Τι δείχνουν οι έως τώρα μελέτες και τα ερωτηματικά που υπάρχουν. Τι αναφέρουν επιστήμονες από το Νοσοκομείο Αλεξάνδρα.
Η παχυσαρκία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου για καρκίνο, μετά το κάπνισμα. Υπολογίζεται ότι το περίπου 4–8% των καρκίνων παγκοσμίως μπορούν να αποδοθούν στο υπερβάλλον σωματικό λίπος.
Η συσσώρευση υπερβάλλοντος λιπώδους ιστού έχει συσχετισθεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης τουλάχιστον 13 διαφορετικών κακοηθών νεοπλασιών, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονται:
- Το αδενοκαρκίνωμα οισοφάγου
- Ο καρκίνος μαστού
- Ο καρκίνος παχέος εντέρου, ενδομητρίου, στομάχου, χοληδόχου κύστης, νεφρού, ωοθηκών, παγκρέατος και ήπατος
- Το πολλαπλό μυέλωμα
Η συσχέτιση παχυσαρκίας και καρκινογένεσης έχει ισχυρή βιολογική βάση, αναφέρουν η παθολόγος Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, από τη Θεραπευτική Κλινική ΕΚΠΑ στο Νοσοκομείο Αλεξάνδρα, η παθολόγος-ογκολόγος Δρ. Μαρία Καπαρέλου και ο κ. Θάνος Δημόπουλος, καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», τ. πρύτανης ΕΚΠΑ.
Όπως εξηγούν, η παχυσαρκία συνοδεύεται κατ’ αρχάς από υπερινσουλιναιμία και ενεργοποίηση του άξονα insulin-like growth factor-1 (IGF-1). Οι μηχανισμοί αυτοί ευνοούν τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό και αναστέλλουν την απόπτωση.
Επιπλέον, η αυξημένη δραστηριότητα της αρωματάσης στον λιπώδη ιστό αυξάνει την έκθεση σε οιστρογόνα. Οι μεταβολές, εξ άλλου, στις αδιποκίνες (με αύξηση της λεπτίνης και μείωση της αδιπονεκτίνης) και η χρόνια χαμηλού βαθμού φλεγμονή, δημιουργούν ένα μικροπεριβάλλον που μπορεί να ευνοήσει την καρκινογένεση.
Τι δείχνουν οι μελέτες
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το ερώτημα κατά πόσον η φαρμακευτική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας με αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1 (GLP-1 receptor agonists) θα μπορούσε, εκτός από την απώλεια βάρους και τη βελτίωση του μεταβολικού προφίλ, να επηρεάσει και τον κίνδυνο αναπτύξεως καρκίνου.
Το θέμα εξετάσθηκε σε μεγάλη αναδρομική ανάλυση στην οποία συμπεριελήφθησαν στοιχεία από 1,65 εκατομμύρια ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Η παρακολούθηση ήταν έως και 15 έτη. Στη μελέτη συγκρίθηκαν οι GLP-1 αγωνιστές τόσο με την ινσουλίνη όσο και με τη μετφορμίνη.
Σε σύγκριση με την ινσουλίνη, η χρήση GLP-1 αγωνιστών συσχετίστηκε με σημαντικά χαμηλότερη επίπτωση σε 10 από τους 13 καρκίνους που σχετίζονται με την παχυσαρκία. Μεταξύ άλλων, παρατηρήθηκε:
- Κατά 59% χαμηλότερος κίνδυνος καρκίνου παγκρέατος
- Κατά 53% χαμηλότερος κίνδυνος ηπατοκυτταρικού καρκινώματος
- Μειωμένος κίνδυνος για καρκίνο παχέος εντέρου, ενδομητρίου, νεφρού, ωοθηκών, πολλαπλού μυελώματος και χοληδόχου κύστης.
Ωστόσο, η ερμηνεία αυτών των αποτελεσμάτων απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Όταν οι GLP-1 αγωνιστές συγκρίθηκαν με τη μετφορμίνη, δεν καταγράφηκε στατιστικά σημαντική μείωση της επίπτωσης των ίδιων κακοηθειών. Μάλιστα, για τον καρκίνο του νεφρού παρατηρήθηκε αυξημένος σχετικός κίνδυνος έναντι της μετφορμίνης.
Δεν τεκμηριώνεται αιτιώδης συσχέτιση
Η χρόνια υπερινσουλιναιμία συμμετέχει στους μηχανισμούς μέσω των οποίων η παχυσαρκία και η ινσουλινοαντίσταση συνδέονται με την καρκινογένεση. Επομένως, η χαμηλότερη επίπτωση καρκίνου στους ασθενείς που λαμβάνουν GLP-1 αγωνιστές έναντι ινσουλίνης δεν αποδεικνύει απαραίτητα άμεση αντικαρκινική δράση των GLP-1 φαρμάκων.
Η ερμηνεία των διαθέσιμων ευρημάτων απαιτεί προσοχή και διότι τα περισσότερα προέρχονται από αναδρομικές μελέτες παρατήρησης. Ως εκ τούτου, δεν μπορούν να τεκμηριώσουν αιτιώδη σχέση. Παράγοντες όπως οι διαφορές στα χαρακτηριστικά των ασθενών, στη συχνότητα του προληπτικού ογκολογικού ελέγχου και στην πραγματική έκθεση στη θεραπεία ενδέχεται να επηρεάζουν τις παρατηρούμενες συσχετίσεις. Επομένως πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
Σημαντικό είναι επίσης ότι μεγάλο μέρος των δεδομένων προηγείται της ευρείας χρήσης της σεμαγλουτίδης και της τιρζεπατίδης σε άτομα με παχυσαρκία χωρίς σακχαρώδη διαβήτη. Για τους ασθενείς αυτούς τα μακροχρόνια ογκολογικά δεδομένα παραμένουν περιορισμένα.
Συνεπώς, οι GLP-1 αγωνιστές δεν μπορούν να θεωρηθούν φάρμακα πρόληψης του καρκίνου ούτε να χορηγούνται με αποκλειστικό στόχο τη μείωση του ογκολογικού κινδύνου, επισημαίνουν οι Έλληνες ειδικοί.
Τα δεδομένα, ωστόσο, ενισχύουν μια ευρύτερη και εξαιρετικά σημαντική έννοια: η μεταβολική υγεία και η πρόληψη του καρκίνου είναι στενά συνδεδεμένες. Η αποτελεσματική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, μέσω αλλαγών στον τρόπο ζωής, μεταβολικής παρέμβασης και, όπου ενδείκνυται, φαρμακοθεραπείας, ενδέχεται μακροπρόθεσμα να αποτελέσει ένα ακόμη σημαντικό εργαλείο πρωτογενούς πρόληψης του καρκίνου.
Το εάν οι GLP-1 αγωνιστές προσφέρουν πρόσθετη, ανεξάρτητη αντικαρκινική προστασία πέρα από την απώλεια βάρους και τη βελτίωση της ινσουλινοευαισθησίας αποτελεί πλέον ένα σημαντικό ερευνητικό ερώτημα που απαιτεί μακροχρόνιες, προοπτικές μελέτες.
Φωτογραφία: iStock
