Τα ευρήματα της μελέτης αμφισβητούν τις παραδοσιακές τοξικολογικές προσεγγίσεις, οι οποίες βασίζονται κυρίως στην αξιολόγηση μεμονωμένων ουσιών και στον καθορισμό «ασφαλών» ορίων έκθεσης.
Ισχυρό συσχετισμό μεταξύ της έκθεσης σε γεωργικά φυτοφάρμακα στο περιβάλλον και του κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου αποκαλύπτει επιστημονική μελέτη, με τη συμμετοχή ερευνητών από το Ινστιτούτο Παστέρ, το Πανεπιστήμιο της Τουλούζης, το Εθνικό Ινστιτούτο Νεοπλασματικών Νοσημάτων του Περού και το Γαλλικό Ινστιτούτο Έρευνας για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο Περού, μια χώρα με έντονη γεωργική δραστηριότητα, μεγάλη ποικιλία οικοσυστημάτων και σημαντικές κοινωνικές ανισότητες. Τα δεδομένα έδειξαν ότι ορισμένες ομάδες πληθυσμού, κυρίως αγροτικές και αυτόχθονες κοινότητες, εκτίθενται σε υψηλότερα επίπεδα φυτοφαρμάκων. Κατά μέσο όρο, οι πληθυσμοί αυτοί έρχονται σε επαφή ταυτόχρονα με έως και δώδεκα διαφορετικές ουσίες σε υψηλές συγκεντρώσεις.
Φυτοφάρμακα – Τι έδειξαν τα δεδομένα για τον κίνδυνο καρκίνου
Οι ερευνητές εξέτασαν 31 γεωργικές χημικές ουσίες, καμία από τις οποίες δεν έχει χαρακτηριστεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ως καρκινογόνα για τον άνθρωπο. Στη συνέχεια, ανέπτυξαν μοντέλα για τη διασπορά των φυτοφαρμάκων στο περιβάλλον την περίοδο 2014–2019 και δημιούργησαν χάρτη υψηλής ανάλυσης των περιοχών με αυξημένη έκθεση.
Τα δεδομένα αυτά συγκρίθηκαν με στοιχεία από περισσότερους από 150.000 ασθενείς με καρκίνο, που διαγνώστηκαν την περίοδο 2007–2020. Η ανάλυση ανέδειξε ότι σε περιοχές με μεγαλύτερη περιβαλλοντική έκθεση στα φυτοφάρμακα, ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου ήταν κατά μέσο όρο αυξημένος κατά 150%.
Οι βιολογικοί μηχανισμοί πίσω από τη συσχέτιση
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Health, δείχνει ότι διαφορετικοί τύποι όγκων μπορεί να μοιράζονται κοινές βιολογικές ευπάθειες που σχετίζονται με την κυτταρική τους προέλευση και επηρεάζονται από την έκθεση σε φυτοφάρμακα.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στο ήπαρ, το οποίο λειτουργεί ως βασικό όργανο μεταβολισμού των χημικών ουσιών και ως «φίλτρο» για την περιβαλλοντική έκθεση. Μοριακές αναλύσεις στο Ινστιτούτο Παστέρ έδειξαν ότι τα φυτοφάρμακα μπορούν να διαταράξουν βασικές κυτταρικές διεργασίες που σχετίζονται με τη λειτουργία και την ταυτότητα των κυττάρων.
Οι αλλαγές αυτές εμφανίζονται πριν την εκδήλωση καρκίνου, υποδηλώνοντας ότι η επίδραση είναι σταδιακή, σωρευτική και συχνά «σιωπηλή». Παράλληλα, φαίνεται να αυξάνουν την ευαισθησία των ιστών και σε άλλους παράγοντες κινδύνου, όπως λοιμώξεις ή φλεγμονώδεις διεργασίες.
Αμφισβήτηση των υφιστάμενων προσεγγίσεων και νέα ερωτήματα
Τα ευρήματα της μελέτης αμφισβητούν τις παραδοσιακές τοξικολογικές προσεγγίσεις, οι οποίες βασίζονται κυρίως στην αξιολόγηση μεμονωμένων ουσιών και στον καθορισμό «ασφαλών» ορίων έκθεσης. Αντίθετα, αναδεικνύουν τη σημασία της συνδυαστικής έκθεσης σε πολλαπλά φυτοφάρμακα, καθώς και των πραγματικών συνθηκών ζωής και περιβάλλοντος.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως το Ελ Νίνιο, μπορούν να ενισχύσουν τη διασπορά των φυτοφαρμάκων και να αυξήσουν την έκθεση του πληθυσμού.
Οι ερευνητές ζητούν επανεξέταση των πολιτικών πρόληψης και αξιολόγησης κινδύνου, με έμφαση σε πιο ρεαλιστικά μοντέλα που λαμβάνουν υπόψη τη συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση.
Φωτογραφία: istock
