Μελέτη της Mayo Clinic σε περισσότερους από 4.600 ασθενείς αποκαλύπτει πέντε βιολογικά διαφορετικές μορφές της νόσου, με διαφορετικό κίνδυνο για καρδιά, καρκίνο, ηπατική ανεπάρκεια και μεταμόσχευση
Το λιπώδες ήπαρ μπορεί να μην είναι τελικά μία ενιαία νόσος, αλλά πέντε διαφορετικές μορφές με διαφορετική βιολογία και διαφορετική πορεία.
Αυτό είναι το βασικό εύρημα νέας μελέτης της Mayo Clinic, σε συνεργασία με επιστήμονες της Virginia Tech, η οποία ανέλυσε γενετικά και κλινικά δεδομένα από περισσότερους από 4.600 ασθενείς με μεταβολική δυσλειτουργία που σχετίζεται με στεατωτική νόσο του ήπατος, γνωστή ως MASLD.
Οι ερευνητές εντόπισαν πέντε διακριτούς υποτύπους. Κάποιοι συνδέονται περισσότερο με παχυσαρκία και διαβήτη, ενώ άλλοι φαίνεται να καθορίζονται σε μεγαλύτερο βαθμό από κληρονομικούς γενετικούς παράγοντες. Και το σημαντικότερο: δεν έχουν όλοι τον ίδιο κίνδυνο να εμφανίσουν σοβαρή ηπατική νόσο, καρδιαγγειακά προβλήματα, καρκίνο ή να χρειαστούν μεταμόσχευση ήπατος.
Τι είναι το MASLD
Το MASLD είναι η νέα ονομασία της πάθησης που παλαιότερα ήταν ευρύτερα γνωστή ως μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος.
Χαρακτηρίζεται από συσσώρευση λίπους στο ήπαρ σε άτομα με μεταβολικούς παράγοντες κινδύνου. Για χρόνια μπορεί να μην προκαλεί εμφανή συμπτώματα. Σε ορισμένους ανθρώπους, όμως, εξελίσσεται σε φλεγμονή, ουλοποίηση του ήπατος, κίρρωση, ηπατική ανεπάρκεια ή καρκίνο.
Η νόσος αφορά σχεδόν 3 στους 10 ενήλικες παγκοσμίως, γεγονός που κάνει τη νέα ταξινόμηση ιδιαίτερα σημαντική.
Πέντε διαφορετικοί δρόμοι προς την ίδια διάγνωση
Μέχρι σήμερα, ασθενείς με αρκετά διαφορετικό υπόβαθρο μπορούσαν να καταλήγουν κάτω από την ίδια διάγνωση.
Οι ερευνητές συνδύασαν γενετική αλληλούχηση με στοιχεία από τους ιατρικούς φακέλους των ασθενών. Ανάμεσα στα δεδομένα που αξιολογήθηκαν ήταν τα ηπατικά ένζυμα, ο δείκτης μάζας σώματος, τα επίπεδα λιπιδίων και συνυπάρχουσες παθήσεις, όπως ο διαβήτης, η κατάθλιψη και η υπνική άπνοια.
Με προηγμένα υπολογιστικά μοντέλα, οι ασθενείς χωρίστηκαν σε πέντε ομάδες με κοινά βιολογικά χαρακτηριστικά
Το αποτέλεσμα δείχνει ότι δύο άνθρωποι που έχουν την ίδια διάγνωση MASLD μπορεί στην πραγματικότητα να έχουν φτάσει σε αυτή μέσω διαφορετικού μηχανισμού και να μην αντιμετωπίζουν τον ίδιο μελλοντικό κίνδυνο.
Οι γενετικοί τύποι που ανησυχούν περισσότερο
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα αφορά τους υποτύπους που σχετίζονται περισσότερο με γενετικούς παράγοντες.
Οι συγκεκριμένοι ασθενείς εμφάνισαν μεγαλύτερη πιθανότητα εξέλιξης σε προχωρημένη ηπατική νόσο, ακόμη και όταν δεν είχαν τους μεταβολικούς παράγοντες που συνήθως συνδέουμε με το λιπώδες ήπαρ, όπως παχυσαρκία ή διαβήτη.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί ένας άνθρωπος χωρίς το «κλασικό» προφίλ κινδύνου μπορεί να θεωρείται χαμηλού κινδύνου, ενώ η γενετική του προδιάθεση μπορεί να τον τοποθετεί σε διαφορετική κατηγορία.
Όπως εξηγούν οι ερευνητές, όταν τα γενετικά και τα κλινικά δεδομένα αναλύονται μαζί, εμφανίζονται μοτίβα εξέλιξης της νόσου που διαφορετικά θα έμεναν κρυμμένα.
Η νόσος δεν περιορίζεται μόνο στο ήπαρ
Η μελέτη ανέδειξε και μία ακόμη ενδιαφέρουσα διάσταση. Ορισμένοι από τους υποτύπους του MASLD συνδέθηκαν με άλλες καταστάσεις, μεταξύ των οποίων κατάθλιψη, υπνική άπνοια και ημικρανία.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτό ενισχύει την εικόνα του MASLD ως μιας συστηματικής νόσου που μπορεί να συνδέεται με περισσότερα όργανα και λειτουργίες του οργανισμού και όχι μόνο με το ήπαρ. Σύγχρονες ανασκοπήσεις περιγράφουν επίσης το MASLD και τη σοβαρότερη μορφή του, MASH, ως πολυσυστηματικές καταστάσεις που συνδέονται μεταξύ άλλων με καρδιαγγειακό και νεφρικό κίνδυνο.
Τι μπορεί να αλλάξει στη θεραπεία
Η ανακάλυψη των πέντε υποτύπων δεν σημαίνει ότι από αύριο αλλάζουν οι θεραπείες για όλους τους ασθενείς. Ανοίγει, όμως, τον δρόμο για μια πολύ πιο εξατομικευμένη αντιμετώπιση.
Στο μέλλον, ο γιατρός θα μπορούσε να γνωρίζει όχι μόνο ότι ένας ασθενής έχει λιπώδες ήπαρ, αλλά και ποιος βιολογικός μηχανισμός οδηγεί τη δική του νόσο και ποιος είναι ο πραγματικός κίνδυνος εξέλιξής της.
Αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει στην πιο έγκαιρη αναγνώριση όσων κινδυνεύουν περισσότερο, στην καλύτερη επιλογή των εξετάσεων παρακολούθησης και, ενδεχομένως, στην επιλογή θεραπείας με βάση τον συγκεκριμένο υπότυπο.
Οι ερευνητές σχεδιάζουν τώρα να δοκιμάσουν την ταξινόμηση σε μεγαλύτερους και πιο διαφορετικούς πληθυσμούς και να εξετάσουν αν οι πέντε ομάδες ανταποκρίνονται διαφορετικά σε θεραπείες, μεταξύ άλλων και στους αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1.
Φωτογραφία: istock
