Σαλμονέλα: Όσα πρέπει να γνωρίζετε – Πώς γίνεται η μόλυνση, ποια τα συμπτώματα και τι να κάνετε για να προστατευτείτε

Συναγερμό έχουν προκαλέσει οι διαδοχικές συρροές περιστατικών σαλμονέλας που καταγράφηκαν το τελευταίο διάστημα σε διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας.

Στη Λαμία, δεκάδες άνθρωποι εμφάνισαν συμπτώματα και αρκετοί χρειάστηκε να νοσηλευτούν, ενώ στην Καστοριά περισσότεροι από δέκα ασθενείς – ανάμεσά τους και παιδιά – προσήλθαν στο νοσοκομείο με πυρετό, εμετούς και διάρροια, με τις εξετάσεις να επιβεβαιώνουν σαλμονέλα σε αρκετές περιπτώσεις. Στην Αττική, εννέα άτομα, μεταξύ των οποίων δύο παιδιά, μεταφέρθηκαν στο Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Νίκαιας μετά την κατανάλωση φαγητού από το ίδιο κατάστημα.

Τα περιστατικά αυτά επαναφέρουν στο προσκήνιο τη σημασία της σωστής συντήρησης και προετοιμασίας των τροφίμων, αλλά και των απαραίτητων υγειονομικών ελέγχων. Τι είναι όμως η σαλμονέλα, πώς εισέρχεται στον οργανισμό, ποια τα συμπτώματα και πότε μπορεί να γίνει επικίνδυνη;

Τι είναι η σαλμονέλα και η σαλμονέλωση

Η σαλμονέλωση είναι λοίμωξη που προκαλείται από βακτήρια σαλμονέλα (Salmonella) και εκδηλώνεται συνήθως με διάρροια, πυρετό και πόνο στο στομάχι. Η μετάδοση γίνεται κυρίως μέσω μολυσμένων τροφίμων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μέσω ζώων.

Πρόκειται για την πιο συνηθισμένη μορφή βακτηριακής τροφικής δηλητηρίασης. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η λοίμωξη υποχωρεί μόνη της μέσα σε λίγες ημέρες. Η κατανάλωση άφθονων υγρών είναι απαραίτητη για την αποφυγή της αφυδάτωσης, ενώ η πρόληψη βασίζεται στην ασφαλή προετοιμασία των τροφίμων και στον προσεκτικό χειρισμό των ζώων.

Τα συμπτώματα της σαλμονέλας μπορούν να εμφανιστούν από λίγες ώρες έως και μερικές ημέρες μετά την κατανάλωση μολυσμένης τροφής.

Σχεδόν κάθε ωμό ή άψητο τρόφιμο μπορεί να μολυνθεί από βακτήρια σαλμονέλα. Ωστόσο, οι περισσότερες λοιμώξεις συνδέονται με ωμά ή ανεπαρκώς μαγειρεμένα πουλερικά, όπως το κοτόπουλο, και με αυγά. Η σαλμονέλωση που προκαλείται από μη τυφοειδή στελέχη της σαλμονέλα διαφέρει από τις λοιμώξεις που προκαλούν τυφοειδή και παρατυφοειδή πυρετό. Οι τελευταίες μπορεί να εξελιχθούν σε σοβαρές ασθένειες εάν δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα.

Ποια είναι τα συμπτώματα της σαλμονέλας

Τα συμπτώματα της λοίμωξης από σαλμονέλα περιλαμβάνουν:

• Διάρροια, η οποία ορισμένες φορές μπορεί να περιέχει αίμα.
• Πυρετό.
• Πόνο ή κράμπες στο στομάχι.
• Ναυτία και εμετούς.
• Πονοκέφαλο.

Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν από λίγες ώρες έως και μερικές ημέρες μετά την έκθεση στο βακτήριο. Ένας ασθενής μπορεί να παρουσιάσει μερικά ή όλα τα παραπάνω συμπτώματα.

Τι προκαλεί τη σαλμονέλα

Τα βακτήρια σαλμονέλα ζουν στο έντερο ορισμένων ανθρώπων και ζώων, αλλά μπορούν επίσης να υπάρχουν σε μολυσμένα τρόφιμα και νερό. Ο συνηθέστερος τρόπος μετάδοσης – μόλυνσης είναι η κατανάλωση ανεπαρκώς μαγειρεμένων τροφίμων ή η λανθασμένη προετοιμασία τους. Παραδείγματα αποτελούν:

• Η κατανάλωση ωμού ή ανεπαρκώς μαγειρεμένου κρέατος, πουλερικών, θαλασσινών ή αυγών.
• Η κατανάλωση μολυσμένων φρούτων και λαχανικών.
• Η κατανάλωση μολυσμένου νερού ή μη παστεριωμένου γάλακτος.
• Από ωμά αυγά και τσόφλια αυγών.
• Η παράλειψη του πλυσίματος των χεριών μετά την επαφή με ωμά τρόφιμα και πριν από το φαγητό.
• Επιφάνειες γύρω από άτομο που έχει μολυνθεί από βακτήρια σαλμονέλα.

Η σαλμονέλα μπορεί επίσης να μεταδοθεί από ζώα και ανθρώπους που έχουν μολυνθεί από το βακτήριο. Σχεδόν οποιοδήποτε ζώο μπορεί να νοσεί ή να μεταφέρει τα βακτήρια στο τρίχωμα, στα φτερά, στα λέπια ή στο δέρμα του.

Σε αυτά περιλαμβάνονται:

• Αμφίβια, όπως βάτραχοι και φρύνοι.
• Ερπετά, όπως χελώνες, σαύρες και φίδια.
• Πτηνά, όπως κοτόπουλα, πάπιες, γαλοπούλες και άγρια πτηνά.
• Ζώα εκτροφής, όπως αγελάδες, κατσίκες, πρόβατα και χοίροι.
• Κατοικίδια ζώα, όπως σκύλοι, γάτες, πτηνά και μικρά ζώα.

Είναι μεταδοτική η σαλμονέλα;

Ναι. Η λοίμωξη μπορεί να μεταδοθεί από έναν άλλο άνθρωπο ή ακόμη και από ένα κατοικίδιο ζώο. Εάν ένα άτομο δεν πλύνει τα χέρια του μετά τη χρήση της τουαλέτας ή ενώ νοσεί, μπορεί να μολύνει επιφάνειες και τρόφιμα. Με αυτόν τον τρόπο, η λοίμωξη μπορεί να μεταδοθεί και σε άλλους ανθρώπους.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Οποιοσδήποτε μπορεί να μολυνθεί από σαλμονέλα. Ωστόσο, ο κίνδυνος μόλυνσης ή σοβαρής νόσησης μπορεί να είναι μεγαλύτερος ανάλογα με την ηλικία, ορισμένες παθήσεις και τη λήψη συγκεκριμένων φαρμάκων. Ο κίνδυνος μόλυνσης είναι αυξημένος για όσους:

• Ζουν ή εργάζονται κοντά σε ζώα υψηλού κινδύνου, όπως κοτόπουλα, πάπιες κ.α.
• Λαμβάνουν αντιόξινα ή έχουν λάβει πρόσφατα αντιβιοτικά. Τα φάρμακα αυτά μπορούν να μειώσουν την άμυνα του οργανισμού απέναντι στη σαλμονέλα και να διευκολύνουν τη μόλυνση.
• Έχουν φλεγμονώδη νόσο του εντέρου. Οι βλάβες που προκαλεί η πάθηση στο έντερο μπορεί να διευκολύνουν την εγκατάσταση της λοίμωξης.
• Είναι μικρότερα των 5 ετών. Το ανοσοποιητικό σύστημα των μικρών παιδιών ενδέχεται να μην μπορεί να καταπολεμήσει τις λοιμώξεις τόσο αποτελεσματικά όσο εκείνο των μεγαλύτερων παιδιών και των ενηλίκων.

Μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρής νόσησης αντιμετωπίζουν όσοι:

• Είναι άνω των 65 ετών ή κάτω των 5 ετών.
• Έχουν εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.
• Πάσχουν από δρεπανοκυτταρική νόσο.

Ποιες επιπλοκές μπορεί να προκαλέσει

Οι επιπλοκές της σαλμονέλας είναι σπάνιες για τους περισσότερους ανθρώπους. Μπορεί, ωστόσο, να περιλαμβάνουν:

• Αφυδάτωση – Η απώλεια υγρών εξαιτίας των εμετών ή της διάρροιας μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση. Εάν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να γίνει απειλητική για τη ζωή.
• Βακτηριαιμία και σήψη – Όταν η σαλμονέλα εισέλθει στην κυκλοφορία του αίματος, μπορεί να μεταφερθεί σε άλλα σημεία του σώματος και να προκαλέσει επικίνδυνες λοιμώξεις.
• Οστεομυελίτιδα – Πρόκειται για μια σπάνια λοίμωξη των οστών, η οποία εμφανίζεται συχνότερα σε ανθρώπους με δρεπανοκυτταρική νόσο.
• Αντιδραστική αρθρίτιδα – Σε αυτή την περίπτωση, το ανοσοποιητικό σύστημα προκαλεί φλεγμονή στις αρθρώσεις, στα μάτια και στο ουροποιητικό σύστημα μετά τη λοίμωξη.

Σημ: Ο θάνατος από σαλμονέλα είναι εξαιρετικά σπάνιος. Είναι όμως πιθανός εάν η λοίμωξη εξαπλωθεί σε άλλα σημεία του σώματος και προκαλέσει ανεπάρκεια οργάνων.

Πώς αντιμετωπίζεται η σαλμονέλα

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η σαλμονέλα δεν αντιμετωπίζεται με φαρμακευτική αγωγή. Ο γιατρός μπορεί να χορηγήσει αντιβιοτικά εάν ο ασθενής:

• Νοσεί σοβαρά.
• Έχει εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.
• Πάσχει από δρεπανοκυτταρική νόσο.

Σε περίπτωση σοβαρής διάρροιας ή έντονων εμετών, μπορεί να απαιτηθεί νοσηλεία για τη χορήγηση υγρών ενδοφλεβίως. Τα συμπτώματα μπορούν συνήθως να αντιμετωπιστούν στο σπίτι, με βασικό στόχο την αποφυγή της αφυδάτωσης. Ο ασθενής πρέπει να καταναλώνει άφθονα υγρά, νερό αλλά και άλλα ροφήματα που βοηθούν στην ενυδάτωση, όπως ζωμό ή ειδικά διαλύματα ενυδάτωσης από το στόμα.

Πότε πρέπει να επικοινωνήσετε με γιατρό

Αναζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια και αξιολόγηση εάν εμφανιστούν ενδείξεις σοβαρής νόσησης ή αφυδάτωσης, όπως:

• Υψηλός πυρετός.
• Αίμα στα κόπρανα.
• Συχνοί εμετοί ή αδυναμία συγκράτησης τροφής και υγρών.
• Σκούρα ούρα ή μικρότερη ποσότητα ούρων από το συνηθισμένο.
• Ξηροστομία ή ξηρότητα στον λαιμό.
• Ζάλη.

Πώς μπορείτε να προλάβετε τη σαλμονέλα

Ο κίνδυνος μόλυνσης μπορεί να περιοριστεί με την τήρηση ασφαλών πρακτικών κατά την προετοιμασία των τροφίμων και με την προσεκτική επαφή με τα ζώα.

Οι βασικές οδηγίες περιλαμβάνουν:

• Πλένετε πάντοτε τα χέρια σας με σαπούνι και νερό μετά τη χρήση της τουαλέτας, πριν και μετά την προετοιμασία φαγητού και πριν από το γεύμα.
• Ακολουθείτε ασφαλείς πρακτικές προετοιμασίας και χειρισμού των τροφίμων, συμπεριλαμβανομένου του σωστού μαγειρέματος και της κατάλληλης αποθήκευσής τους.
• Μην προετοιμάζετε φαγητό για άλλους όταν είστε άρρωστοι.
• Μην πίνετε μη παστεριωμένο γάλα και μην καταναλώνετε τρόφιμα που έχουν παρασκευαστεί από μη παστεριωμένο γάλα.
• Μην πίνετε νερό που δεν έχει υποστεί επεξεργασία και μην καταναλώνετε τρόφιμα που έχουν παρασκευαστεί με τέτοιο νερό.
• Πλένετε τα χέρια σας με σαπούνι και νερό μετά την επαφή με κατοικίδια ζώα, τις τροφές τους, τα μπολ νερού, τα δοχεία απορριμμάτων, τα κόπρανα, τα κλουβιά ή τα παιχνίδια τους.
• Μην αγγίζετε το στόμα σας μετά την επαφή με ζώα. Μην φιλάτε το τρίχωμα, τα φτερά ή το δέρμα των ζώων.
• Αποφεύγετε να χρησιμοποιείτε τον νεροχύτη της κουζίνας για να καθαρίζετε τον χώρο διαβίωσης, τα παιχνίδια ή τα μπολ του κατοικίδιου ζώου.