«Γιατρέ, βλέπω τη γυναίκα μου… αλλά μόνο το δεξί της μισό. Όταν γυρίζεις εσύ, βλέπω το μισό σου πρόσωπο, ενώ το υπόλοιπο είναι σαν να μην υπάρχει καν στον χώρο».
Αυτά τα λόγια είπε ένας 48χρονος ασθενής όταν έφτασε στα επείγοντα νοσοκομείου του Λονδίνου. Στην αρχή, οι γιατροί υπέθεσαν ότι επρόκειτο για κάποιο οξύ ψυχιατρικό επεισόδιο ή για σοβαρή παρενέργεια.
Η μαγνητική, όμως, αποκάλυψε κάτι εντελώς παράξενο: ο άνδρας είχε υποστεί βλάβη σε μια περιοχή του δεξιού βρεγματικού λοβού.
Η ακόμη μεγαλύτερη διερεύνηση του περιστατικού αποκάλυψε ότι ο 48χρονος έπασχε από το λεγόμενο σύνδρομο Hemispatial Neglect (Απώλεια Χωρικής Προσοχής).
Το σύνδρομο αν και δεν είναι πρωτοφανές στην ιατρική βιβλιογραφία, απασχόλησε συστηματικά και για πολύ καιρό τους επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ. Οι ερευνητές προσπάθησαν να αξιοποιήσουν τα συμπεράσματά τους, για να κατανοήσουν πώς ο εγκέφαλος κατασκευάζει την πραγματικότητα και λειτουργεί ως «παράθυρο» στην λειτουργία της ανθρώπινης συνείδησης, ώστε να δοκιμάσουν προηγμένες θεραπείες νευροπλαστικότητας.
Πώς αποκαταστάθηκε το πρόβλημα στον ασθενή
Η αποκατάσταση του ασθενούς αποτέλεσε πραγματικό επιστημονικό άθλο. Χρησιμοποιώντας εξειδικευμένα γυαλιά με ειδικά πρίσματα (prismatic adaptation) που «έκοβαν» και μετατόπιζαν οπτικά τον κόσμο, οι γιατροί ανάγκασαν τον εγκέφαλο να επανασυνδέσει τα κυκλώματά του.
Σιγά-σιγά, μετά από εβδομάδες εξάσκησης, η αριστερή πλευρά του κόσμου «επέστρεψε» στο οπτικό πεδίο του 48χρονου, αφήνοντας πίσω του μια εμπειρία που του άλλαξε για πάντα τη φιλοσοφία για το πώς αντιλαμβανόμαστε οι διαφορετικοί άνθρωποι την ίδια την πραγματικότητα.
Όταν ο εγκέφαλος «σβήνει» το μισό ορατό πεδίο
Το πιο ανατριχιαστικό σε αυτή την κατάσταση δεν είναι ότι χάνεται η όραση –τα μάτια του ασθενούς λειτουργούν ρολόι και ο αμφιβληστροειδδής είναι απόλυτα υγιής– αλλά ότι ο εγκέφαλος δια- κυριολεκτικά τη μία πλευρά του ορατού περιβάλλοντος.
Μάλιστα, επιμένει να αγνοεί το πραγματικό ορατό πεδίο, το οποίο δεν αντιλαμβάνεται.
Η πάθηση θα γίνει πιο κατανοητή με ορισμένα παραδείγματα, που δείχνουν τις παράξενες επιδράσεις στην καθημερινότητα των ασθενών:
- Όταν στους ασθενείς αυτούς δίνεται ένα πιάτο φαγητό, τρώνε αποκλειστικά ό,τι βρίσκεται στα δεξιά, αγνοώντας προκλητικά το αριστερό μισό.
- Στην προσπάθειά τους να ζωγραφίσουν ένα ρολόι, στριμώχνουν και τους 12 αριθμούς αποκλειστικά στη δεξιά πλευρά του κύκλου, αφήνοντας την άλλη πλευρά εντελώς άδεια.
- Το πιο σουρεαλιστικό είναι η λεγόμενη ανοσογνωσία: ο ίδιος ο ασθενής δεν πιστεύει πως έχει πρόβλημα και θυμώνει μάλιστα όταν οι γιατροί τού δείχνουν ότι το αριστερό του χέρι κρέμεται στο κενό, καθώς ο ίδιος δεν αντιλαμβάνεται καν την αριστερή πλευρά του.
«Ο εγκέφαλος είναι σαν σκηνοθέτης που μοντάρει την πραγματικότητα σε live χρόνο», τόνισαν οι νευρολόγοι στα συμπεράσματα της μελέτης τους.
Τι είναι ακριβώς το Σύνδρομο της Απώλειας Χωρικής Προσοχής – Hemispatial Neglect
Το Hemispatial Neglect (ή αλλιώς Unilateral Spatial Neglect / Μονομερής Χωρική Παραμέληση) δεν είναι μια απλή διαταραχή της όρασης, αλλά ένα σύνθετο νευροψυχολογικό έλλειμμα προσοχής.
Ουσιαστακά, ο εγκέφαλος χάνει την ικανότητα να αντιλαμβάνεται, να προσανατολίζεται ή να ανταποκρίνεται σε ερεθίσματα που βρίσκονται στην πλευρά που είναι αντίθετη (ετερόπλευρη) από το σημείο της εγκεφαλικής βλάβης. Επειδή ο δεξιός ημισφαιρικός λοβός του εγκεφάλου είναι υπεύθυνος για την κατεύθυνση της προσοχής και στα δύο ημισφαίρια, μια βλάβη σε αυτόν (συνήθως από εγκεφαλικό επεισόδιο, τραυματισμό ή όγκο) αφήνει τον ασθενή ανίκανο να «δει» οτιδήποτε υπάρχει στα αριστερά του.
Σύμφωνα με τα επίσημα ιατρικά δεδομένα και τη βιβλιογραφία (όπως καταγράφονται στο The Behavioral and Cognitive Neurology of Stroke του Cambridge University Press και σε μελέτες του NCBI:
- Το σύνδρομο εμφανίζεται με εξαιρετικά υψηλή συχνότητα σε ασθενείς που έχουν υποστεί βλάβη στο δεξί ημισφαίριο. Υπολογίζεται ότι ένα ποσοστό έως και 80% των ασθενών με οξύ εγκεφαλικό επεισόδιο στο δεξί ημισφαίριο παρουσιάζουν συμπτώματα χωρικής παραμέλησης στα πρώτα στάδια.
- Παρότι ένα ποσοστό ασθενών αναρρώνει χάρη στη νευροπλαστικότητα και τους μηχανισμούς αποκατάστασης, περίπου το 30% με 50% των ατόμων συνεχίζουν να εμφανίζουν χρόνια συμπτώματα ή υπολειμματικές δυσκολίες μήνες ή και χρόνια μετά το αρχικό επεισόδιο.
- Το σύνδρομο θεωρείται ένας από τους ισχυρότερους προγνωστικούς δείκτες για φτωχή λειτουργική αποκατάσταση, καθιστώντας την καθημερινή αυτοεξυπηρέτηση των ασθενών ιδιαίτερα δύσκολη.
Η αποκατάσταση απαιτεί ειδικά προγραμματα γνωσιακής θεραπείας και τεχνικές (όπως η χρήση πρισματικών γυαλιών) που «αναγκάζουν» σταδιακά το νευρικό σύστημα να ξαναχτίσει τη χαμένη επαφή με την αγνοημένη πλευρά του κόσμου.
Φωτογραφία: iStock
