Πειραματική θεραπεία αποκαθιστά τον κερατοειδή και επαναφέρει την όραση σε ασθενείς που είχαν τυφλωθεί από ατυχήματα. Τα πρώτα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο Nature Communications.
Μια νέα πειραματική θεραπεία με βλαστοκύτταρα ανοίγει τον δρόμο για την αποκατάσταση του κερατοειδούς και τη βελτίωση της όρασης σε ανθρώπους που έχουν τυφλωθεί μετά από σοβαρούς τραυματισμούς στα μάτια. Η μέθοδος στοχεύει στην επιδιόρθωση του κερατοειδούς χιτώνα.
Τα πρώτα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications και προέρχονται από κλινική δοκιμή που πραγματοποιήθηκε στο Massachusetts Eye and Ear, της Ιατρικής Σχολής του Harvard.
Στην έρευνα συμμετείχαν 14 ασθενείς με σοβαρή βλάβη στον κερατοειδή του ενός ματιού. Σε 10 από αυτούς διαπιστώθηκε ότι η επιφάνεια του κερατοειδούς αποκαταστάθηκε, ενώ παράλληλα καταγράφηκε σημαντική βελτίωση της όρασης.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η μέθοδος αποτελεί σημαντικό βήμα για τη θεραπεία μορφών τύφλωσης που προκαλούνται από τραυματισμούς ή εκτεταμένες βλάβες του κερατοειδούς.
Όταν ένας τραυματισμός καταστρέφει τον κερατοειδή
Ο Φιλ Ντερστ, 54 ετών, από την Αλαμπάμα των ΗΠΑ, έχασε την όρασή του μετά από εργατικό ατύχημα σε εστιατόριο. Ένας σωλήνας αποσυνδέθηκε από βιομηχανικό πλυντήριο, εκτοξεύοντας καυστικό απορρυπαντικό στο πρόσωπό του.
Το χημικό έγκαυμα κατέστρεψε τον κερατοειδή και τα κύτταρα που είναι απαραίτητα για τη φυσιολογική ανανέωσή του. Για εβδομάδες δεν μπορούσε να κάνει σχεδόν τίποτα. Ο πόνος ήταν έντονος. Η όραση από το τραυματισμένο μάτι είχε χαθεί πλήρως.
Τραυματισμοί σαν αυτόν δεν είναι σπάνιοι. Χιλιάδες άνθρωποι κάθε χρόνο χάνουν την όρασή τους εξαιτίας εγκαυμάτων ή άλλων σοβαρών βλαβών στον κερατοειδή.
Ο κερατοειδής είναι ένα λεπτό και διαφανές στρώμα ιστού στο μπροστινό μέρος του ματιού. Λειτουργεί σαν φυσικός φακός που επιτρέπει στο φως να εισέλθει και να εστιαστεί στο εσωτερικό του οφθαλμού. Για να γίνεται αυτό σωστά, πρέπει να παραμένει απόλυτα διαυγής.
Σε φυσιολογικές συνθήκες ο κερατοειδής ανανεώνεται συνεχώς. Η ανανέωση αυτή οφείλεται σε ειδικά βλαστοκύτταρα που βρίσκονται στην περιφέρεια του ματιού, στο όριο μεταξύ κερατοειδούς και σκληρού χιτώνα. Τα κύτταρα αυτά, γνωστά ως limbal epithelial stem cells, παράγουν διαρκώς νέο ιστό και επιτρέπουν στον κερατοειδή να επιδιορθώνει μικρές βλάβες.
Όταν όμως αυτά τα βλαστοκύτταρα καταστραφούν από έναν τραυματισμό ή από χημικό έγκαυμα, ο κερατοειδής χάνει την ικανότητά του να αναγεννάται φυσιολογικά. Τότε η επιφάνειά του θολώνει, προκαλώντας πόνο και σοβαρή απώλεια όρασης.
Η πειραματική θεραπεία με βλαστοκύτταρα
Τη νέα μέθοδο ανέπτυξε η Δρ. Ούλα Γιουρκούνας, οφθαλμίατρος και αναπληρώτρια διευθύντρια της υπηρεσίας κερατοειδούς στο Massachusetts Eye and Ear της Ιατρικής Σχολής του Harvard.
Η διαδικασία ξεκινά με τη λήψη ενός πολύ μικρού δείγματος από βλαστοκύτταρα από το υγιές μάτι του ίδιου του ασθενούς. Τα κύτταρα αυτά μεταφέρονται στο εργαστήριο, όπου καλλιεργούνται για περίπου δύο εβδομάδες. Στο διάστημα αυτό πολλαπλασιάζονται και σχηματίζουν ένα λεπτό στρώμα νέου ιστού.
Στη συνέχεια οι γιατροί τοποθετούν το στρώμα αυτό πάνω στον κατεστραμμένο κερατοειδή, στερεώνοντάς το με εξαιρετικά λεπτά ράμματα. Τα βλαστοκύτταρα λειτουργούν σαν «σπόρος» που επιτρέπει στον κερατοειδή να αναγεννηθεί και να δημιουργήσει ξανά μια υγιή επιφάνεια.
«Σκεφτείτε το σαν να μεταφυτεύετε ένα φυτό», εξηγεί η Γιουρκούνας. «Τα κύτταρα πρέπει να εγκατασταθούν στον ιστό και να αναπτύξουν νέες “ρίζες” ώστε να μπορέσουν να αναπτυχθούν». Μετά την επέμβαση οι ασθενείς παρακολουθούνται στενά για αρκετούς μήνες. Οι γιατροί ελέγχουν αν τα κύτταρα αναπτύσσονται σωστά και αν ο κερατοειδής παραμένει καθαρός και σταθερός.
Βελτίωση της όρασης και σημαντική μείωση του πόνου
Στην κλινική δοκιμή συμμετείχαν, όπως προαναφέρθηκε, 14 άτομα με σοβαρή βλάβη στον κερατοειδή του ενός ματιού. Δεκαοκτώ μήνες μετά την επέμβαση οι γιατροί διαπίστωσαν ότι σε 10 ασθενείς ο κερατοειδής είχε αποκατασταθεί. Παράλληλα η όραση είχε βελτιωθεί αισθητά.
Ο Φιλ Ντερστ ήταν ο πρώτος ασθενής που υποβλήθηκε στη θεραπεία. Πριν από την επέμβαση δεν μπορούσε να δει τίποτα από το τραυματισμένο μάτι. Σήμερα μπορεί να διακρίνει αντικείμενα. Μπορεί επίσης να διαβάσει λέξεις σε μικρή απόσταση.
Το σημαντικότερο όμως είναι ότι ο έντονος πόνος που τον ταλαιπωρούσε καθημερινά εξαφανίστηκε.
Στην ίδια μελέτη συμμετείχε και η Κάρολ Κοκόζα, 75 ετών. Είχε χάσει σχεδόν πλήρως την όρασή της στο ένα μάτι μετά από επιπλοκή έρπητα ζωστήρα. Μετά τη θεραπεία μπορεί να διακρίνει σχήματα και αντικείμενα. Μπορεί επίσης να διαβάζει όταν κρατά το βιβλίο κοντά στο πρόσωπό της.
Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον της θεραπείας της τύφλωσης
Οι ειδικοί θεωρούν τα αποτελέσματα ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Ο Τόμας Στάινεμαν, καθηγητής οφθαλμολογίας στο Case Western Reserve University και χειρουργός στο MetroHealth Medical Center στο Κλίβελαντ, δήλωσε ότι το ποσοστό επιτυχίας της θεραπείας πλησιάζει το 90%. «Για ασθενείς με τόσο σοβαρούς τραυματισμούς αυτό είναι ένα εξαιρετικό αποτέλεσμα», σημείωσε.
Παρόμοια άποψη εξέφρασε και η Σόφι Ντενγκ, συνδιευθύντρια της μονάδας κερατοειδούς στο Stein Eye Institute του UCLA. Χαρακτήρισε τη μελέτη σημαντικό ορόσημο στην έρευνα για την αναγέννηση των οφθαλμικών ιστών.
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι παρόμοιες τεχνικές θα μπορούσαν στο μέλλον να εφαρμοστούν και σε άλλες παθήσεις του ματιού. Μεταξύ αυτών είναι η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας και το γλαύκωμα.
Προς το παρόν η θεραπεία βρίσκεται ακόμη σε κλινικές δοκιμές. Απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες πριν μπορέσει να εφαρμοστεί ευρέως. Για ασθενείς όπως ο Φιλ Ντερστ, όμως, τα αποτελέσματα δείχνουν ήδη τι μπορεί να φέρει η ιατρική του μέλλοντος.
«Είναι σαν κάτι από το Star Trek», λέει. «Πράγματα που πριν από λίγα χρόνια έμοιαζαν αδύνατα, τώρα γίνονται πραγματικότητα».
ΠΗΓΗ: National Geographic
Φωτογραφία: istock
