Νέα έκθεση προειδοποιεί ότι η Ευρώπη υποχωρεί στην έρευνα, την καινοτομία και την πρόσβαση σε νέα φάρμακα, την ώρα που ΗΠΑ και Κίνα επιταχύνουν.
Η Ευρώπη υπήρξε για δεκαετίες πρωταγωνίστρια στην ανακάλυψη νέων φαρμάκων. Από τη δεκαετία του 1970 έως τη δεκαετία του 1990, σχεδόν οι μισές νέες φαρμακευτικές ανακαλύψεις παγκοσμίως είχαν ευρωπαϊκή προέλευση. Σήμερα, όμως, η εικόνα έχει αλλάξει αισθητά. Η ήπειρος αντιπροσωπεύει πλέον λιγότερο από το ένα τέταρτο των νέων φαρμάκων που φτάνουν στην αγορά και κάτω από το ένα τρίτο των παγκόσμιων δαπανών για έρευνα και ανάπτυξη στον φαρμακευτικό τομέα.
Την εξέλιξη αυτή κατα-, μεταξύ άλλων, η συνθετική έκθεση που εκπονήθηκε από την FP Analytics* και χρηματοδοτήθηκε από την AstraZeneca.
Ένας ισχυρός κλάδος που πιέζεται
Παρά την κάμψη, ο τομέας των βιοεπιστημών παραμένει ένας από τους σημαντικότερους κλάδους της ευρωπαϊκής οικονομίας. Στην έκθεση επισημαίνεται ότι το 2022, ο κλάδος που περιλαμβάνει φαρμακευτικά προϊόντα, βιοτεχνολογία και ιατροτεχνολογικά προϊόντα, παρήγαγε 448 δισ. ευρώ σε ακαθάριστη προστιθέμενη αξία και στήριξε περίπου 2,8 εκατομμύρια θέσεις εργασίας στην Ευρώπη. Μόνο ένα μέρος του κλάδου, δηλαδή οι εξαγωγές ιατρικών και φαρμακευτικών προϊόντων, ανήλθαν το 2024 σε 313 δισ. ευρώ.
Ωστόσο, το μερίδιο της Ευρώπης στην παγκόσμια αγορά μειώνεται. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα και άλλες ασιατικές οικονομίες, επενδύουν περισσότερο, κινούνται ταχύτερα και κερδίζουν έδαφος. Αυτό αποτυπώνεται τόσο στις κλινικές δοκιμές όσο και στον ρυθμό ανάπτυξης νέων φαρμάκων.
Η υγεία ως επένδυση και όχι ως κόστος
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης είναι ότι στην Ευρώπη η υγεία αντιμετωπίζεται συχνά ως δημοσιονομικό βάρος και όχι ως επένδυση με ευρύτερα οφέλη. Οι συντάκτες επισημαίνουν ότι η ενίσχυση της καινοτομίας στην υγεία, δεν βελτιώνει μόνο τα θεραπευτικά αποτελέσματα για τους ασθενείς, αλλά ενισχύει και την παραγωγικότητα, την ανάπτυξη και τη συνολική ανθεκτικότητα των κοινωνιών.
Η έκθεση παραπέμπει σε εκτίμηση, σύμφωνα με την οποία οι επενδύσεις σε καλύτερη υγεία θα μπορούσαν να προσθέσουν περίπου 12 τρισ. δολάρια στο παγκόσμιο ΑΕΠ έως το 2040. Μέσα από αυτό το πρίσμα, οι δαπάνες για φάρμακα, έρευνα και νέες τεχνολογίες δεν θα έπρεπε να λογίζονται μόνο ως έξοδα, αλλά και ως μέρος μιας στρατηγικής ανάπτυξης.
Η Ευρώπη χάνει στην κούρσα των επενδύσεων
Η έκθεση δείχνει ότι οι ανταγωνιστές της Ευρώπης κινούνται πιο επιθετικά. Στο διάστημα 2010-2022, οι φαρμακευτικές δαπάνες αυξήθηκαν στην Κίνα κατά μέσο όρο 20,7% ετησίως και στις ΗΠΑ κατά 5,5%, έναντι 4,4% στην Ευρώπη.
Στο πεδίο των καινοτόμων φαρμάκων, το χάσμα είναι ακόμη πιο μεγάλο. Σύμφωνα με όσα συζητήθηκαν σε στρογγυλό τραπέζι που διοργανώθηκε στο περιθώριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ του 2026 στο Νταβός, οι ΗΠΑ δαπανούν περίπου το 0,8% του ΑΕΠ ανά κάτοικο σε καινοτόμα φάρμακα, ενώ η Ευρώπη μόλις το 0,3%.
Σε αυτό το πλαίσιο, αρκετοί συμμετέχοντες πρότειναν ένα «μοντέλο ΝΑΤΟ» για τις δαπάνες στην καινοτομία υγείας. Δηλαδή έναν πιο σαφή και κοινό στόχο επενδύσεων από τα ευρωπαϊκά κράτη.
Κανονιστικά εμπόδια και καθυστερήσεις στην ανάπτυξη φαρμάκων
Η έκθεση στέκεται ιδιαίτερα στα ρυθμιστικά και γραφειοκρατικά προβλήματα που αποθαρρύνουν την καινοτομία. Παρά το ενιαίο ευρωπαϊκό οικοδόμημα, τα 27 κράτη-μέλη εξακολουθούν να έχουν διαφορετικά συστήματα, διαδικασίες και εμπόδια, τα οποία καθυστερούν τις εγκρίσεις, την αποζημίωση και τελικά την πρόσβαση των ασθενών σε νέα φάρμακα.
Το αποτέλεσμα είναι ότι ακόμη και όταν ένα φάρμακο εγκρίνεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μπορεί να χρειαστούν χρόνια για να είναι πραγματικά διαθέσιμο σε κάθε εθνική αγορά. Η έκθεση σημειώνει ότι πάνω από το ένα τρίτο των φαρμάκων που πήραν πρόσφατα ευρωπαϊκή άδεια, δεν είναι διαθέσιμα σε μεγάλες χώρες όπως η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ σε πολλά μικρότερα ευρωπαϊκά κράτη το ποσοστό μη διαθεσιμότητας ξεπερνά τα δύο τρίτα.
Η υποχώρηση στις κλινικές δοκιμές
Ένα ακόμη ανησυχητικό στοιχείο είναι η μείωση του ευρωπαϊκού μεριδίου στις κλινικές δοκιμές. Παρότι διεθνώς οι κλινικές δοκιμές αυξήθηκαν κατά 38% την περίοδο 2014-2024, η συμμετοχή της Ευρώπης μειώθηκε στο μισό στο ίδιο διάστημα.
Η πτώση αυτή καταγράφεται σε κρίσιμους τομείς, όπως η ογκολογία, οι σπάνιες παθήσεις, η παιδιατρική, οι κυτταρικές και γονιδιακές θεραπείες, ακόμη και οι δοκιμές πρώτης φάσης. Σύμφωνα με την έκθεση, οι δοκιμές μετακινούνται ολοένα και περισσότερο σε πιο ευέλικτες και ταχύτερες αγορές, κυρίως στην Κίνα. Και χωρίς συμμετοχή σε κλινικές δοκιμές, η Ευρώπη κινδυνεύει να μείνει εκτός της διαδικασίας ανάπτυξης νέων φαρμάκων.
Φάρμακα, ασφάλεια και στρατηγική αυτονομία
Επιπλέον, η έκθεση συνδέει ευθέως την υγεία με την εθνική ασφάλεια. Σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη επενδύει όλο και περισσότερο στην άμυνα και στη στρατηγική αυτονομία, οι συντάκτες θέτουν ένα κρίσιμο ερώτημα: τι νόημα έχει η επιδίωξη αυτονομίας, αν η ήπειρος παραμένει εξαρτημένη από τρίτες δυνάμεις για βασικά φάρμακα και τεχνολογίες υγείας;
Η φράση που συνοψίζει αυτή τη λογική είναι σαφής: «Η ασφάλεια της υγείας είναι εθνική ασφάλεια».
Πού στρέφεται τώρα η Ευρώπη
Τέλος, αναγνωρίζεται ότι έχουν ήδη ξεκινήσει κάποιες πρωτοβουλίες για την ενίσχυση του κλάδου. Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει δεσμευθεί να διπλασιάσει τις δαπάνες για νέα φάρμακα στο 0,6% του ΑΕΠ, ενώ στην ΕΕ προωθούνται η στρατηγική για τις βιοεπιστήμες και ο προτεινόμενος νόμος για τη βιοτεχνολογία.
Το ζητούμενο, όμως, είναι να συνδυαστούν οι στρατηγικές και οι δεσμεύσεις των κυβερνήσεων, με πραγματικές επενδύσεις, καλύτερα κίνητρα, ταχύτερες εγκρίσεις, ισχυρή προστασία πνευματικής ιδιοκτησίας και μια αγορά που ανταμείβει την καινοτομία, χωρίς να στερεί την πρόσβαση των ασθενών.
Το βασικό συμπέρασμα
Το μήνυμα της έκθεσης είναι ξεκάθαρο: η Ευρώπη εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρά πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό και θεσμική σταθερότητα. Αν όμως δεν κινηθεί γρήγορα, κινδυνεύει να χάσει αυτά τα πλεονεκτήματα.
Η μάχη για την ανταγωνιστικότητα στις βιοεπιστήμες δεν αφορά μόνο τη βιομηχανία. Αφορά την πρόσβαση των ασθενών σε νέα φάρμακα, την οικονομική ανάπτυξη, την τεχνολογική κυριαρχία και τελικά τη θέση της Ευρώπης στον παγκόσμιο χάρτη της υγείας.
Σημείωση: Η FP Analytics αποτελεί τον ερευνητικό και αναλυτικό βραχίονα του διεθνούς περιοδικού Foreign Policy και εξειδικεύεται σε εκθέσεις πολιτικής (policy reports) για ζητήματα γεωπολιτικής, οικονομίας και υγείας. Πρόκειται για ιδιωτική πλατφόρμα ανάλυσης, η οποία συνεργάζεται με διεθνείς οργανισμούς, κυβερνήσεις και επιχειρήσεις. Η συγκεκριμένη έκθεση εκπονήθηκε με οικονομική υποστήριξη της φαρμακευτικής εταιρείας AstraZeneca.
-: Η έκθεση δημοσιεύτηκε ως policy report στην πλατφόρμα FP Analytics του περιοδικού Foreign Policy
Φωτογραφία: istock
