Το καμπυλοβακτηρίδιο βρίσκει πρόσφορο έδαφος στους τεράστιους πληθυσμούς εκτρεφόμενων κοτόπουλων. Εκεί εξαπλώνεται, προσαρμόζεται και μπορεί να αποκτά χαρακτηριστικά που συνδέονται με την αντοχή στα αντιβιοτικά
Το καμπυλοβακτηρίδιο ή campylobacter είναι ένα βακτήριο που ζει στο έντερο πολλών πτηνών, άγριων και εκτρεφόμενων. Όταν περάσει στον άνθρωπο μέσω μολυσμένης τροφής, κυρίως ωμού ή κακοψημένου κοτόπουλου, μπορεί να προκαλέσει οξεία λοίμωξη του εντέρου. Αποτελεί δε τη συχνότερη βακτηριακή αιτία γαστρεντερίτιδας παγκοσμίως, με συμπτώματα όπως διάρροια, κοιλιακό πόνο και πυρετό.
Σύμφωνα με νέα μελέτη του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, η εξάπλωση του βακτηρίου ευνοείται από τη μεγάλη ανάπτυξη της πτηνοτροφίας τις τελευταίες δεκαετίες. Οι τεράστιοι πληθυσμοί εκτρεφόμενων κοτόπουλων του προσφέρουν περισσότερες ευκαιρίες να μεταδίδεται, να επιβιώνει και να προσαρμόζεται. Γι’ αυτό οι ερευνητές περιγράφουν τα μεγάλα κοπάδια ως ένα είδος «σφουγγαριού» για τα παθογόνα.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι η κλίμακα. Από τη δεκαετία του 1960 ο αριθμός των εκτρεφόμενων κοτόπουλων παγκοσμίως έχει αυξηθεί περίπου επτά φορές και σήμερα φτάνει τα 31 δισεκατομμύρια. Για ένα βακτήριο, αυτό σημαίνει τη χαρά της ζωής. Δισεκατομμύρια πτηνά στα οποία μπορεί να εγκατασταθεί, να πολλαπλασιαστεί και να μεταδοθεί. Όσο περισσότερο κυκλοφορεί και αναπαράγεται, τόσο περισσότερες ευκαιρίες έχει να προσαρμόζεται στο περιβάλλον του και να αποκτά χαρακτηριστικά που ευνοούν την επιβίωσή του.
Kαμπυλοβακτηρίδιο – Πώς φτάνει στον άνθρωπο
Το εν λόγω βακτηρίδιο μπορεί να ζει στο έντερο των πτηνών, χωρίς τα ίδια τα πτηνά να εμφανίζουν συμπτώματα. Κατά τη σφαγή και την επεξεργασία, όμως, μπορεί να μεταφερθεί από το εντερικό περιεχόμενο στην επιφάνεια του κρέατος και από εκεί μπορεί να φτάσει στον άνθρωπο, κυρίως μέσω κακομαγειρεμένου κοτόπουλου ή μέσω επιμόλυνσης άλλων τροφίμων στην κουζίνα.
Προηγούμενη έρευνα του ίδιου ινστιτούτου στην κομητεία του Όξφορντσιρ της Βρετανίας έδειξε ότι περίπου 8 στις 10 εξεταζόμενες λοιμώξεις από καμπυλοβακτήριο συνδέονταν με τα πουλερικά. Παράλληλα, αρκετά από τα στελέχη του, που προκαλούσαν ανθρώπινες λοιμώξεις, εμφάνιζαν αντοχή σε αντιβιοτικά.
Γιατί τα μεγάλα κοπάδια είναι τόσο σημαντικά
Το καμπυλοβακτηρίδιο μπορεί να φτάσει σε ένα κοπάδι από το περιβάλλον, μεταξύ άλλων μέσω υλικού (π.χ. νερό, χώμα, ζωοτροφές ή εξοπλισμό) που έχει μολυνθεί από άγρια πτηνά. Το κρίσιμο, όμως, είναι τι συμβαίνει από τη στιγμή που θα εισέλθει σε έναν μεγάλο πληθυσμό κοτόπουλων.
Εκεί βρίσκει πολύ περισσότερα πτηνά στα οποία μπορεί να εγκατασταθεί και να μεταδοθεί. Ένα στέλεχος που σε έναν μικρό πληθυσμό ίσως εξαφανιζόταν γρήγορα μπορεί, σε ένα τεράστιο κοπάδι, να συνεχίσει να κυκλοφορεί.
Όσο περισσότερα βακτήρια πολλαπλασιάζονται και όσο περισσότερα διαφορετικά στελέχη συνυπάρχουν, τόσο αυξάνονται οι ευκαιρίες να ανταλλάξουν γενετικό υλικό και να προσαρμοστούν καλύτερα στο περιβάλλον των εκτρεφόμενων πτηνών.
Αυτό ακριβώς προσπάθησαν να αποτυπώσουν οι ερευνητές. Ανέλυσαν σχεδόν 2.800 γονιδιώματα καμπυλοβακτηριδίου από κοτόπουλα και άγρια πτηνά σε 30 χώρες, με δείγματα που είχαν συλλεχθεί από το 1979 έως το 2024.
Η ανάλυση έδειξε ότι η ανάπτυξη της βιομηχανικής πτηνοτροφίας έχει αυξήσει περισσότερο από 100 φορές την κίνηση στελεχών του βακτηρίου μεταξύ διαφορετικών πληθυσμών πτηνών.
Το «100 φορές» δεν σημαίνει ότι αυξήθηκαν αντίστοιχα και οι λοιμώξεις στον άνθρωπο. Σημαίνει ότι το βακτήριο έχει σήμερα πολύ περισσότερες ευκαιρίες να μετακινείται μεταξύ ξενιστών, να εγκαθίσταται σε νέους πληθυσμούς και να συνεχίζει να κυκλοφορεί.
Πώς συνδέεται με την αντοχή στα αντιβιοτικά
Η μαζική πτηνοτροφία δεν μετατρέπει αυτομάτως το βακτήριο σε ένα ανθεκτικό «υπερμικρόβιο». Δημιουργεί, όμως, ένα περιβάλλον στο οποίο πολλά διαφορετικά στελέχη μπορούν να πολλαπλασιάζονται και να προσαρμόζονται.
Μέσα σε αυτή τη διαδικασία μπορεί να εμφανιστούν ή να διατηρηθούν χαρακτηριστικά που βοηθούν ορισμένα βακτήρια να επιβιώνουν καλύτερα. Ανάμεσά τους βρίσκονται και χαρακτηριστικά που συνδέονται με την αντοχή στα αντιβιοτικά.
Ο Oakem Kyne, ερευνητής στο Ineos Oxford Institute for Antimicrobial Research του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και πρώτος συγγραφέας της μελέτης, εξηγεί ότι τα στελέχη του καμπυλοβακτηριδίου προσαρμόζονται σταδιακά στο περιβάλλον των εκτρεφόμενων πουλερικών. Στη διαδικασία αυτή μπορούν να αποκτούν ιδιότητες που τα βοηθούν να επιβιώνουν καλύτερα, ακόμη και ιδιότητες που συνδέονται με την αντοχή στα αντιβιοτικά.
Το βασικό μήνυμα της μελέτης, επομένως, δεν είναι απλώς ότι υπάρχουν περισσότερα κοτόπουλα και περισσότερα βακτήρια. Είναι ότι η τεράστια κλίμακα της σύγχρονης πτηνοτροφίας δίνει στο βακτήριο πολύ περισσότερες ευκαιρίες να εξαπλωθεί και να προσαρμοστεί.
Και επειδή το βακτήριο μπορεί στη συνέχεια να περάσει στον άνθρωπο μέσω της τροφικής αλυσίδας, η εξέλιξή του, ιδιαίτερα όταν αφορά χαρακτηριστικά αντοχής στα αντιβιοτικά, αποκτά άμεση σημασία για τη δημόσια υγεία.
Φωτογραφία: istock
