Ολοένα και περισσότερες γυναίκες, κυρίως σε απαιτητικά επαγγέλματα, καταρρέουν ψυχοσωματικά.
Η τελειομανία οδηγεί τις γυναίκες σε αυξημένα επίπεδα πρώιμου burnout, δηλαδή σε σωματική και ψυχική εξουθένωση, ή ακόμη και σε ορμονικές διαταραχές.
Όπως καταλήγουν νεότερες έρευνες, η απόλυτη «συνταγή» της αποτυχίας που οδηγεί τις σύγχρονες γυναίκες σε χρόνιο στρες και ολική κατάρρευση είναι το σύνδρομο της «καλής μαθήτριας».
Ο μηχανισμός είναι απλός: όταν το μυαλό χρειάζεται συνεχώς ασφάλεια και αποδοχή για να νιώσει καλά, η αμυγδαλή και ο άξονας HPA (υπόφυση-επινεφρίδια) εργάζονται σε … υπερωρίες, με μοιραίες συνέπειες.
Έρευνες σε φοιτήτριες απέδειξαν πως η κοινωνικά επιβαλλόμενη τελειομανία συνδέεται με μειωμένη κορτιζόλη το πρωί, δείγμα ότι το σώμα έχει «κουραστεί» από τη διαρκή υπερένταση.
Burnout και συμπτώματα
Μελέτες σε γιατρούς και νοσηλεύτριες επιβεβαιώνουν ότι η τελειομανία σχετίζεται άμεσα με το σύνδρομο σωματικής και συναισθηματικής εξουθένωσης (burnout), με κυνικότητα και αίσθημα αναποτελεσματικότητας.
Μια κλινική μελέτη σε γυναίκες με σύνδρομο χρόνιου στρες βρήκε ότι το 40% είχαν διαγνωστικό υπότυπο της ισχυρής οριοθετημένης τελειομανίας (OCPD), με συμπτωματολογία που επιμένει ακόμα και μετά από 7 χρόνια
Ορμόνες, κύκλος και ψυχολογία
Το χρόνιο στρες εξαιτίας της τελειομανίας επιβαρύνει τον άξονα HPA, διαταράσσει την κορτιζόλη και επηρεάζει αρνητικά τον πνευμονοενδοκρινικό άξονα που ρυθμίζει τον γυναικείο κύκλο, με αποτέλεσμα τη δυσμηνόρροια, τις δυσκολίες στην ωορρηξία, ή ακόμα και προβλήματα σύλληψης.
Επιπλέον, η τελειομανία συνδέεται με αϋπνία, αίσθημα ενοχής, διατροφικές διαταραχές και επαναλαμβανόμενη αυτοκριτική .
Οι τρεις τύποι «τελειομανίας»
Οι τρεις τύποι της «καλής μαθήτριας» είναι οι εξής:
1. Αυτοκαθοριζόμενη (self-oriented): Η γυναίκα αυτή βάζει στον εαυτό της standards που δεν πέφτουν με τίποτα. Λέει στον εαυτό της πώς πρέπει να είναι τέλεια, ό,τι κι αν γίνει. Πιστεύει πώς μόνο αν είναι τέλεια, θα είναι αποδεκτή.
2. Κοινωνικά επιβαλλόμενη (socially prescribed): Εδώ το “πρέπει” δεν βγαίνει από μέσα της, αλλά από το τι περιμένουν οι άλλοι από αυτήν και συγκεκριμένα, η οικογένεια, η κοινωνία και οι φίλοι. Είναι η πιο τοξική μορφή γιατί σε φτάνει να τρέχεις σε έναν αγώνα που ποτέ δεν διάλεξες εσύ. Στις μητέρες, αυτή η πίεση οδηγεί σε γονικό burnout, το απόλυτο crash και την απόλυτη αποστράγγιση του «εαυτού».
3. Ετερο-επιβαλλόμενη (other-oriented): Εδώ, η τελειομανία είναι στραμμένη στους άλλους. Δηλαδή η γυναίκα θέλει να τους ελέγχει, να τους κάνει “τέλειους” κι ας καίγεται κι η ίδια από πίσω. Η προσέγγιση αυτή καταλήγει να είναι τοξική όχι μόνο για την ίδια την γυναίκα, αλλά και για τους γύρω της.
Αλλαγές που πρέπει να γίνουν
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει μια γυναίκα με παρόμοια προβλήματα να αποφασίσει πώς η τελειότητα είναι κάτι ανέφικτο. Δημοφιλείς θεραπευτικές προσεγγίσεις (DBT, CBT, self‑compassion) εστιάζουν στους εξής άξονες παρέμβασης:
⦁ Οριοθέτηση του «αρκετά καλού»: Δηλαδή, όχι του τέλειου, απλά του επαρκούς.
⦁ Αυτοσυμπόνια: Η γυναίκα παίρνει δύναμη να συγχωρεί τα λάθη της και να… προχωρά.
⦁ Αλλαγή προσδοκιών από το περιβάλλον: Η γυναίκα βοηθάται να θέσει ρεαλιστικά deadlines, ώστε να μην εξαντλείται.
Οι ερευνητές καταλήγουν πως το «σύνδρομο της καλής μαθήτριας» δεν είναι απλώς ένα παιδικό τραύμα, αλλά μια κλινική πραγματικότητα.
Το αντίδοτο είναι -όπως λένε- η ανθρώπινη προσέγγιση, η αυτοσυμπόνια, και η άντληση της ικανοποίησης από το απλώς «καλό» και όχι απαραίτητα το «τέλειο», που αποτελεί ικανή και αναγκαία συνθήκη για να ζει μια γυναίκα, μια πραγματικά καλή και γεμάτη ζωή.
