Νέα ελληνική μελέτη αποκαλύπτει τους γενετικούς μηχανισμούς που ενισχύουν την ανθεκτικότητα των κουνουπιών.
Τα κουνούπια μεταδίδουν πολλά και σοβαρά νοσήματα, και μοιραία γίνονται εντατικές προσπάθειες για να ελεγχθούν οι πληθυσμοί τους. Ωστόσο, η εκτεταμένη χρήση εντομοκτόνων οδηγεί στην ανάπτυξη ανθεκτικότητας σε αυτά, γεγονός που αυξάνει τους κινδύνους για τη δημόσια Υγεία.
Η ανθεκτικότητα των κουνουπιών στα εντομοκτόνα αποτελεί το θέμα πρόσφατης μελέτης του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας & Βιοτεχνολογίας (ΙΜΒΒ) του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ). Η μελέτη δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS).
Όπως αναφέρουν οι ερευνητές, τα κουνούπια μεταδίδουν νοσήματα που αποτελούν προκλήσεις για τη δημόσια υγεία, όπως:
- Η ελονοσία
- Ο δάγκειος πυρετός
- Ο ιός του Δυτικού Νείλου
Περισσότερο από το 80% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε περιοχές που διατρέχουν κίνδυνο και η Ευρώπη δεν αποτελεί εξαίρεση, σημειώνουν οι ερευνητές.
Η κλιματική κρίση μπορεί να αυξήσει περαιτέρω τον κίνδυνο εμφάνισης επιδημιών, καθώς:
- Διευκολύνει την εξάπλωση χωροκατακτητικών ειδών κουνουπιών
- Παρατείνει την περίοδο αναπαραγωγής τους
- Επιτρέπει στους πληθυσμούς τους να διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα
Η περίπτωση της ελονοσίας
Η πρόληψη και ο έλεγχος των νοσημάτων που μεταδίδονται από κουνούπια βασίζονται στην καταπολέμηση των εντόμων. Η ελονοσία έχει μειωθεί κατά το ήμισυ από το 2000 και εκατομμύρια ζωές έχουν σωθεί, κυρίως χάρη στα εντομοκτόνα νέας γενιάς που χρησιμοποιήθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες.
Ωστόσο, η εκτεταμένη χρήση τους οδήγησε στην ανάπτυξη ανθεκτικότητας σε πολλούς πληθυσμούς κουνουπιών. Το γεγονός αυτό προκαλεί την επανεμφάνιση και έξαρση της ελονοσίας σε κάποιες περιοχές.
Οι ερευνητές από την ομάδα Μοριακής Εντομολογίας του ΙΜΒΒ μελέτησαν τον τρόπο με τον οποίο τα κουνούπια αναπτύσσουν εξαιρετικά υψηλά επίπεδα ανθεκτικότητας στα εντομοκτόνα.
Στην εργασία τους, οι ερευνητές με επικεφαλής την Δρ. Λίντα Γρηγοράκη και την υποψήφια διδάκτορα Mengling Chen, χρησιμοποιώντας τεχνικές γενετικής μηχανικής, εξέτασαν ξεχωριστά διαφορετικούς μηχανισμούς ανθεκτικότητας, όπως μεταλλάξεις:
- Στους μοριακούς στόχους των εντομοκτόνων και
- Στην παραγωγή ενζύμων που διασπούν τα εντομοκτόνα
Επικίνδυνη συνύπαρξη
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όταν διαφορετικοί μηχανισμοί συνυπάρχουν στο ίδιο κουνούπι, η ανθεκτικότητα αυξάνεται δραματικά. Οι μηχανισμοί αυτοί δεν λειτουργούν απλώς ανεξάρτητα, αλλά αλληλοενισχύονται, λένε οι ερευνητές.
Το επακόλουθο είναι να μπορούν τα κουνούπια να εξουδετερώνουν πλήρως τη δράση των εντομοκτόνων σε κάποιες περιπτώσεις.
Η συνεργική δράση πιθανότατα οφείλεται στο ότι οι μεταλλαγές στόχου προσφέρουν περισσότερο χρόνο στα ένζυμα αποτοξικοποίησης για να δράσουν. Ή μπορεί να δημιουργούνται ενζυμικά σύμπλοκα αποτοξικοποίησης, που διασπούν διαδοχικά τα μόρια του εντομοκτόνου, απενεργοποιώντας τα πιο αποτελεσματικά.
«Πρόκειται για μια πολύ σημαντική εργασία, που διαλευκαίνει τους σύνθετους μοριακούς μηχανισμούς της ανθεκτικότητας των κουνουπιών», δήλωσε ο διευθυντής του ΙΜΒΒ, καθηγητής Γιάννης Βόντας.
Και πρόσθεσε πως η νέα έρευνα «συνεχίζει την παράδοση του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας του ΙΤΕ στην έρευνα για τα έντομα υγειονομικής σημασίας και τις εντομομεταδιδόμενες ασθένειες».
Το ΙΤΕ-ΙΜΒΒ έχει αναπτύξει διεθνείς συνεργασίες και εκπαιδεύει επιστήμονες από πολλές χώρες του κόσμου σε θέματα καταπολέμησης κουνουπιών. Πρωτοπορεί στην έρευνα για:
- Την ανάπτυξη μοριακών διαγνωστικών τεχνολογιών και αποτελεσματικών βιοεντομοκτόνων
- Την αντιμετώπιση της ανθεκτικότητας
- Την αποτελεσματική καταπολέμηση των κουνουπιών
Η όλη έρευνα για τα κουνούπια χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Gates Foundation.
Φωτογραφία: iStock
