Ανάλογα με τη διάρκεια και τον χρόνο εκδήλωσής του, ο ύπνος μπορεί είτε να λειτουργήσει ως ένα ισχυρό “reboot” για τον εγκέφαλο, είτε να απορρυθμίσει πλήρως το βιολογικό μας ρολόι.
Ο μεσημεριανός ύπνος αποτελεί για πολλούς την απόλυτη ιεροτελεστία των αργιών και του Σαββατοκύριακου. Αυτή η «ζεν στιγμή» που μεσολαβεί ανάμεσα στο γεύμα και τις απογευματινές δραστηριότητες, υπόσχεται να νικήσει τη συσσωρευμένη κούραση της εβδομάδας.
Ωστόσο, η επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί: ο «υπνάκος» του μεσημεριού δεν είναι μια ενιαία κατάσταση και μπορεί να οδηγήσει σε μια εφιαλτική νύχτα αϋπνίας και εγρήγορσης.
Και μάλιστα, τα επιστημονικά δεδομένα το αποδεικνύουν: ο μεσημεριανός ύπνος μπορεί να νικήσει την κούραση ή να φέρνει αϋπνία το βράδυ.
Τι δείχνουν οι μελέτες
Ένας σύντομος «υπνάκος» (10–30 λεπτά) βελτιώνει την εγρήγορση, τη συγκέντρωση και ενδεχομένως την παραγωγικότητα χωρίς -όπως αναφέρουν πρόσφατες μελέτες- να επηρεάζει αρνητικά τον βραδινό ύπνο. Ο ύπνος αυτός «αποφεύγει» το βαθύ στάδιο και σχετίζεται με καλύτερη αποκατάσταση χωρίς «βαριά» αίσθηση στο ξύπνημα.
Ωστόσο, ο μεγαλύτερης διάρκειας ύπνος -πάνω από 30 λεπτά- αυξάνει τον κίνδυνο υπνικής αδράνειας (sleep inertia) -εκείνη την αίσθηση νωθρότητας και «χαμένου χρόνου» μετά το ξύπνημα- και μπορεί να κάνει δυσκολότερη την πρόσδεση στον βραδινό ύπνο.
- Ύπνος αργά το απόγευμα ή πολύ μακρύς μεσημεριανός ύπνος έχει συσχετισθεί σε κάποιες επιδημιολογικές αναλύσεις με χειρότερη ποιότητα βραδινού ύπνου και μεγαλύτερη διασπαστικότητα (πιο συχνά ξυπνήματα).
Μεσημεριανός ύπνος: Πότε «ξεκουράζει»
Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι ο ύπνος που γίνεται νωρίς το μεσημέρι πριν τις 14:00, είναι λιγότερο πιθανό να επηρεάσει αρνητικά τον βραδινό ύπνο. Αντίθετα, ο ύπνος μειωμένης διάρκειας που εκτείνεται προς το απόγευμα, συσχετίζεται με μεγαλύτερα προβλήματα στη νύχτα.
- Σύντομος «power nap» 10–20 λεπτών: βοηθά στην εγρήγορση και στη συγκέντρωση, χωρίς να μειώνει τον ύπνο της νύχτας.
- Ενδιάμεσα μοτίβα ύπνου που ενσωματώνονται σε υγιή βιολογικά ρολόγια μπορούν να βοηθήσουν στη μνήμη και εκτελεστικές λειτουργίες, ειδικά σε ενήλικες με ανεπαρκή νυχτερινό ύπνο.
Πότε «μπερδεύει» τον βραδινό ύπνο
Ο μεσημεριανός ύπνος που διαρκεί πάνω από 30 λεπτά οδηγεί σε βαθύτερα στάδια ύπνου, από τα οποία είναι πιο δύσκολο να «ξεκολλήσει» κανείς και αυτό μπορεί να υπονομεύσει την προσπάθεια να κοιμηθεί τη νύχτα.
Επίσης, οι τακτικοί, μεγάλοι και ακανόνιστοι ύπνοι σε μεσήλικες και μεγαλύτερους σε ηλικία, έχουν συσχετισθεί με αυξημένο κίνδυνο δυσμενών αποτελεσμάτων υγείας, που πιθανόν να αντικατοπτρίζουν προβλήματα νυχτερινού ύπνου ή άλλες υποκείμενες καταστάσεις.
Τι πρέπει να κάνετε για να μην σας κοστίσει ο βραδινός ύπνος
Η ιδανική διάρκεια ύπνου είναι 10–30 λεπτά. Επίσης, λάβετε υπόψη σας τα εξής:
- Καλύτερη ώρα: νωρίς το μεσημέρι (πριν περίπου τις 14:00).
- Αποφυγή: μεγάλοι υπνάκοι αργά το απόγευμα και απογευματινοί υπνάκοι πάνω από 30 λεπτά — ειδικά αν υπάρχει ήδη δυσκολία στον νυχτερινό ύπνο.
Τέλος, η «σιέστα» δεν είναι από μόνη της κακή αλλά η διάρκεια, η σταθερότητα και η σχέση της με τον βραδινό ύπνο καθορίζουν αν λειτουργεί ως «boost» ή ως «μπέρδεμα» στον φυσιολογικό 24ωρο κύκλο ύπνου–αφύπνισης.
Φωτογραφία: iStock
