Στις αρχές Νοεμβρίου του 1901, οι Αθηναίοι πληροφορήθηκαν ότι ο Εμμανουήλ Λουλουδάκης είχε πεθάνει. Δεν επρόκειτο για έναν άνθρωπο που περνούσε απαρατήρητος. Για πολλά χρόνια είχε γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής στον Λυκαβηττό, καθώς είχε εγκατασταθεί δίπλα στον Άγιο Γεώργιο και είχε αναλάβει τη φροντίδα του ναού και του χώρου γύρω του.
Ο Αλέξανδρος Μωραϊτίδης έγραψε για τον θάνατό του, ενώ η «Εστία» δημοσίευσε στην πρώτη της σελίδα σκίτσο του. Η Αθήνα, με λίγα λόγια, τον είχε ήδη περάσει στη μνήμη της. Υπήρχε όμως ένα «πρόβλημα»: Ο Λουλουδάκης δεν είχε πεθάνει.
Είχε υποστεί βαρύ εγκεφαλικό επεισόδιο, το οποίο είχε επηρεάσει σοβαρά την κίνησή του και την ομιλία του. Η κατάσταση της υγείας του φαίνεται πως οδήγησε στη λανθασμένη είδηση που δημοσιεύτηκε τότε.
Η πραγματική ημερομηνία θανάτου του ήταν η 28η Μαΐου 1903, σύμφωνα με τη ληξιαρχική πράξη του Δήμου Αθηναίων. Μεταξύ των δύο ημερομηνιών μεσολαβούν περίπου 19 μήνες. Αυτό, όμως, είναι μόνο το παράξενο τέλος μιας ζωής που είχε ξεκινήσει πολύ μακριά από την κορυφή του αθηναϊκού λόφου.
Από τη Χρυσοσπηλιώτισσα στον Άγιο Γεώργιο
Ο Λουλουδάκης ήταν Κρητικός και ζούσε στη γειτονιά της Χρυσοσπηλιώτισσας. Εκεί βρέθηκε αντιμέτωπος με μια από τις πολλές περιπτώσεις αμφισβήτησης ιδιοκτησίας που χαρακτήριζαν τη νεαρή τότε Αθήνα.
Η απουσία οργανωμένου πλαισίου για την καταγραφή και την προστασία των ιδιοκτησιών είχε δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου οι τίτλοι δεν ήταν πάντοτε ξεκάθαροι. Ο Λουλουδάκης έχασε τελικά το σπίτι του και βρέθηκε χωρίς την περιουσία στην οποία είχε στηρίξει τη ζωή του. Ο δρόμος του τον έφερε στον Λυκαβηττό.
Στην κορυφή του λόφου υπήρχε τότε ο Άγιος Γεώργιος, ένα μικρό εκκλησάκι που απείχε πολύ από τη μορφή που θα αποκτούσε αργότερα. Ο Λουλουδάκης άρχισε να εργάζεται εκεί ως νεωκόρος και εγκαταστάθηκε σε κελί δίπλα στον ναό.
Δεν φόρεσε ποτέ ράσο. Ήταν όμως άνθρωπος βαθιά συνδεδεμένος με την εκκλησιαστική ζωή, τηρούσε τις νηστείες και τις ακολουθίες και φρόντιζε καθημερινά τον χώρο. Με τον καιρό η παρουσία του έγινε τόσο έντονη, ώστε ο Άγιος Γεώργιος και ο ίδιος ο Λυκαβηττός απέκτησαν ουσιαστικά έναν μόνιμο φύλακα.
Η βασίλισσα Όλγα στον Άγιο Γεώργιο Λυκαβηττού
Η παρουσία της βασίλισσας Όλγας στον Λυκαβηττό έμελλε να αλλάξει και τη θέση του Λουλουδάκη. Η βασίλισσα επισκεπτόταν τον Άγιο Γεώργιο και γνώριζε τον άνθρωπο που είχε αναλάβει τη φροντίδα του ναού.
Η κορυφή του Λυκαβηττού ήταν αγαπημένος προορισμός της. Η βασίλισσα επισκεπτόταν τον Άγιο Γεώργιο και συχνά έφτανε εκεί μαζί με τους μικρούς πρίγκιπες. Ο λόφος αποτελούσε επίσης έναν από τους χώρους που επέλεγαν για να δείξουν την Αθήνα σε επίσημους επισκέπτες από το εξωτερικό, ιδιαίτερα σε μέλη ευρωπαϊκών βασιλικών οικογενειών.
Η παρουσία της Όλγας στον Άγιο Γεώργιο συνδέθηκε και με την εξέλιξη του ρόλου του Λουλουδάκη. Με δικό της έγγραφο αναγνωρίστηκε ως επίσημος επίτροπος του ναού, παρά τις αντιδράσεις των επιτρόπων της Μεταμόρφωσης, στην οποία υπαγόταν ο Άγιος Γεώργιος.
Ο μικρός ναός απέκτησε στη συνέχεια δικό του ιερέα, τον Κρητικό παπά Άνθιμο, ενώ γύρω από τον Λουλουδάκη δημιουργήθηκε ένας μικρός κύκλος ανθρώπων που βοηθούσαν στη λειτουργία του χώρου. Η σχέση του με τον Άγιο Γεώργιο είχε πλέον ξεπεράσει κατά πολύ τα καθήκοντα ενός νεωκόρου.
Γιατί τον έλεγαν «βουνάρχη»
Ο Λουλουδάκης δεν περιορίστηκε στη φροντίδα του ναού. Ασχολήθηκε με ολόκληρη την κορυφή. Φρόντισε για την πρόσβαση των προσκυνητών, τοποθέτησε καθίσματα και δημιούργησε σημεία όπου μπορούσαν να προστατευθούν από τον ήλιο. Τα έσοδα του ναού κατευθύνονταν, σύμφωνα με τις σχετικές περιγραφές, σε εργασίες και στον καλλωπισμό του χώρου.
Την ίδια στιγμή, ο Λυκαβηττός δεχόταν πιέσεις από τη λατόμηση. Ο Λουλουδάκης αντιτάχθηκε στη χρήση φουρνέλων για την εξόρυξη πέτρας και ανέλαβε ουσιαστικά έναν ρόλο υπεράσπισης της κορυφής. Έτσι απέκτησε το προσωνύμιο που τον ακολούθησε μέχρι το τέλος της ζωής του: «ο βουνάρχης».
Η ονομασία δεν ήταν τυχαία. Ο άνθρωπος που είχε βρεθεί στον λόφο επειδή είχε χάσει το σπίτι του στην Αθήνα είχε πλέον αποκτήσει εξουσία και επιρροή σε έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς χώρους της πόλης.
Από τον Μωραϊτίδη στον Παπαντωνίου
Ο Λουλουδάκης κέντρισε και το ενδιαφέρον ανθρώπων των γραμμάτων. Ο Αλέξανδρος Μωραϊτίδης, διηγηματογράφος και δημοσιογράφος, ήταν από εκείνους που ανέδειξαν μέσα από τα κείμενά τους τη μορφή του. Μαζί με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη ανέβαινε στον Λυκαβηττό από τη Δεξαμενή και επισκεπτόταν τον Άγιο Γεώργιο.
Ο Μωραϊτίδης τον αντιμετώπισε με ιδιαίτερη συμπάθεια. Ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου, όμως, είχε μια πιο σύνθετη στάση. Ο Παπαντωνίου, ποιητής, δημοσιογράφος και λογοτέχνης, είχε γράψει με θαυμασμό για τη μορφή του Λουλουδάκη και για την ιδιαίτερη ατμόσφαιρα που είχε δημιουργηθεί στην κορυφή του Λυκαβηττού.
Όταν όμως ήρθε η ώρα να σχολιάσει συνολικά το έργο του, έγινε πολύ πιο αυστηρός. Του καταλόγισε ότι οι παρεμβάσεις του είχαν αρχίσει να αλλάζουν υπερβολικά το φυσικό τοπίο. Κατασκευές, περιφράξεις, εργασίες στον βράχο και άλλες παρεμβάσεις θεωρούσε ότι αλλοίωναν την εικόνα του λόφου.
Η κριτική του Παπαντωνίου έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ακριβώς επειδή δεν ακυρώνει τον Λουλουδάκη ως πρόσωπο. Αντίθετα, δείχνει πόσο ισχυρή είχε γίνει η παρουσία του: ακόμη και όσοι αναγνώριζαν την προσωπικότητα και την προσφορά του διαφωνούσαν με τον τρόπο που επενέβαινε στον χώρο.
Ο άνθρωπος που προετοίμασε μόνος του τον τάφο του
Ο Λουλουδάκης είχε φροντίσει και για το τελευταίο κομμάτι της διαδρομής του. Ο τάφος του βρισκόταν στον Λυκαβηττό, δίπλα στον Άγιο Γεώργιο. Η ληξιαρχική πράξη της 28ης Μαΐου 1903 αναφέρει ότι ήταν «μοναχός επίτροπος Αγ. Γεωργίου Λυκαβηττού», ηλικίας 90 ετών, και ότι τελούσε σε χηρεία. Ως αιτία θανάτου καταγράφηκε ο «γεροντικός μαρασμός». Στην πράξη σημειώνεται επίσης ότι θα ταφεί στον Λυκαβηττό.
Εκεί βρίσκεται και μια ακόμη λεπτομέρεια που κάνει την ιστορία του ξεχωριστή. Ο τάφος είχε προετοιμαστεί από τον ίδιο. Η ταφή έγινε τελικά στον χώρο που είχε επιλέξει, στην κορυφή του λόφου όπου είχε περάσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του.
Και η «Εστία», που είχε δημοσιεύσει το σκίτσο του όταν η Αθήνα τον θεωρούσε νεκρό το 1901, το δημοσίευσε ξανά το 1903, αυτή τη φορά όταν ο θάνατός του είχε πράγματι συμβεί.
Ο Εμμανουήλ Λουλουδάκης είχε περάσει από τη Χρυσοσπηλιώτισσα στην κορυφή του Λυκαβηττού, είχε γίνει ο άνθρωπος του Αγίου Γεωργίου, απέκτησε τη στήριξη της βασίλισσας Όλγας και έφτασε να γίνει μία από τις χαρακτηριστικές μορφές της παλιάς Αθήνας.
[penci_related_posts title=”ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:” number=”8″ style=”grid” align=”none” displayby=”cat” orderby=”random”]
