HPV και πρόληψη καρκίνου: Γιατί ο εμβολιασμός και οι επισκέπτες υγείας είναι καθοριστικοί

Μια σκληρή αλλά ανατρέψιμη πραγματικότητα: καρκίνοι που μπορεί να προληφθούν εξακολουθούν να απειλούν χιλιάδες ανθρώπους, παρότι διαθέτουμε ασφαλές και αποτελεσματικό εμβόλιο. Ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) δεν κάνει διακρίσεις: δεν ενδιαφέρεται για το φύλο, την ηλικία ή τον αριθμό των συντρόφων. Στην Ελλάδα, όμως, ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού παραμένει ανεμβολίαστο — και σε ό,τι αφορά την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, η χώρα μας μένει μακριά από τον στόχο που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει θέσει για το 2030.

Ένας ιός που αφορά όλους μας. Ο HPV (Human Papillomavirus) είναι η πιο συχνή σεξουαλικώς μεταδιδόμενη λοίμωξη παγκοσμίως. Μεταδίδεται μέσω της επαφής δέρμα με δέρμα κατά τη σεξουαλική επαφή. Στις περισσότερες περιπτώσεις ο ιός εξαφανίζεται μόνος του, χωρίς συμπτώματα και χωρίς να το αντιληφθεί κανείς.

Το πρόβλημα είναι όταν η λοίμωξη εμμένει. Τότε ορισμένοι τύποι HPV — και κυρίως οι τύποι 16 και 18 — μπορούν να προκαλέσουν κυτταρικές αλλοιώσεις που οδηγούν σε καρκίνο: του τραχήλου της μήτρας, του αιδοίου, του κόλπου, του πρωκτού, του πέους, ακόμη και του στοματοφάρυγγα. Το 80% των σεξουαλικώς ενεργών ανθρώπων χωρίς εμβολιασμό θα μολυνθεί από HPV κάποια στιγμή της ζωής τους.

Η Ελλάδα σε αριθμούς: Μια εικόνα που προβληματίζει.

Τον Ιανουάριο του 2026, για πρώτη φορά στη χώρα μας, δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Vaccine μια συστηματική εθνική αποτύπωση της εμβολιαστικής κάλυψης έναντι του HPV. Η μελέτη ανέλυσε δεδομένα ηλεκτρονικής συνταγογράφησης για παιδιά 9-15 ετών κατά την τριετία 2022-2024.

Τα αποτελέσματα είναι αποκαλυπτικά — και ανησυχητικά:

• Μόλις το 52,5% των κοριτσιών έχει ολοκληρώσει το εμβολιαστικό σχήμα έως την ηλικία των 15 ετών. Δηλαδή σχεδόν 1 στα 2 κορίτσια παραμένει απροστάτευτο στην κρίσιμη ηλικία.
• Τα αγόρια, αν και σημείωσαν εντυπωσιακή άνοδο (από 1% το 2022 σε 27,7% το 2024), παραμένουν μακριά από τον στόχο.
• Μόλις 1 στα 5 παιδιά ηλικίας 9-11 ετών έχει ξεκινήσει τον εμβολιασμό — ενώ αυτή είναι η βέλτιστη ηλικία για εμβολιασμό, πριν από κάθε έκθεση στον ιό.
• Νησιωτικές περιοχές (Βόρειο και Νότιο Αιγαίο) υστερούν σημαντικά, ενώ παιδιά γεννημένα εκτός Ελλάδας εμφανίζουν έως και τριπλάσια χαμηλότερα ποσοστά κάλυψης.

Η Ελλάδα απέχει σημαντικά από τον στόχο του 90% πλήρους εμβολιαστικής κάλυψης που έχει θέσει ο ΠΟΥ για το 2030.

Ο στόχος 90-70-90: Ένα εφικτό όραμα για το 2030.

Το 2020, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανακοίνωσε τον ιστορικό στόχο της εξάλειψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, ο οποίος στηρίζεται σε τρεις πυλώνες:

• 90% Εμβολιασμός: το 90% των κοριτσιών να έχουν εμβολιαστεί πλήρως έως τα 15 τους χρόνια.
• 70% Screening: το 70% των γυναικών να υποβάλλεται σε έλεγχο HPV έως τα 35 και 45 έτη.
• 90% Θεραπεία: το 90% των γυναικών με επιβεβαιωμένη νόσο να λαμβάνει κατάλληλη θεραπεία.

Εάν επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, μπορούν να αποτραπούν πάνω από 74 εκατομμύρια περιπτώσεις καρκίνου και 62 εκατομμύρια θάνατοι παγκοσμίως. Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας θα μπορούσε να γίνει μια ασθένεια του παρελθόντος.

Το εμβόλιο HPV: Τι χρειάζεται να ξέρουμε.

Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών 2026, το 9-δύναμο εμβόλιο είναι ΔΩΡΕΑΝ και το χρονοδιάγραμμα διαμορφώνεται ως εξής:

• Παιδιά 9-11 ετών (Συνιστώμενη ηλικία): 2 δόσεις με μεσοδιάστημα 6-12 μηνών. Αυτή είναι η ιδανική ηλικία, καθώς τα παιδιά 9-12 ετών αναπτύσσουν περισσότερα αντισώματα και επιτυγχάνεται μέγιστη προστασία πριν από την πρώτη έκθεση στον ιό.
• Έφηβοι έως 18 ετών (Αναπλήρωση): 2 δόσεις (δωρεάν για τις ηλικίες 15-18 έως τις 31/12/2026).
• Ανοσοκατεσταλμένοι (9-18 ετών): 3 δόσεις χωρίς χρονικό περιορισμό.
• Ενήλικες 18-45 ετών: Συστήνεται και αποζημιώνεται πλήρως για ανεμβολίαστους σε ειδικές ομάδες αυξημένου κινδύνου (2 ή 3 δόσεις αναλόγως).

Το εμβόλιο δεν επηρεάζει τη γονιμότητα, είναι ασφαλές σε θηλάζουσες μητέρες και προστατεύει για πάνω από 15 χρόνια (πιθανώς δια βίου), χωρίς να απαιτείται αναμνηστική δόση.

Σημαντικό: Ο εμβολιασμός δεν αντικαθιστά τον τακτικό κυτταρολογικό-HPV έλεγχο. Οι γυναίκες από 25 ετών πρέπει να συνεχίζουν το τακτικό προληπτικό έλεγχο. Το εμβόλιο είναι απόλυτα ασφαλές, δεν επηρεάζει τη γονιμότητα και δεν τροποποιεί τη σεξουαλική συμπεριφορά.

Ο ρόλος των επισκεπτών υγείας: Γιατί μετράει

Σε ένα σύστημα υγείας που αγωνίζεται να καλύψει κενά, οι επισκέπτες υγείας αποτελούν τον κρίκο που λείπει.

• Ενημερώνουν γονείς και εφήβους με επιστημονικά τεκμηριωμένη πληροφόρηση, αντιμετωπίζοντας την εμβολιαστική διστακτικότητα.
• Εντοπίζουν ευάλωτους πληθυσμούς που υστερούν στην κάλυψη.
• Συμμετέχουν ενεργά στα σχολικά εμβολιαστικά προγράμματα.
• Συνδέουν τον εμβολιασμό με το τακτικό screening.
• Αξιοποιούν ψηφιακά εργαλεία για στοχευμένες παρεμβάσεις.

Η έμπρακτη δέσμευση του ΠΣΕΥ: Δράσεις, εκστρατεία HPV και ακαδημίες εμβολιασμού

Αναγνωρίζοντας την κρισιμότητα της κατάστασης, ο Πανελλήνιος Σύλλογος Επισκεπτών Υγείας (ΠΣΕΥ) έχει περάσει στη δυναμική δράση, αναπτύσσοντας ένα ολοκληρωμένο δίκτυο παρεμβάσεων στην κοινότητα:

• Πανελλαδική εκστρατεία για τον HPV: Ο ΠΣΕΥ υλοποιεί μια οργανωμένη εκστρατεία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, η οποία περιλαμβάνει διανομή εξειδικευμένου έντυπου υλικού, ψηφιακές καμπάνιες και παρεμβάσεις σε σχολεία και συλλόγους γονέων σε όλη την επικράτεια. Στόχος είναι να μην μείνει καμία οικογένεια χωρίς τη σωστή πληροφορία.
• Δράσεις ενημέρωσης του πληθυσμού: Οι επισκέπτες υγείας βρίσκονται καθημερινά στο πεδίο, υλοποιώντας προγράμματα αγωγής υγείας στην κοινότητα. Με άμεση και προσωποποιημένη επικοινωνία, προσεγγίζουν γονείς, εφήβους και ευάλωτες ομάδες, καταρρίπτοντας μύθους και χτίζοντας σχέσεις εμπιστοσύνης.
• Ακαδημία προαγωγής του εμβολιασμού: Αποτελεί την αιχμή του δόρατος του Συλλόγου για τη συνεχιζόμενη εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας. Μέσα από αυτή την πρότυπη ακαδημία, οι επισκέπτες υγείας εξοπλίζονται με τα πιο σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα και επικοινωνιακά εργαλεία, ώστε να προάγουν αποτελεσματικά την αξία του εμβολιασμού και να διαχειρίζονται με ενσυναίσθηση την εμβολιαστική διστακτικότητα.

Η πρόληψη του καρκίνου που σχετίζεται με τον HPV δεν είναι απλώς εφικτή — είναι υποχρέωση. Και οι επισκέπτες υγείας βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αυτής της προσπάθειας.

Ο HPV μπορεί να κοστίσει ζωές — αλλά έχουμε τη δύναμη να το αλλάξουμε. Έχουμε τα εργαλεία, το εμβόλιο και τους επαγγελματίες υγείας. Αυτό που χρειαζόμαστε τώρα είναι η πολιτική βούληση και η κοινωνική ευαισθητοποίηση να τα αξιοποιήσουμε.

Βιβλιογραφικές πηγές: WHO (2020), Vaccine journal (2026), ΕΠΕ 2024-25, NZ HPV Project Guidelines (2024), American Cancer Society (2025), CDC VIS (2021). Πανελλήνιος Σύλλογος Επισκεπτών Υγείας (ΝΠΔΔ)