Σχεδόν ένας στους έξι επιζήσαντες ενός πρώτου καρκίνου, αναπτύσσουν χρόνια αργότερα ένα νέο, ανεξάρτητο όγκο.
Ο καρκίνος είναι μία τρομακτική διάγνωση και, για τους περισσότερους ασθενείς, η ολοκλήρωση της θεραπείας γι’ αυτόν μοιάζει με το τέλος μιας μεγάλης μάχης. Και πράγματι είναι. Όμως η ζωή μετά τον καρκίνο δεν σημαίνει πάντοτε επιστροφή στην παλαιά κανονικότητα.
Μια νέα, μεγάλη, αμερικανική μελέτη υπενθυμίζει ότι οι επιζώντες του καρκίνου μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με έναν διαφορετικό κίνδυνο. Ο κίνδυνος είναι η ανάπτυξη ενός νέου, ξεχωριστού πρωτοπαθούς καρκίνου – δηλαδή όχι μίας υποτροπής ή μετάστασης του πρώτου όγκου, αλλά ενός εντελώς νέου.
Το εύρημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν επί πολλά χρόνια μετά την πρώτη διάγνωση αυξάνεται σταθερά, αναφέρουν η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής ΕΚΠΑ, στη Θεραπευτική Κλινική του Νοσοκομείου Αλεξάνδρα, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο Θάνος Δημόπουλος, καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής και τ. πρύτανης ΕΚΠΑ.
Η νέα μελέτη δημοσιεύθηκε προσφάτως στην ιατρική επιθεώρηση PLOS Medicine. Βασίσθηκε στην ανάλυση στοιχείων από 3,36 εκατομμύρια ανθρώπους στις ΗΠΑ, οι οποίοι διαγνώσθηκαν με πρωτοπαθή καρκίνο την περίοδο 1975-2019. Τα στοιχεία αφορούσαν το ιατρικό ιστορικό τους έως και το 2022.
Στο μεσοδιάστημα, καταγράφηκαν 510.340 νέα πρωτοπαθή περιστατικά καρκίνου.
«Πρόκειται για έναν εντυπωσιακό όγκο δεδομένων, που επιτρέπει να δούμε όχι μόνο πόσο συχνός είναι ο κίνδυνος, αλλά και πώς αλλάζει ανάλογα με την ηλικία, το φύλο, την εποχή και τη γενιά στην οποία ανήκει κάθε ασθενής», τονίζουν οι τρεις ειδικοί.
Η ηλικία
Οι ερευνητές δεν εξέτασαν απλώς πόσοι από τους επιζήσαντες εκδήλωσαν νέο καρκίνο. Προσπάθησαν να κατανοήσουν και τα μοτίβα πίσω από αυτό το φαινόμενο.
Το πρώτο εύρημά τους ήταν ότι ο κίνδυνος να αναπτυχθεί νέος καρκίνος αυξάνεται με την ηλικία. Στις γυναίκες, η συχνότητα νέου πρωτοπαθούς καρκίνου ήταν:
- 915 περιστατικά ανά 100.000 ανθρωποέτη στις ηλικίες 35–39 ετών
- 1.980 περιστατικά ανά 100.000 στις ηλικίες 75–79
Στους άνδρες η αύξηση ήταν ακόμη εντονότερη. Από 1.228 περιστατικά ανά 100.000 στις ηλικίες 35-39 ετών, έφτασε στα 2.945 περιστατικά μετά τα 75 έτη.
Συνεπώς, όσο μεγαλύτερος είναι κάποιος όταν διαγιγνώσκεται με τον πρώτο καρκίνο, τόσο πιο αυξημένη φαίνεται να είναι η πιθανότητα να εμφανίσει αργότερα έναν δεύτερο, ανεξάρτητο καρκίνο.
Η τάση αυτή ήταν γενικά ισχυρότερη στους άνδρες. Ωστόσο υπήρχε μία σημαντική εξαίρεση στις γυναίκες οι οποίες είχαν περάσει καρκίνο μαστού. Σε αυτές, ο κίνδυνος να εκδηλωθεί νέος, ανεξάρτητος καρκίνος παρέμενε σχετικά σταθερός στις διαφορετικές ηλικίες, αντί να ακολουθεί την απότομη άνοδο που παρατηρήθηκε με άλλες μορφές της νόσου.
Ο αρχικός καρκίνος
Η μελέτη έδειξε επίσης ότι δεν είναι ίδιοι όλοι οι επιζώντες, καθώς σημαντικό ρόλο παίζει και ο αρχικός τύπος του καρκίνου. Ειδικότερα:
- Στις γυναίκες ηλικίας κάτω των 40 ετών, οι επιζώσες καρκίνου μαστού είχαν τον υψηλότερο κίνδυνο για επόμενο πρωτοπαθή καρκίνο, σε σύγκριση με άλλες, συχνές μορφές της νόσου.
- Στους άνδρες κάτω των 40 ετών, ο υψηλότερος κίνδυνος βρέθηκε σε όσους είχαν περάσει καρκίνο παχέος εντέρου.
- Αντιθέτως, μετά τα 70 έτη, οι επιζώντες μελανώματος εμφάνιζαν τον υψηλότερο κίνδυνο και στα δύο φύλα.
Αυτές οι διαφοροποιήσεις δείχνουν ότι η παρακολούθηση μετά τον καρκίνο δεν μπορεί να είναι ενιαία για όλους. Χρειάζεται να λαμβάνεται υπ’ όψιν το είδος της πρώτης νόσου, η ηλικία και το φύλο.
Το έτος γεννήσεως
Ο κίνδυνος να αναπτυχθεί νέος καρκίνος παρουσίαζε διαφοροποίηση και αναλόγως με το έτος γεννήσεως. Όπως δείχνουν τα στοιχεία της μελέτης, ήταν μέγιστος σε ανθρώπους που είχαν γεννηθεί μεταξύ 1935 και 1945. Στη συνέχεια υποχώρησε στις νεότερες γενιές.
Ωστόσο, αυτή η γενική βελτίωση δεν ίσχυσε για όλους. Στις γυναίκες που είχαν επιβιώσει από καρκίνο του πνεύμονα και στους άνδρες που είχαν περάσει καρκίνο της ουροδόχου κύστης, ο κίνδυνος να αναπτυχθεί νέος, ανεξάρτητος καρκίνος, δεν ακολούθησε καθοδική πορεία. Αντιθέτως, εξακολούθησε να αυξάνεται.
Το εύρημα αυτό είναι ιδιαιτέρως ανησυχητικό, λένε οι γιατροί. Και αυτό διότι υποδηλώνει πως πίσω από τους μέσους όρους κρύβονται ομάδες ασθενών που παραμένουν ευάλωτες, ακόμη και όταν οι συνολικοί δείκτες φαίνονται να βελτιώνονται.
Οι νεότεροι επιζώντες
Η εμφάνιση νέων πρωτοπαθών καρκίνων μειώθηκε με την πάροδο του χρόνου, ιδίως στους νεότερους ηλικιακά επιζώντες των αρχικών όγκων. Αυτό είναι ένα ενθαρρυντικό εύρημα. Πιθανόν συνδέεται, σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, με βελτιώσεις στην πρόληψη, τη διάγνωση, τη θεραπεία και τη μακροχρόνια φροντίδα των ασθενών.
Όμως ούτε εδώ η εικόνα είναι ομοιόμορφη. Στις γυναίκες που είχαν ξεπεράσει τον καρκίνο του πνεύμονα, η συχνότητα εμφάνισης νέου πρωτοπαθούς καρκίνου αυξήθηκε κατά 60% μεταξύ 2015-2019 και 1975-1979. Μικρότερες αλλά σαφείς αυξήσεις παρατηρήθηκαν επίσης:
- Στις γυναίκες με ιστορικό μελανώματος
- Στους άνδρες με ιστορικό καρκίνου της ουροδόχου κύστης
Επομένως, η επιβίωση από έναν καρκίνο είναι μια μεγάλη νίκη, αλλά όχι το τέλος της ιστορίας. Η παρακολούθηση δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στην πιθανότητα υποτροπής του πρώτου όγκου. Χρειάζεται να περιλαμβάνει και τον κίνδυνο να εμφανιστεί ένας νέος, ανεξάρτητος καρκίνος, τονίζουν οι ειδικοί.
Η επιτήρηση πρέπει να είναι ακόμα εντονότερη σε όσους ανήκουν σε ομάδες υψηλότερου κινδύνου. Αυτό μεταφράζεται σε πιο εξατομικευμένη φροντίδα, καλύτερο σχεδιασμό ελέγχων, προσοχή σε παράγοντες όπως το κάπνισμα και η υπεριώδης ακτινοβολία, αλλά και σε ειδική μέριμνα για τους μεγαλύτερους σε ηλικία επιζώντες, στους οποίους οι κίνδυνοι φαίνεται να αυξάνονται.
Τα δεδομένα δεν περιλάμβαναν λεπτομέρειες για θεραπείες, γενετική προδιάθεση ή αλλαγές στον τρόπο ζωής μετά την πρώτη διάγνωση. Επομένως η έρευνα δεν μπορεί να απαντήσει με βεβαιότητα γιατί υπάρχουν αυτές οι τάσεις.
«Μπορεί όμως να δείξει καθαρά σε ποιους και πότε ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος. Και αυτό από μόνο του είναι πολύτιμο. Γιατί σε μια εποχή όπου ολοένα περισσότεροι άνθρωποι ζουν μετά τον καρκίνο, το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι μόνο η επιβίωση, αλλά και η μακροχρόνια, ποιοτική και καλά προστατευμένη ζωή», καταλήγουν οι ειδικοί.
Φωτογραφία: iStock
