Τι έχουν δείξει οι έως τώρα μελέτες. Πόσο συχνές είναι αυτές οι επιπλοκές. Τι πρέπει να γνωρίζουν οι ασθενείς.
Τα νέα φάρμακα για τον διαβήτη και το αδυνάτισμα, όπως η σεμαγλουτίδη και η τιρζεπατίδη, μονοπωλούν το ενδιαφέρον των ασθενών με παχυσαρκία και διαβήτη τύπου 2, καθώς μπορούν να τους βοηθήσουν να θέσουν γρήγορα υπό έλεγχο τις δύο νόσους. Ωστόσο καθώς αυξάνεται το ενδιαφέρον του κοινού γι’ αυτά, πληθαίνουν και οι αναφορές για ασθενείς που εκδηλώνουν σοβαρά προβλήματα στα μάτια.
Τον Ιούλιο του 2024, μελέτη στην ιατρική επιθεώρηση JAMA Ophthalmology συσχέτισε τη σεμαγλουτίδη με μία σπάνια πάθηση των ματιών που λέγεται μη αρτηριακή πρόσθια ισχαιμική οπτική νευροπάθεια (ΝΑΙΟΝ).
Η σεμαγλουτίδη είναι η δραστική ουσία στα φάρμακα Ozempic για τον διαβήτη και Wegovy για το αδυνάτισμα. Η ΝΑΙΟΝ αναπτύσσεται όταν εμποδίζεται η ροή αίματος στο οπτικό νεύρο. Οδηγεί σε αιφνίδια αλλά ανώδυνη απώλεια της όρασης από το ένα μάτι.
Τον περασμένο Ιανουάριο, άλλη μελέτη στην ίδια ιατρική επιθεώρηση επιβεβαίωσε τη συσχέτιση με την ΝΑΙΟΝ. Έδειξε επίσης ότι η χρήση σεμαγλουτίδης ή τιρζεπατίδης συνδέεται και με φλεγμονή στο οπτικό νεύρο (οπτική νευρίτιδα). Η τιρζεπατίδη είναι η δραστική ουσία στα φάρμακα Mounjaro για τον διαβήτη και Zepbound για το αδυνάτισμα.
Υπήρξε επίσης περιστατικό ασθενούς που παρουσίασε παρακεντρική οξεία μέση ωχροπάθεια. Αυτή είναι μία πάθηση που οφείλεται σε απόφραξη σε αγγείο του αμφιβληστροειδή χιτώνα, στο πίσω μέρος του ματιού.
Νέα μελέτη
Τώρα, νέα μελέτη υποδηλώνει ότι η σεμαγλουτίδη διπλασιάζει και τον κίνδυνο νεοαγγειακής ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας (nAMD). Η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας είναι η πιο συχνή αιτία τύφλωσης μετά τα 60 έτη σε Ευρώπη και ΗΠΑ. Η νεοαγγειακή εκφύλιση της ωχράς είναι ένας υποτύπος, στον οποίο παρατηρείται δημιουργία νέων, παθολογικών αιμοφόρων αγγείων κάτω από το κεντρικό τμήμα (λέγεται ωχρά κηλίδα) του αμφιβληστροειδή.
«Η νεοαγγειακή εκφύλιση είναι λιγότερο συχνή από τις άλλες μορφές ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς. Ωστόσο, ευθύνεται για σχεδόν όλες τις περιπτώσεις αιφνίδιας, μη αναστρέψιμης απώλειας της κεντρικής όρασης, καθώς η ανάπτυξη των παθολογικών αγγείων προκαλεί βλάβες στην ωχρά κηλίδα», εξηγεί ο χειρουργός οφθαλμίατρος δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.
Άλλα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η σεμαγλουτίδη συνδέεται και με αιφνίδιες αλλαγές στην όραση, όπως το θόλωμά της. Μπορεί επίσης να επιδεινώσει τη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια.
Πόσο συχνές είναι
Πόσο σοβαροί είναι όλοι αυτοί οι οφθαλμολογικοί κίνδυνοι και τι πρέπει να προσέχουν οι ασθενείς; «Οι ασθενείς πρέπει κατ’ αρχάς να γνωρίζουν ότι οι GLP-1 αγωνιστές, στους οποίους ανήκουν η σεμαγλουτίδη και η τιρζεπατίδη, έχουν κάνει τη διαφορά στη ζωή πολλών πασχόντων από σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, οι οποίοι συνήθως είναι και υπέρβαροι ή παχύσαρκοι», απαντά ο κ. Κανελλόπουλος.
Όπως διευκρινίζει, μελέτες δείχνουν πως τα φάρμακα αυτά παρέχουν και πρόσθετα οφέλη, όπως η μείωση των καρδιαγγειακών κινδύνων.
Ωστόσο όπως όλα τα φάρμακα, έτσι κι αυτά έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες. Σε αυτές συμπεριλαμβάνονται οι οφθαλμολογικές, οι οποίες «προς το παρόν φαίνεται ότι είναι σπάνιες», συνεχίζει.
Παρά τη σπανιότητά τους, όμως, είναι τόσο πολλοί οι άνθρωποι που παίρνουν τα συγκεκριμένα φάρμακα, ώστε ο αριθμός των οφθαλμολογικών περιστατικών αυξάνεται γρήγορα.
Τι μπορεί να συμβαίνει
Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμα γιατί μπορεί να έχουν προβλήματα με τα μάτια τους άνθρωποι που λαμβάνουν κάποιον αγωνιστή GLP-1. Ούτε γνωρίζουν γιατί κάποιοι ασθενείς έχουν τέτοιου είδους προβλήματα, ενώ οι περισσότεροι άλλοι όχι. Έχουν όμως αρκετές θεωρίες για το τι μπορεί να συμβαίνει.
Η πρώτη είναι ότι με κάποιον τρόπο εμπλέκεται η γρήγορη αλλαγή στα επίπεδα γλυκόζης (σακχάρου) που επιφέρει η λήψη τους. «Τα φάρμακα αυτά ρίχνουν πολύ αποτελεσματικά το σάκχαρο στο αίμα, αλλά η απότομη μείωσή του μπορεί να προκαλέσει οίδημα στο οπτικό νεύρο», λέει ο κ. Κανελλόπουλος.
Η απότομη μείωση του σακχάρου μπορεί επίσης να επιδεινώσει προσωρινά τις αλλοιώσεις που έχει προκαλέσει το υψηλό σάκχαρο στα μάτια. Αυτό συνδέεται με τις ωσμωτικές αλλαγές που παρατηρούνται στα μάτια. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι «επειδή μειώνεται απότομα το σάκχαρο στο αίμα, αλλάζει εξίσου απότομα η διάχυση υγρών μεταξύ των αιμοφόρων αγγείων και των κυττάρων του ματιού», εξηγεί ο καθηγητής.
Υπάρχει βέβαια και ενδεχόμενο να επιδρούν τα ίδια τα φάρμακα στα μάτια, με μηχανισμούς οι οποίοι δεν έχουν ταυτοποιηθεί ακόμα. Ή ακόμα μπορεί να παίζει ρόλο η διάρκεια λήψης τους, η ηλικία των ασθενών και το λοιπό ιατρικό ιστορικό τους (π.χ. αν ήδη αντιμετώπιζαν αγγειακά προβλήματα). Φυσικά μπορεί να παίζει ρόλο συνδυασμός αυτών και άλλων, άγνωστων έως τώρα, παραγόντων.
«Προς το παρόν, τα δεδομένα που έχουμε στα χέρια μας δείχνουν σπάνιες συσχετίσεις των φαρμάκων με τις οφθαλμολογικές επιπλοκές. Δεν τεκμηριώνεται επίσης σχέση αιτίας-αποτελέσματος. Είναι πολλά τα ερωτήματα που πρέπει ακόμα να απαντηθούν, γι’ αυτό διεξάγονται εντατικές μελέτες», τονίζει ο καθηγητής.
Τι να κάνουν οι ασθενείς
Σε κάθε περίπτωση, κανένας ασθενής δεν πρέπει να διακόπτει από φόβο τη λήψη του GLP-1 αγωνιστή του, αν δεν συμβουλευθεί πρώτα τον θεράποντα γιατρό του, προσθέτει.
Όσοι ασθενείς δεν έχουν αρχίσει ακόμα να λαμβάνουν τα φάρμακα, καλό είναι να κάνουν προληπτικό έλεγχο των ματιών τους και να λάβουν από τον οφθαλμίατρό τους οδηγίες για περιοδικό επανέλεγχο και ποια συμπτώματα να έχουν το νου τους.
Σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό τους, εξάλλου, οι ασθενείς καλό είναι να αρχίζουν σταδιακά τη λήψη των φαρμάκων αυτών. Και αν κάποιος που παίρνει GLP-1 αγωνιστή εκδηλώσει οποιαδήποτε αλλαγή στην όρασή του, συνιστάται να μιλήσει αμέσως με τον οφθαλμίατρό του.
«Με την κατάλληλη αξιολόγηση και θεραπεία μπορεί να αντιμετωπιστούν ικανοποιητικά πολλές από τις οφθαλμολογικές επιπλοκές των φαρμάκων αυτών. Πάντοτε όμως πρέπει να υπάρχει συνεργασία με τον θεράποντα ενδοκρινολόγο ή παθολόγο των ασθενών, διότι τόσο ο διαβήτης τύπου 2 όσο και η παχυσαρκία είναι σοβαρές ασθένειες που χρειάζονται προσεκτική αντιμετώπιση», καταλήγει ο κ. Κανελλόπουλος.
Φωτογραφία: iStock
