Νέες επιστημονικές έρευνες, δείχνουν ότι το ομαδικό τραγούδι μπορεί να ενεργοποιεί τη μνήμη, να ενισχύει τη λειτουργία του εγκεφάλου και να βελτιώνει την ποιότητα ζωής ανθρώπων που ζουν με άνοια.
Άνθρωποι που ζουν με άνοια, ανεβαίνουν στη σκηνή και τραγουδούν με εντυπωσιακή αυτοπεποίθηση, τραβώντας την προσοχή των επιστημόνων. Μπορεί άραγε η μουσική – και ιδιαίτερα το τραγούδι – να αποτελέσουν έναν νέο τρόπο υποστήριξης των ατόμων με γνωστικές διαταραχές;
«Χορωδίες μνήμης» για ανθρώπους που ζουν με άνοια
Στο Sundin Music Hall της Μινεσότα, λειτουργεί η χορωδία Giving Voice St. Paul. Πρόκειται για μια μουσική ομάδα στην οποία συμμετέχουν άνθρωποι που ζουν με άνοια, μαζί με συγγενείς, φροντιστές και εθελοντές. Η χορωδία αριθμεί σήμερα περίπου 68 μέλη και αποτελεί μία κοινότητα, στην οποία η μουσική δραστηριότητα συνδυάζεται με την κοινωνική υποστήριξη και τη συμμετοχή της κοινότητας.
Οι πρόβες πραγματοποιούνται κάθε εβδομάδα, συνήθως για αρκετούς μήνες πριν από κάθε συναυλία. Οι συμμετέχοντες μαθαίνουν και ερμηνεύουν γνωστά ποπ ή κλασικά τραγούδια, όπως το Singin’ in the Rain και το Bridge Over Troubled Water.
Κατά τη διάρκεια των συναντήσεων, τα μέλη της χορωδίας συνεργάζονται, εξασκούν τη μνήμη και τη συγκέντρωσή τους. Συχνά, επίσης, μοιράζονται στιγμές συναισθηματικής σύνδεσης. Δεν είναι σπάνιο, για παράδειγμα, μετά από ένα τραγούδι να εκδηλώνεται αυθόρμητα ενθουσιασμός ή να εκφράζεται η μεταξύ τους οικειότητα με αγκαλιές και λόγια ενθάρρυνσης.
Η χορωδία αποτελεί μέρος της πρωτοβουλίας Giving Voice. Ενός μη κερδοσκοπικού οργανισμού που ιδρύθηκε το 2014, με στόχο να δημιουργήσει μουσικές κοινότητες για ανθρώπους που αντιμετωπίζουν απώλεια μνήμης. Από μια αρχική ομάδα περίπου 35 ατόμων, το μοντέλο αυτό έχει εξαπλωθεί διεθνώς. Σήμερα λειτουργούν περισσότερες από 70 «χορωδίες μνήμης» σε διάφορες χώρες. Παρόμοια προγράμματα έχουν δημιουργηθεί από οργανισμούς όπως το Music Mends Minds, το AlzheimHER’s Chorus και το The Unforgettables Chorus.
Οι πρωτοβουλίες αυτές βασίζονται στην ίδια ιδέα: ότι η μουσική μπορεί να αποτελέσει έναν τρόπο κοινωνικής συμμετοχής, δημιουργικής έκφρασης και γνωστικής στήριξης, για ανθρώπους που ζουν με άνοια και για τις οικογένειές τους.
Η δύναμη της μουσικής απέναντι στην άνοια
Η βασική ιδέα είναι απλή αλλά ισχυρή: η μουσική δεν είναι μόνο μια ευχάριστη δραστηριότητα. Μπορεί να βοηθήσει στη διατήρηση της μνήμης και στη βελτίωση της λειτουργίας του εγκεφάλου.
Σήμερα εκτιμάται ότι περισσότεροι από 55 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν με άνοια, συμπεριλαμβανομένης της νόσου Αλτσχάιμερ. Κάθε χρόνο διαγιγνώσκονται περίπου 10 εκατομμύρια νέες περιπτώσεις. Δεν υπάρχει ακόμη θεραπεία και ορισμένες φαρμακευτικές θεραπείες έχουν σημαντικές παρενέργειες. Για τον λόγο αυτό πολλές οικογένειες αναζητούν εναλλακτικούς τρόπους να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των αγαπημένων τους.
Η Αϊλίν Μπράτεν, εκτελεστική διευθύντρια του Giving Voice, εξηγεί ότι η πρωτοβουλία ξεκίνησε ως μια απλή μορφή μουσικοθεραπείας και κοινωνικής δραστηριότητας. Σύντομα όμως αποδείχθηκε κάτι πολύ περισσότερο. «Είδαμε πόσο, το ομαδικό τραγούδι, μπορεί να επηρεάσει την ευημερία ανθρώπων, οι οποίοι συχνά αισθάνονται απομονωμένοι», λέει. «Οι άνθρωποι με άνοια συχνά ορίζονται από τη διάγνωσή τους. Εμείς τους καλούμε να δουν πέρα από αυτό. Και όταν το κάνουν, ανακαλύπτουν ξανά τη χαρά, τη δημιουργικότητα και τη σύνδεση με τους άλλους. Η μουσική το αποκαλύπτει αυτό με τον πιο όμορφο τρόπο».
Τι γνωρίζουμε ήδη για τη μουσική και τη μνήμη
Πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι η μουσική μπορεί να βοηθήσει στην ανάκληση παλιών αναμνήσεων, να ενισχύσει τη νευροπλαστικότητα και να βελτιώσει τη συνολική λειτουργία του εγκεφάλου.
Η συμμετοχή σε μουσικά προγράμματα, όπως οι χορωδίες, φαίνεται ότι βοηθά στη διατήρηση των υπαρχόντων νευρωνικών συνδέσεων αλλά και στη δημιουργία νέων. Έρευνες δείχνουν ότι η μουσική εκπαίδευση μπορεί να ενισχύσει τη λευκή ουσία του εγκεφάλου, διευκολύνοντας την επικοινωνία μεταξύ των νευρωνικών δικτύων.
Υπάρχουν μάλιστα ενδείξεις, ότι τα εγκεφαλικά κέντρα που σχετίζονται με τη μουσική, επηρεάζονται λιγότερο από την άνοια σε σχέση με άλλα συστήματα μνήμης.
Γιατί τα τραγούδια μένουν στη μνήμη
Πολύ ενδιαφέροντα ευρήματα προέρχονται, επίσης, από μια μελέτη του 2015. Οι ερευνητές έδειξαν ότι ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου, που σχετίζονται με τη μουσική και τις μουσικές αναμνήσεις, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό λειτουργικές, ακόμη και όταν η άνοια έχει επηρεάσει άλλες περιοχές που σχετίζονται με τη μνήμη. Αυτό μπορεί να εξηγεί το γιατί πολλοί άνθρωποι με άνοια θυμούνται γνωστά τραγούδια – ακόμη και σε προχωρημένα στάδια της νόσου- όπως επισημαίνει ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Γιορν Γιάκομπσεν.
Η δύναμη των μουσικών αναμνήσεων
Οι επιστήμονες θεωρούν επίσης, ότι η μουσική των νεανικών μας χρόνων έχει ιδιαίτερα ισχυρή επίδραση στη μνήμη, επειδή συνδέεται με σημαντικές στιγμές της ζωής.
Η Κοντσέτα Τομαΐνο, εκτελεστική διευθύντρια και συνιδρύτρια του Ινστιτούτου Μουσικής και Νευρολογικής Λειτουργίας στη Νέα Υόρκη, εξηγεί ότι οι έντονες συναισθηματικές συνδέσεις που δημιουργεί η μουσική, μπορούν να ενεργοποιήσουν περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μακροχρόνια μνήμη.
Όταν το τραγούδι γίνεται θεραπευτικό εργαλείο
Το τραγούδι, ειδικότερα, αποτελεί μια σύνθετη δραστηριότητα για τον εγκέφαλο. Απαιτεί να ακούμε τη μουσική, να θυμόμαστε τους στίχους και να τους αποδίδουμε ρυθμικά. Έτσι ενεργοποιούνται ταυτόχρονα πολλά διαφορετικά νευρωνικά συστήματα.
Μια ανασκόπηση 23 επιστημονικών μελετών το 2025 έδειξε ότι η διαδικασία αυτή μπορεί να ενισχύσει την εκτελεστική λειτουργία, την επεισοδιακή μνήμη και τη λεκτική ευχέρεια.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, το τραγούδι μπορεί ακόμη και να βοηθήσει ανθρώπους που έχουν χάσει την ικανότητα ομιλίας. Ένα γνωστό παράδειγμα είναι η πρώην βουλευτής των ΗΠΑ Γκαμπριέλ Γκίφορντς, η οποία μετά από απόπειρα δολοφονίας το 2011 έχασε την ικανότητα να μιλά. Με τη βοήθεια της μελωδικής θεραπείας τονισμού έμαθε πρώτα να τραγουδά λέξεις και στη συνέχεια να τις προφέρει.
Τέλος, η δύναμη της μουσικής φαίνεται ακόμη και σε άλλες νευρολογικές καταστάσεις. Χορωδίες έχουν δημιουργηθεί για ανθρώπους που έχουν υποστεί εγκεφαλικό επεισόδιο ή πάσχουν από νόσο Πάρκινσον. Στην ομάδα ParkinSonics, που λειτουργεί από το Κέντρο Μουσικής και Ιατρικής του Πανεπιστημίου Johns Hopkins, οι συμμετέχοντες ανέφεραν βελτίωση στην ένταση της φωνής και στην ποιότητα ζωής τους.
- Διαβάστε επίσης – Άνοια: Το χόμπι που μειώνει έως 76% τον κίνδυνο σύμφωνα με γιατρό του Χάρβαρντ
ΠΗΓΗ: National Geographic
Φωτογραφία: istock
