πιθανές αιτίες, όπως η ημικρανία, το άγχος, η αφυδάτωση, η παράλειψη γευμάτων ή μια ίωση. Αν επαναλαμβάνονται, επιμένουν ή αλλάζουν χαρακτήρα, χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση και δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στην πίεση.

Πίεση «16» και πονοκέφαλος: ποιο προκάλεσε το άλλο;

Ας σκεφτούμε ένα συνηθισμένο παράδειγμα: κάποιος έχει πονοκέφαλο, μετρά την πίεσή του και βρίσκει τη «μεγάλη» στο 16, δηλαδή στα 160 mmHg. Αμέσως συμπεραίνει: «Γι’ αυτό πονάει το κεφάλι μου».

Η μέτρηση, όμως, δεν αποδεικνύει αυτή τη σύνδεση. Σύμφωνα με τη Διεθνή Εταιρεία Κεφαλαλγίας, η ήπια ή μέτρια χρόνια αρτηριακή υπέρταση δεν φαίνεται να προκαλεί συνήθως πονοκέφαλο.

Μπορεί μάλιστα να συμβαίνει το αντίστροφο: ο ίδιος ο πόνος ή η ανησυχία να έχει ανεβάσει προσωρινά την πίεση. Έτσι, ο πονοκέφαλος και η αυξημένη μέτρηση συνυπάρχουν, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η πίεση προκάλεσε τον πονοκέφαλο.

Δεν μπορούμε, βέβαια, να πούμε με βεβαιότητα ούτε ότι η πίεση ανέβηκε εξαιτίας του πόνου. Μια μεμονωμένη μέτρηση δεν αρκεί για να ξεκαθαρίσει την αιτία. Η τιμή «16» παραμένει αυξημένη και χρειάζεται αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν επαναλαμβάνεται. Συνυπολογίζουμε τη «μικρή» πίεση, τα συμπτώματα και τις μετρήσεις όταν ο άνθρωπος είναι ήρεμος.

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η πίεση προκαλεί πονοκέφαλο;

Ναι. Μια πολύ μεγάλη και απότομη άνοδος της αρτηριακής πίεσης μπορεί να προκαλέσει πονοκέφαλο. Αυτό μπορεί να συμβεί σε σοβαρή υπέρταση, με συστολική πίεση 180 mmHg ή μεγαλύτερη ή διαστολική 120 mmHg ή μεγαλύτερη. Δεν χρειάζεται να είναι αυξημένοι και οι δύο αριθμοί.

Η σωστή μέτρηση κάνει τη διαφορά

Για τη συνήθη μέτρηση στο σπίτι, χρησιμοποιούμε αξιόπιστο πιεσόμετρο βραχίονα με περιχειρίδα κατάλληλου μεγέθους. Καθόμαστε ήρεμα για τουλάχιστον πέντε λεπτά, με την πλάτη στηριγμένη, τα πέλματα στο πάτωμα και τα πόδια χωρίς να είναι σταυρωμένα. Το χέρι στηρίζεται στο ύψος της καρδιάς και δεν μιλάμε κατά τη μέτρηση.

Αποφεύγουμε καφέ, κάπνισμα και άσκηση για τουλάχιστον 30 λεπτά πριν. Κάνουμε δύο μετρήσεις με ένα λεπτό διαφορά και καταγράφουμε τις τιμές. Δεν αλλάζουμε τη φαρμακευτική αγωγή ούτε παίρνουμε επιπλέον χάπι επειδή είδαμε μια αυξημένη ένδειξη, χωρίς ιατρική οδηγία.

Τι αλλάζει όταν υπάρχει κολπική μαρμαρυγή;

Η κολπική μαρμαρυγή είναι μια αρρυθμία με ακανόνιστο και συχνά γρήγορο καρδιακό ρυθμό. Μπορεί να επηρεάσει την κυκλοφορία του αίματος και σε ορισμένες περιπτώσεις να συνοδεύεται από πτώση της πίεσης, ζάλη ή τάση λιποθυμίας. Παράλληλα, η υψηλή αρτηριακή πίεση αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την εμφάνισή της.

Ο ακανόνιστος σφυγμός μπορεί να δυσκολεύει την ακρίβεια ορισμένων αυτόματων πιεσομέτρων. Γι’ αυτό ζητάμε από τον γιατρό οδηγίες για τον κατάλληλο τρόπο μέτρησης και επιβεβαίωσης των τιμών.

Και αν η πίεση είναι χαμηλή;

Η χαμηλή πίεση δεν αποτελεί πάντα πρόβλημα. Σε ορισμένους ανθρώπους είναι η συνηθισμένη τους κατάσταση. Αν, όμως, συνοδεύεται από ζάλη, αδυναμία, θολή όραση ή τάση λιποθυμίας, χρειάζεται προσοχή. Μπορεί να σχετίζεται, μεταξύ άλλων, με αφυδάτωση, φάρμακα ή καρδιακά προβλήματα.

Αν αισθανόμαστε ότι θα λιποθυμήσουμε, ξαπλώνουμε σε ασφαλές σημείο και σηκώνουμε ελαφρά τα πόδια, εφόσον δεν έχουμε δύσπνοια. Μπορούμε να πιούμε νερό, αν είμαστε σε πλήρη εγρήγορση και δεν μας έχει δοθεί περιορισμός υγρών. Αποφεύγουμε την απότομη έγερση. Δεν αυξάνουμε μόνοι μας το αλάτι και δεν τροποποιούμε φάρμακα χωρίς ιατρική οδηγία. Αν οι χαμηλές τιμές επαναλαμβάνονται και προκαλούν συμπτώματα, επικοινωνούμε με τον γιατρό.

Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια

Αν η «μεγάλη» πίεση είναι 180 mmHg ή περισσότερο ή η «μικρή» 120 mmHg ή περισσότερο και συνυπάρχουν πόνος στο στήθος, δύσπνοια, νέα αδυναμία ή μούδιασμα, διαταραχή όρασης ή δυσκολία στην ομιλία, καλούμε το 112. Δεν περιμένουμε να υποχωρήσουν οι τιμές μόνες τους.

Αν δεν υπάρχουν συμπτώματα, επαναλαμβάνουμε τη μέτρηση ύστερα από τουλάχιστον ένα λεπτό. Αν παραμένει τόσο υψηλή, επικοινωνούμε άμεσα με επαγγελματία υγείας.

Ανεξάρτητα από την πίεση, ένας πονοκέφαλος που ξεκινά ξαφνικά και είναι εξαιρετικά δυνατός ή συνοδεύεται από νέα νευρολογικά συμπτώματα χρειάζεται επείγουσα αξιολόγηση. Το ίδιο ισχύει για χαμηλή πίεση με έντονη δύσπνοια, πόνο στο στήθος, λιποθυμία ή σύγχυση.

Ο πονοκέφαλος δεν είναι διάγνωση υπέρτασης και η απουσία του δεν εγγυάται φυσιολογική πίεση. Μετράμε σωστά, ακολουθούμε τις οδηγίες του γιατρού και δεν περιμένουμε να πονέσουμε για να ελέγξουμε την πίεσή μας.

Φωτογραφία: istock