Υπάρχουν ασθένειες που αφήνουν σημάδια στο σώμα. Και υπάρχουν ασθένειες που αφήνουν το αποτύπωμά τους στην ιστορία.
Η σύφιλη ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Για περισσότερους από πέντε αιώνες, ένα μικροσκοπικό βακτήριο επηρέασε βασιλιάδες, στρατούς, καλλιτέχνες και κοινωνίες. Έγινε σύμβολο αμαρτίας, εργαλείο κοινωνικού αποκλεισμού, αφορμή για επιστημονικές ανακαλύψεις αλλά και μία από τις μεγαλύτερες ηθικές αποτυχίες στην ιστορία της ιατρικής.
Στο νέο επεισόδιο της σειράς αφηγηματικών podcast υγείας του Newsbeast, «Από το Α ως το Ω3», η δημοσιογράφος Μάριον Κοντογιάννη ακολουθεί το ταξίδι της σύφιλης από την Ευρώπη της Αναγέννησης μέχρι τη σύγχρονη εποχή.
Μια αφήγηση που ξεπερνά τα όρια της ιατρικής και εξερευνά πώς μία ασθένεια επηρέασε την πολιτική, τη θρησκεία, την τέχνη, τη βιοηθική και τελικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε σήμερα τη δημόσια υγεία.
Η ασθένεια που κανείς δεν ήθελε να του ανήκει
Στα τέλη του 15ου αιώνα, η σύφιλη εξαπλώνεται στην Ευρώπη και μαζί της γεννιέται ένας ακήρυχτος πόλεμος ευθυνών. Κάθε λαός αποδίδει τη νόσο στους «άλλους»: οι Ιταλοί τη χαρακτηρίζουν «γαλλική», οι Γάλλοι «ναπολιτάνικη», οι Ρώσοι «πολωνική» και οι Οθωμανοί «χριστιανική».
Ένα μοτίβο που επαναλαμβάνεται διαχρονικά σε κάθε μεγάλη επιδημία: όταν κυριαρχεί ο φόβος, η κοινωνία αναζητά ενόχους αντί για λύσεις.
Από την αμαρτία στην επιστήμη
Για αιώνες, η σύφιλη δεν αντιμετωπίστηκε μόνο ως ασθένεια, αλλά και ως ηθικό παράπτωμα. Οι ασθενείς στιγματίζονταν, έκρυβαν τη διάγνωσή τους και απέφευγαν να αναζητήσουν βοήθεια.
Την ίδια στιγμή, η τέχνη κατέγραφε όσα η κοινωνία αρνιόταν να παραδεχτεί. Από τους πίνακες της Αναγέννησης μέχρι τους θρύλους γύρω από προσωπικότητες όπως ο Μπετόβεν, ο Σούμπερτ, ο Μπωντλαίρ και ο Γκογκέν, η σύφιλη πέρασε από την ιατρική στη συλλογική μνήμη.
Όταν η ιατρική δοκιμάστηκε στα όριά της
Το επεισόδιο φωτίζει τις πρώτες, συχνά βασανιστικές θεραπείες με υδράργυρο, την ανακάλυψη του βακτηρίου Treponema pallidum το 1905, αλλά και την επανάσταση που έφερε η πενικιλίνη.
Παράλληλα, αναδεικνύει μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ιατρικής ιστορίας: τη μελέτη Tuskegee στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου εκατοντάδες ασθενείς με σύφιλη στερήθηκαν σκόπιμα τη θεραπεία τους, ακόμη και όταν αυτή υπήρχε, αλλάζοντας για πάντα τους κανόνες της βιοηθικής.
Η σύφιλη επέστρεψε και το στίγμα παραμένει
Παρότι σήμερα η σύφιλη διαγιγνώσκεται εύκολα και θεραπεύεται αποτελεσματικά με αντιβιοτικά, τα τελευταία χρόνια καταγράφεται αύξηση των κρουσμάτων διεθνώς και στην Ελλάδα.
Η καθυστέρηση στη διάγνωση, η ελλιπής ενημέρωση και κυρίως το κοινωνικό στίγμα εξακολουθούν να αποτελούν τα μεγαλύτερα εμπόδια στην αντιμετώπισή της.
Γιατί, όπως αναδεικνύει το επεισόδιο, η δημόσια υγεία δεν προστατεύεται με φόβο και ενοχές. Προστατεύεται με γνώση, πρόληψη και εμπιστοσύνη.
Ένα podcast που δεν αφηγείται μόνο την ιστορία μιας ασθένειας. Αφηγείται την ιστορία της ίδιας της κοινωνίας απέναντι στον φόβο, την επιστήμη και τον άνθρωπο.
Ακούστε το εδώ:
[penci_related_posts title=”ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:” number=”8″ style=”grid” align=”none” displayby=”cat” orderby=”random”]
